Ocena brak

Mistrzowie franciszkańscy po Bonawenturze - Piotr Olivi

Autor /Faustyna Dodano /04.01.2013

Bardzo wybitną i ciekawą postacią jest Piotr 01ivi (Petrus Ioannis OHvi). Urodzonyokoło 1248 r., przebywał w Paryżu, Florencji, Montpellier i w Narbonne,gdzie zmarł w 1298 r. U franciszkanów był on d u c h em tak zwanych spiritualesi w związku z tym doczekał się potępienia ze strony kapituły zakonnej orazUniwersytetu Paryskiego. Jest on autorem Quaestiones in II libros Sententiarumoraz szeregu Quaestiones quodlibetales.

W jego pracach widoczna jest duża znajomość Augustyna, ArystotelesaArabów oraz teorii współczesnych, co czyni z nich cenne źródła dla historii filozofiiXIII w. Czasem j e d n a k trudno dopatrzeć się własnego zdania Oliviego,który, być może, celowo ukrywał swe najbardziej osobiste poglądy.

Centralne zagadnienia u Oliviego to metafizyka i teologia naturalna.Wbrew neoplatonizmowi Olivi jest przeciwnikiem stwarzania pośredniego, wedługniego stwarza tylko Bóg. Bóg współdziała we wszystkich czynach stworzeń(gdy chodzi o grzechy, Bóg daje tylko istnienie grzesznikowi). Naprawdę istniejątylko jednostki, a powszechnik to tylko właściwość pojęcia. Takie rozwiązanieproblemu uniwersaliów uznał on za powszechnie i zwyczajowo uznawanei prawdziwe {iste modus dicendi solemnior est et communior et verior, prout credo).

Olivi odsłania nam pewien temat gorących sporów dotyczący różnicymiędzy istotą gatunkową a jednostkową. Wbrew Tomaszowi, OHvi jest zwolennikiemutożsamienia istoty z istnieniem i opowiada się za powszechnym hylemorfizmem:

Wszelka forma, która nie jest przyjmowana przez coś innego, ani w niczymnie uczestniczy, lub też sama z siebie jest taka, jaka jest, jest najbardziejoddzielona, najogólniejsza i w pełni nieskończona, krótkomówiąc, jest najwyższym bytem, a nawet samym Bogiem.

Omnis e n im forma, quae non est in alio a se recepta et participata vel saltem ita se habens, ą u a n t um est ex parte est absolutissima, simplicissima,universalissima et infinitissima, et breviter est summum ens et ipsemet D e u s.

Nie może więc być formy czystej, która nie byłaby Bogiem.

Olivi dotyka też zagadnienia istnienia materii bez formy, ale pozostawiainnym sąd na temat, czy materia może istnieć bez formy. Odcina się od pogańskichfilozofówpaganiphilosophi i Saracenów i sądzi, że może istnieć wiele jednostekj e d n e g o gatunku j e s t e s tw duchowych.

Znamienne, że obok distinctio realis i rationis - występuje już u OHviego,jak później u Szkota, distinctio formalis a parte rei. Ta różnica zachodzi międzyprzymiotami Boga i między transcendentaliami. OHvi jest przeciwnikiem naukio rationes seminales. Ciekawe, że świadomie opuszcza tu nowych mistrzówi sądzi, że idzie wprost za Augustynem. W fizyce jest wyznawcą teorii impetus.

Według OHviego w poznaniu panuje bezwzględnie aktywność.Przedmiot nie spełnia tu roli przyczyny. Nie ma żadnej species, bo poznawalibyśmyją, a nie przedmiot. Mamy tu więc znów atak na species {nota bene na fałszywąjej koncepcję). 01ivi łączy aktywność poznania z twierdzeniami Arystotelesa,jest zwolennikiem abstrakcji i występuje przeciw iluminacji szczegółowej.

Poznanie nasze, dokonujące się dzięki aktywnej abstrakcji, nie jest całkowicieadekwatne wobec rzeczywistości, niemniej jednak wierne.

Prawdziwość wniosków, które opierają się na relacji wyższych do niższych,ma swoją podstawę w rzeczy, ale dopełnienie w naszym intelekcie.

Veritas e n im istarum conseąuentiarum, quae fundantur in habitudine superiorumad inferiora fundamentum habet a re, sed complementum abintellectu nostro.

Poznanie intuicyjne dotyczy substancji i istnienia naszej duszy; jest topoznanie zbliżone do doświadczenia zmysłowego {per modum sensus experimentaliset quasi factualis).

Wola jest determinowana wyłącznie przez samą siebie. Intelekt, wolai inne nasze władze są częściami istotowymi (partes constitutivae) duszy. N i e sąone realnie różne od duszy ani tożsame z jej substancją. Olivi nazywa ten stanrzeczy colligantia potentiarum.

Doznający nie jest poddany władzy czynnej sprawcy bezpośredniego, aletylko pośrednio, ani też nie podlega działającemu sam z siebie, ale tylkoz tego względu, że jest mocno związany z innym doznającym.

Patiens non subicitur activae virtuti agentis directe et immediate, sed solumobliąue et mediate nec subicitur ex se solo absolute sumpto, sed solum ex hoc quod est alteri patienti firmiter et partiter colligatum.

Lecz w e d ł u g innych działanie j e d n e j władzy nigdy nie jest powodowanebezpośrednio przez inną, ponieważ w t a k im przypadku nie byłobyto działanie, a j e d y n i e doznanie lub poruszenie tej władzy, naktórą działa inna, tak jak spojrzenie albo poznanie przedmiotu dokonujesię pod wpływem woli. Dlatego należy raczej odpowiedzieć, żedziałanie władzy wyższej następuje po działaniu niższej jako swoimprzedmiocie, w taki sposób, że działanie władzy wyższej j e s t powodowaneprzez niższą jako p r z e d m i o t - k r e s działania wyższej i pierwszyaspekt władzy wyższej. J e d n a k ż e naturalny związek władz j e s t przyczyną,dla której działanie niższej władzy jest kresem i naturalnymp r z e d m i o t em wyższej.

Sed s e c u n d um alios actio unius potentiae n u m ą u am immediate causaturab alia; quia tunc non esset actio, sed t a n t um passio vel motio illius potentiae,in qua ab altera potentia et ab eius actione fieret, iuxta quodconversio visus vel intellectus ad sua obiecta fit a voluntate [...]. Potiusergo d e b e t dici, quod actum potentiae superioris sequitur ad actum inferioris t a m ą u am ad s u um obiectum, ita quod superior actus causatur ab inferiorisicut ab obiecto terminantem actum superiorem et primum aspectum potentiae superioris. Attamen naturalis colligantia potentiarum estcausa, ąuare actus inferioris potentiae est terminum et connaturaleo b i e c t um superioris.

Olivi przyjmuje wielość form. Anima intellectiva nie spełnia roli formy wobecciała. Aby ciało mogło się połączyć z duszą rozumną, trzeba pośrednictwaduszy zmysłowej i wegetatywnej; te dwie łączą się z duszą rozumną w jednejmateria spiritualis. Jedności duszy rozumnej z ciałem nie nazywa Olivi jednościąformalną, lecz substancjalną.

Ponieważ dusza zmysłowa jest formą ciała ludzkiego, a raczej dusza rozumnadzięki zmysłowej, i są ze sobą zjednoczone substancjalnie jakomateria i forma, a część intelektualna i zmysłowa są ze sobą zjednoczonejako dwie natury formalne w jednej materii, czyli w j e d n ym podłożui w jednej substancji duszy i w ten sposób są współsubstancjalne jakoczęści substancjalne jednej formy subtancjalnej duszy, to część intelektualnai ciało muszą być ze sobą substancjalnie zjednoczone w jednympodłożu duszy rozumnej jako jej części substancjalne.

C u m enim sensitiva sit forma substantialis humani corporis seu potiusanima rationalis per partem sensitivam, et ita sint ad se invicem substantialiterunitae tamąuam forma et materia, pars a u t em intellectiva et sensitivasint unitae tamąuam duae naturae formales in una materia seu inuno supposito et in una substantia animae et ita sibi consubstantialestamąuam partes substantiales unius formae substantialis animae; oportet,quod pars intellectiva et corpus sint sibi substantialiter unita in unosupposito rationalis animae tamąuam partes eius substantiales.

Wobec tego powiada się, że intelektualna część duszy nie jest formą ciała(quod pars animae intełlectiva non sit forma corporis)653. Nie ma więc istotnej różnicymiędzy duszą rozumną i aniołem. Głoszony między innymi przez Tomaszapogląd przeciwny wielości form zalicza OHvi do śmiesznych (ridiculantes).

Konsekwentnie augustyńsko-platońska teza 01iviego, że dusza rozumnanie jest formą ciała, wywołała burzę sprzeciwów. Wreszcie sobór w Vienne(1311 r.) orzekł:

W tym czasie pewni przewrotni ludzie rozsiewali herezje, jak Piotr Janowy,który przeczył jakoby dusza rozumna była formą ciała ludzkiego.

Per idem tempus perversi ąuidam homines haereses disseminabant, ut Petrus Ioannis, qui animam rationalem formam esse humani corporisnegabat.

Olivi był niewątpliwie umysłem bardzo samodzielnym i podążał tylkoczęściowo po linii augustyńskiej. Stanowi on krok między dawną szkołą franciszkańskąa szkotyzmem.

Piotr de Trabibus powtarza poglądy Oliviego i pozostaje pod wyraźnymjego wpływem. Żył w końcu XIII w. Odrzucał on iluminizm zdecydowaniebardziej niż 01ivi oraz twierdził, że dusza rozumna nie jest formą ciała. WedługPiotra nie tylko nie ma realnej różnicy między istotą a istnieniem, ale są onetożsame.

Dlatego być w materii nie dodaje niczego do istoty.

Et ideo nec in materia esse addit ad essentiam.

Podobne prace

Do góry