Ocena brak

MOJŻESZ

Autor /Sylwan Dodano /04.04.2012

Hebr. Moszeh, może z egip. mesu 'dziecko', prawodawca Izraela, prorok, który wyprowadził swój lud z niewoli egipskiej aż do granic Kanaanu, jedna z najpotężniejszych postaci Starego Testamentu, który zresztą jest, w księgach Ex., Lev., Num. i Deut., jedynym źródłem informacji o Mojżeszu. Traktuje się go na ogół jako postać hist., żyjącą w XIII w. pne., choć niektórzy uważają go za bohatera mitycznego.

Od najdawniejszych czasów przypisywano mu autorstwo biblijnego Pięcioksięgu (stąd nazwa Księgi Mojżeszowe), niewątpliwie jednak dzieło to powstało o wiele później.

Żył w ustawicznym kontakcie z Bogiem, rozmawiał z nim, słuchał boskich wskazówek, wyrażając niekiedy, zgodnie ze swym usposobieniem, gwałtowny sprzeciw. Trzymając się tych instrukcji zdołał bezpiecznie dokonać najeżonego trudnościami dzieła emigracji Żydów z Egiptu (po 430 latach niewoli) i wędrówki tego narodu przez pustynię w ciągu 40 lat.

Ustami Mojżesza Bóg ogłosił nie tylko Dziesięcioro Przykazań (zob. Dekalog) i kodeks karny, ale także kompletne ustawodawstwo liturgiczne oraz przymierze zawarte z Mojżeszem i z jego ludem. Opowieść Pięcioksięgu o nim zawiera też wiele materiału o charakterze legendarnym.

Dziecię w koszyku. Bojąc się, aby lud izraelski nie stał się w Egipcie zbyt liczny, faraon kazał gnębić go ciężkimi robotami, a nowo narodzonych chłopców zabijać. Pewnemu małżeństwu z pokolenia Lewi urodził się syn; matka ukrywała go, dopóki mogła, po czym włożyła go do trzcinowego koszyka i położyła w sitowiu na brzegu Nilu. Znalazła go córka faraona, gdy szła do kąpieli; spodobał się jej, dała mu imię Mojżesz i otoczyła go opieką.

Krzak gorejący. Gdy Mojżesz dorósł, uśmiercił w porywie gniewu Egipcjanina, który bił jednego z Hebrajczyków. Musiał uciekać i schronił się w kraju Midianitów, gdzie poślubił córkę Jetry. Gdy raz pasł trzodę swego teścia, zagnał ją dalej, na pustynię, na górę Horeb; tam Bóg ukryty w gorejącym krzaku przemówił do niego po raz pierwszy i nakazał mu wyprowadzić z Egiptu swój naród; zob. też Jahwe.

Dziesięć plag egipskich. Faraon nie chciał wypuścić z Egiptu Izraelitów, potrzebnych mu jako siła robocza. Wobec tego Bóg, za pośrednictwem Mojżesza, spuszczał na ten kraj plagę za plagą, po każdej z nich jednak „znieczulając" i „utwardzając" serce faraona, aby móc zesłać je wszystkie i w ten sposób „pokazać swą siłę i rozsławić imię swoje po całej ziemi". Przedwstępnie Mojżesz usiłował przekonać faraona o sile swego Boga nieszkodliwym cudem - zamienił laskę Aarona w węża - ale czarownicy egipscy potrafili zrobić to. samo.

Wobec tego Bóg spuścił na Egipt plagi: 1. woda Nilu zmieniona w krew, 2. żaby, 3. komary, 4. muchy, 5. zaraza na bydło, 6. wrzody, 7. grad, 8. szarańcza, 9. ciemności i 10. śmierć pierworodnych. Po ostatniej Izraelici otrzymali zezwolenie na wyjście z Egiptu, por. też Plaga.

Przejście przez Morze Czerwone. Gdy obozowali nad brzegiem morza, ukazały się ścigające ich egipskie wozy wojenne z faraonem na czele wojsk; wtedy rozstąpiło się morze, przepuściło Izraelitów, a zatopiło podążające za nimi wojsko. Spuszczenie manny z nieba zob. Manna. Woda ze skały. W Refidim, gdzie nie było wody do picia, lud szemrał przeciw Mojżeszowi, cierpiąc z pragnienia; wtedy on uderzył laską w skałę, z której wytrysło źródło.

Wzniesione ramiona. Tamże nadciągnęli Amalekici, aby walczyć z Izraelitami; przeciw nim wyruszył Jozue z wojskiem, a Mojżesz podniósł ramiona. Dopóki trzymał je w górze, Jozue zwyciężał, a gdy opuszczał je, przeważali Amalekici. Wobec tego Mojżesz usiadł na kamieniu, a Aaron i Chur podpierali mu ramiona aż do zachodu słońca, kiedy wybito wszystkich nieprzyjaciół.

Na górze Synaj. Gdy przybyli na pustynię synajską, Bóg wezwał Mojżesza samego na górę Synaj i tam, wśród huku grzmotów i ognia błyskawic, ukryty w gęstym obłoku, przekazał mu Dziesięcioro Przykazań (zob. Dekalog) oraz obszerne i szczegółowe przepisy prawa karnego, cywilnego i liturgicznego, po czym wręczył mu dwie kamienne tablice Świadectwa, zapisane przez Boga z obu stron.

Złoty cielec wg Biblii, Ex., 32,1-35, posąg pogański bóstwa w postaci byka, odlany na żądanie Izraelczyków przez Aarona, brata Mojżesza, ze złotych nausznic ofiarowanych przez lud, który nie mogąc się doczekać zejścia swego proroka z góry, powrócił do bałwochwalstwa i złożył cielcowi całopalenie i ofiary, w czasie gdy Mojżesz otrzymywał od Boga Dziesięcioro Przykazań na górze Synaj. Bóg, który to widział, chciał zgładzić cały lud z wyjątkiem Mojżesza, ale ten ubłagał Boga, aby tego nie czynił, a sam zszedł z góry, niosąc tablice boże.

A gdy ujrzał cielca i tańce, potłukł tablice, cielca spalił, a wrąc straszliwym gniewem kazał Lewitom uczynić rzeź. Zginęło wówczas 23 000 mężczyzn. Nazajutrz Bóg na górze Synaj odnowił przymierze z Mojżeszem, ten zaś na nowych tablicach kamiennych spisał słowa nowego przymierza.

Miedziany wąż. Gdy okrążano kraj Edomitów, plaga węży jadowitych pozbawiła życia wielu spośród ludu. Mojżesz na rozkaz Boga zrobił węża z miedzi i osadził go na drzewcu; gdy teraz wąż jadowity ukąsił człowieka, a ten spojrzał na miedzianego węża, pozostawał przy życiu.

Śmierć Mojżesza. Po .40 latach wędrówki przez pustynię, mając lat 120, wstąpił Mojżesz ze stepów moabskich na górę Nebo, na szczyt Fasga, naprzeciw Jerycha. Tam Pan ukazał mu całą Ziemię Obiecaną, do której Mojżesz nie miał wejść; po czym umarł, a Bóg pogrzebał go w ziemi moabskiej i nikt nie zna jego grobu.

Rogi Mojżesza. W plastyce wyobrażano go często z niewielkimi rogami na czole, jako oznaką boskości; wzięło się to prawdop. z omyłki w tł. wersetu biblijnego Ex., 34,29-30: „Gdy Mojżesz schodził z góry Synaj [...] nie wiedział, że twarz jego promienieje od udziału w rozmowie z Panem", gdzie hebr. „promienieć" można tłumaczyć też jako „wystawiać rogi".

Tę właśnie wersję przyjęła Wulgata „ignorabat quod cornuta essetfacies sucT\ również Michał Anioł przedstawiał Mojżesza z rożkami; por. Biblia, 1. Ks. Król., 2, 10. Mojżesz słynny wiersz (1823) Alfreda de Vigny. Tragedia wierszem (1821) Chateaubrianda. Poemat filozof. (1905) Iwana Franko. Mojżesz nad Nilem wiersz w Legendzie wieków (1883) Victora Hugo.

Mojżesz rzeźba (XIV w.) mistrza Heinricha, Norymberga. Słynny posąg marmurowy dłuta Michała Anioła, fragment zamierzonego grobowca papieża Juliusza II, od 1545 w kościele S. Piętro in Vincoli wł., 'św. Piotr w Okowach', w Rzymie; po ukończeniu dzieła Michał Anioł miał spojrzeć posągowi w twarz i powiedzieć: ,*Adesso parlar wł., 'A teraz przemów!'

Mojżesz dobywa wodę ze skały obraz (1576) Tintoretta, Wenecja, Scuola di S. Rocco. Obraz (ok. 1649) Poussina, Leningrad, Ermitaż. Znalezienie Mojżesza (jako dziecka) kilka obrazów Veronesa. Obraz (1635) Rembrandta, Filadelfia. Studnia Mojżesza zob. Studnia (Proroków).

Inne wyobrażenia : w miniaturach śtarochrześc., miniaturach i rzeźbie śrdw.; freski: Benozzo Gozzoli w Campo Santo w Pizie, Luca Signórelli i Sandro Botticelli w Sykstynie (Watykan); obrazy: Giorgione, Rafael, Veneziano, da Volterra, Hogarth, Jordaens, J. Steen, Van Dyck, Bronzino i in. Izraelici na pustyni oratorium (1769) Carla Ph. Emmanuela Bacha. Mojżesz opera (Paryż 1827) Gioacchino Rossiniego, druga wersja opery Mojżesz w Egipcie (Neapol 1818). Utwór na chór i ork. (1894) Maxa Brucha.

Mojżesz i Aaron opera (Zurych 1957) Arnolda Schónberga; libretto kompozytora; akt I i II powstały w 1930-32, muzyki do III aktu kompozytor nie zdążył napisać, choć zamierzał to uczynić pod koniec życia.

Podobne prace

Do góry