Ocena brak

MIESIĄC

Autor /Ninogniew Dodano /03.04.2012

Oznaczał dawniej zarówno okres czasu (około 1/12 części roku), jak i Księżyc, który w tym mniej więcej okresie przechodzi przez wszystkie swoje fazy, np. od nowiu do nowiu; zob. Kalendarz.

Miodowy miesiąc początkowy okres małżeństwa, pierwsze dni, tygodnie (zwł. spędzone poza domem), miesiące małżeństwa. Tradycja głosi, że wg staroż. zwyczaju państwo młodzi przez 30 dni po ślubie pijali rozcieńczony miód dla pokrzepienia sił. W powiastce filoz. Zadig, czyli Los, rozdz. 3 (1747), Woltera czytamy: „Zadig doświadczył, że pierwszy miesiąc małżeństwa jest [...] miesiącem miodu (fr. la lunę du miel), drugi zaś miesiącem piołunu."

Nazwy miesięcy. Reforma kalendarzowa wprowadzona przez Juliusza Cezara była na tle poprzedniego chaosu tak znakomita, że reszta Europy przejęła ten kalendarz w całości; języki romańskie i germańskie, a także jęz. litewski wzięły wraz z kalendarzem juliańskim i nomenklaturę łac. Ani Niemcom, ani Francuzom nie powiodły się na dłuższą metę próby wprowadzenia nazw rodzimych. Rodzime nazewnictwo jęz. słowiańskich (nie wszystkich, bo ros. i serb. nazwy miesięcy pochodzą z łac.) jest W kulturze europ, oryginalnym wyjątkiem.

U Słowian miesiące oznaczały pierw, okresy o nierównej długości, związane z zajęciami gosp., stanem przyrody, rolnictwem czy nawet już świętami kośc.; podziały te były i w czasie, i w nazwach chwiejne.

Po przyjęciu chrześcijaństwa, gdy kościół narzucił kalendarz juliański z podziałem na 12 mies., Polacy, podobnie jak Czesi, zastępowali nazwy łac. rodzimymi w sposób dość bezładny i różny w różnych okolicach. Polskie nazwy mies. pojawiają się w źródłach dopiero pod koniec XIV w., ale jeszcze w XVI w. wykazują wahania.

Styczeń a. tyczeń od tyk, które sporządzano; ledzień, od lodu; luty.

Luty 'srogi', bo mroźny; siec zeń; strąpacz, bo drogi strzępi i szronem ścina; gromnicznik od święta NMP Gromnicznej; mięsopustnik.

Marzec to łac. Martius, poświęcony Marsowi; brzezień.

Kwiecień a. dębien lub łżykwiat, od kwiatów wywabianych przedwcześnie z ziemi ciepłem promieni słonecznych.

Maj od łac. Maius, ku czci Mai, matki Merkurego.

Czerwiec a. czyrwień od owada czyrwia a. czyrwca, którego poczwarki w tym czasie zbierano a. od czerwia pszczelego; zok 'konik polny'; ugornik.

Lipiec, lipień, od podbierania barci a. kwitnięcia lipy.

Sierpień od sierpa żniwnego.

Wrzesień od wrzosu; świętomichalski od św. Michała; pajęcznik od babiego lata.

Październik od paździerzy (odpadków lnu a. konopi); winnik od winobrania, ale to z tradycji nm.

Listopad od listu (tj. liścia), który wówczas opada.

Grudzień od grudy 'zamarzniętej ziemi'; prosień może od prosa a. proszenia, czyli modłów, lub prosięcia bitego na święta; godnik od Godów, tj. Bożego Narodzeń ia.

Ruski miesiąc długi okres, bardzo długo; na Rusi, gdzie utrzymywał się kalendarz juliański, miesiąc kończył się później niż wg kal. gregoriańskiego; oczywiście później się też zaczynał, ale o tym w ciągu miesiąca zapominano, zwł. świeżo po wprowadzeniu kał. gregoriańskiego u rz.-katolików (1582). Popamiętasz ruski miesiąc popamiętasz bardzo długo. Smoczy miesiąc okres czasu między dwoma kolejnymi przejściami Księżyca przez ten sam węzeł.

Podobne prace

Do góry