Ocena brak

Mistrzowie franciszkańscy po Bonawenturze - Mateusz z Aquasparta

Autor /Faustyna Dodano /04.01.2013

Bardzo konsekwentnym i jasnym umysłem był pośredni uczeń Bonawentury,Mateusz z Aąuasparta. Był Włochem, studiował w Paryżu; potem nauczałw Bolonii i w Rzymie. Został kardynałem, zmarł w 1302 r. Najważniejsze jegopisma to: Introitus generalis adsacram theologiam, które było jego principium jakobakałarza Sentencji; Komentarz do Sentencji; Quaestiones disputatae i ąuodlibetales.

Mateusza cechuje jasność wyrażania się. Jest on czystym augustynistą,ale lubi spokój i unika sporów. Gdy chodzi o stosunek rozumu do wiary - aleteż i inne zapatrywania - występuje przeciw Abelardowi.

Mateusz przeciwstawiał się odwieczności stworzenia (creatio ab aeternó),ale opowiadał za teorią rationes seminales. Sądził, że byty duchowe są złożonez formy i z materii, bo złożoność z istoty i istnienia nie odróżnia dostateczniestworzenia od Boga, określał tę teorię jako niedorzeczną (iste modus est frivolus). Uznawał, jeśli nie wielość, to w każdym razie dwoistość formy w człowieku:forma corporeitatis i duszę rozumną.

Dusza intelektualna nie udziela ciału bycia cielesnego, ani żadnego byciawyższego, a nawet trzeba koniecznie w ciele wielu form nie przez nagromadzenie,lecz przez pewną złożoność, tak by każda forma dawała pewienstopień istnienia i doskonaliła materię w jakimś stopniu.

Anima intellectiva non dat corpori esse corporeum, neąue illa esse superiora,immo oportet necessario in eodem ponere plures formas non [...] peraccumulationem, sed per ąuandam complexionem, ita quod ąuaelibet formadet aliąuem gradum essendi et perficiat materiam in aliąuo gradu.

Pogłębiając nauki Bonawentury Mateusz powiada o poznaniu:

Materialna zasada poznania pochodzi od bytów zewnętrznych, ponieważposługujemy się formami poznawczymi przedmiotów poznania, ale zasadaformalna częściowo pochodzi z wewnątrz, mianowicie od światła rozumu,a częściowo z góry, mianowicie od reguł i pojęć wiecznych, które dopełniająi wypełniają poznanie.

Ratio cognoscendi materialis est ab exterioribus, u n d e ministrantur speciesrerum cognoscendarum, sed ratio formalis partim est ab intra, sciliceta lumine rationis, partim a superiori, sed completive et consummativea regulis et rationibus a e t e r n i s.

Jeżeli twierdzimy słusznie o Bogu, że jest On przyczyną stwórczą wszystkiego i jako taki wszystko sprawia, to dotyczy to w sposób szczególny nas,którzy mamy w sobie podobieństwo boże: imago, similitudo, zwłaszcza zaś naszegopoznania, co jest źródłem nauki o iluminacji:

Ponieważ stworzenie rozumne jest obrazem Boga albo j e s t na Jego obraz,to samo pojęcie obrazu wymaga, by w jego działaniach współdziałał Bógjako przedmiot poruszający dlatego, że umysł z natury jest poruszanyi oświecany przez owo światło.

Quia creatura rationalis imago Dei est vel ad imaginem, ipsa ratio imaginisexigit, ut in eius operationibus cooperetur secundum modum obiectimoventis, eo quod mens nata est moveri et illuminari illa l u c e.

Mateusz jest przeciwnikiem idei wrodzonych; każda z idei wchodziw nas z zewnątrz, ale nie ona działa na duszę, lecz jest tylko okazją dla aktuduszy. Przedmiot w poznaniu umysłowym też nie jest przyczyną poznania,której rolę spełnia intelekt czynny przemieniający zmysłową formę poznawczą(species sensibilis) w intelektualną, co Filozof określa jako abstrakcję (etillud vocatPhilosophus abstrahere). Mateusz ustawicznie podkreśla aktywność duszyw poznaniu.

Dusza, czyli intelekt, przyjmuje, czyli chwyta formy poznawcze od rzeczyzewnętrznych, ale nie dzięki mocy rzeczy cielesnych działających naduszę lub intelekt, lecz czyni to i tworzy swoją mocą intelekt. To stanowiskopodzielał, jak widać z argumentów przeciwnych, Augustyn, a takżeFilozof, dlatego też na razie przyłączam się do tego stanowiska.

Anima sive intellectus accipit sive capit species a rebus extra, non virtutererum corporalium agentium in animam vel intellectum, sed intellectussua virtute facit et format. Huic sententiae Augustinus concordat inauctoritatibus adductis in opponendo; concordat nihilominus Philosophus,et ideo huic positioni ad praesens adhaereo.

U myślicieli augustyńskich zaczyna się coraz częściej pojawiać teza o inte l e k t u a l n ym poznawaniu bytu jednostkowego. Mateusz twierdzi, że zmysłyujmują istnienie, ale intelekt poznaje istotę indywidualną.

Akt poznania najpierw dotyczy tego człowieka, najpierw bowiem docierado i n t e l e k t u forma poznawcza jednostki, i z niej tworzy on intencje powszechne.Intelekt poznaje tę jednostkę, ale jej istnienie może poznaćtylko przez zmysły.

Tamen prius actu cognoscit hunc hominem; prius igitur defertur speciessingularis ad intellectum et ex illa colligit intentionem universalem. [...]

Cognoscit tamen intellectus singulare illud [...]. Sed illud idem singularenon potest cognoscere esse nisi per s e n s u s.

Mateusz zdaje sobie sprawę, że częściowo sprzeciwia się w tych tezachTomaszowi, który uważał, że intelekt poznaje jednostkę przez jakieś odbicia{intellectus singulare cognoscit per ąuandam refłexionem). Konsekwentnie przyjmujeMateusz poznanie intuicyjne własnej duszy.

Dusza poznaje samą siebie i tkwiące w niej sprawności nie tylko przezwnioskowanie, ale również przez ogląd.

[Anima] semetipsam et habitus existentes cognoscit non t a n t um per arguitionem,sed per intuitionem.

Mateusz z Aąuasparta wyciągnął wiele ostatecznych wniosków z augustynizmu,ale wpływ jego nie był duży.

Działalność późniejszych mistrzów franciszkańskich przypada na ostatniąćwiartkę XIII w., a ich poczet otwiera szereg mniej ważnych nazwisk:

Mikołaj Ockham, lektor oksfordzki z końca XIII w. Jest zwolennikiemratio Anse Im i.

Potępienie z roku 1277 zaciążyło nad Rajmundem Rigaut, który chętniepoddał się ich duchowi.

Witalis z F u r n o (du Four) nauczał w Paryżu, Montpellier i w Tuluzie. Jestzapewne autorem De rerum principio, które przypisywano Szkotowi. Zwłaszczaw zagadnieniu poznania idzie Witalis za Mateuszem z Aąuasparta i Henrykiemz Gandawy. Zajmuje go sprawa podstawy prawdziwości pojęć. Sądzi że, abymóc poznać ową sincera veritas, trzeba bezpośredniej interwencji Boga. Pozatym Witalis uznaje możliwość poznania bytu jednostkowego, intuicyjne samopoznanieduszy, oraz to, że w poznawaniu rzeczy dochodzimy do samej rzeczy,a nie tylko do bytu przedstawionego (esse repraesentatum), jak sądził Ryszardz Middleton.

Podobne prace

Do góry