Ocena brak

Młodsi eleaci - Zenon z Elei

Autor /Tycjan2343 Dodano /20.12.2012

Zenon z Elei zasłynął jako twórca argumentów przeciwko ruchowi. Był on ulubionymuczniem Parmenidesa, od którego był około dwadzieścia pięć lat młodszy.Urodził się około roku 489, a zmarł około 430 r. przed Chrystusem. Wedlerelacji Platona mniej więcej w roku 449 był z Parmenidesem w Atenach i tamspotkał bardzo młodego Sokratesa. W Elei, skąd pochodził i gdzie działał, odgrywałpoważną rolę polityczną.

Nie wiadomo dokładnie, co napisał. Mówi się, iż j e d n o z dzieł Zenonamiało być poświęcone krytyce Empedoklesa. Przypisuje mu się także rozprawęO przyrodzie (Ilept <p\)G£G>c), która miała być wzorem formy dialogowej, alenie jest w ogóle pewne, czy Zenon pisał dialogi. Miał on skłonności wyraźniepolemiczne i apologetyczne. Arystoteles powiada o nim wprost jako o twórcydialektyki (Tfjc 8iaX£Knicf)c ei)peTT]c) rozumianej jako udoskonalona sztukaprowadzenia sporów, polegająca na tym, że ze zdania przeciwnika wyprowadzasię dwa zdania sprzeczne6 5 . Metoda ta została p o t em udoskonalona przez sofistów,a jeszcze później wykorzystana w jednej ze szkół sokratycznych, mianowicieprzez megarejczyków, którzy prowadzili spory dla sporów.

Paradoksy Zenona, które zapewniły mu wielką sławę, doczekały się wieluinterpretacji i do dziś zajmują umysły badaczy.

I. Dychotomia

By przebyć pewien dystans, trzeba najpierw przebyć jego połowę. Byjednak przejść połowę, konieczne jest pokonanie połowy owej połowy, i takw nieskończoność.

II. Achilles

Żółw na starcie wyprzedza o pewien dystans Achillesa. Ten, chcąc dogonić żółwia, musi najpierw dotrzeć do miejsca, z którego wyruszył żółw. Zanimj e d n a k dotrze do tego miejsca, żółw postąpi naprzód. Taka sytuacja będzie siępowtarzała w nieskończoność. A zatem Achilles nigdy nie dogoni żółwia.

III . Strzała

Strzała wypuszczona z łuku w każdym momencie znajduje się w jakimśmiejscu, a znajdując się w danym miejscu spoczywa. Z tego wynika wniosek, iżnie ma ruchu, ponieważ ruch jest to przechodzenie z miejsca w miejsce.

IV. Odrębny charakter ma argument określany jako Stadion, którego interpretacjanastręcza duże trudności.

Są trzy szeregi ćwiczących atletów ustawione wedle systemu I. SzeregA nie porusza się, a B i C zmieniają swe położenie, biegnąc w przeciwnych kierunkach.Szybkość ruchu mierzona jest zawsze w odniesieniu do czegoś. Szybkośćszeregu C wobec A będzie dwukrotnie większa od jego szybkości wobecB, a droga pokonana przez szereg C będzie różna w odniesieniu do szereguA i do B. T e n sam ruch ma zatem własności sprzeczne.

U podstaw argumentacji Zenona przedstawionej w III i IV paradoksie, tkwizałożenie, że czas i przestrzeń nie są wielkościami ciągłymi, lecz sumą jednostek.Linia jest szeregiem odrębnych punktów, a czas szeregiem jednostek czasowych.Atak Zenona kieruje się przeciwko pluralizmowi Empedoklesa, a zwłaszcza Anaksagorasa,który twierdził, że nie ma żadnej rzeczy najmniejszej, że wszystko jestpodzielne, a mimo to każda rzecz jest sumą bardzo małych jedności. Przy takimpluralistycznym założeniu, jak dowodzi Zenon, ruch jest sprzeczny.

Wielką zasługą wysiłku Zenona było skierowanie myśli greckiej na pojęciewielkości ciągłej. Tylko przyjęcie takich ciągłych wielkości może uchronićod sprzeczności, w które wikła pomieszanie nieciągłych części i ciągłych wielkości,mających się z owych nieciągłych części składać.Na podobnych założeniach opiera się atak Zenona wymierzony przeciwmnogości, czyli przeciw pluralizmowi. Na t ym polu walczy on z pitagorejczykamii powiada, że nie można wszystkiego uważać tylko za sumy jednostek. Jeślibowiem jedności są pozbawione wielkości, to wszystko, co się z nich składa,musi być nieskończenie małe. A jeśli są one czymś, to znaczy, jeśli mają wielkość,to złożona z nich rzecz musi być nieskończenie wielka, skoro podzielnośćna jednostki nie ma kresu, jak głosił Anaksagoras. Wobec tego trzeba przyjąć,że «to, co jest» jest j e d n o i że ma wszystkie te właściwości, jakie mu przypisywał Parmenides.

Podobnie atakuje Zenon pojęcie przestrzeni i próżni twierdząc, że nie mażadnej przestrzeni, ponieważ każda przestrzeń winna być zawarta w innej przestrzeni, i t ak w nieskończoność. Przestrzeń pojmuje się w tym argumencie jakopróżnię, a Zenon, jak Parmenides i Anaksagoras, występuje przeciw próżni.

Zenon krytykuje również wrażenia zmysłowe, posługując się następującymargumentem. Korzec zboża spadając na ziemię wydaje odgłos. Ale jednoz ziaren, które składają się na korzec zboża, spadając nie wydaje dźwięku. Jeśliwięc j e d n a z części składających się na całość nie wydaje odgłosu, jak mogłobybyć możliwe, by wydawała dźwięk całość?

Podobne prace

Do góry