Ocena brak

MIARKA KAROL (st.)

Autor /cykoria Dodano /06.03.2012

MIARKA KAROL (st.), ur. 22 X 1825 w Pielgrzymowicach pod Pszczyną, zm. 15 VIII 1882 w Cieszynie, ojciec Karola, śl. pisarz i publicysta, wydawca, drukarz, działacz polityczno-oświatowy. Ukończył 1846 seminarium w Głogówku, od 1850 w Pielgrzymowicach był nauczycielem i organistą, nast. pisarzem gminnym i sędzią polubownym. Na ukształtowanie świadomości M. wywarł pewien wpływ B.J. Bogedain, rzecznik nauki języka pol. wśród Polaków, a zwł. P. Stalmach i J. Chociszewski, korektorzy jego debiutanckiej powieści o początkach chrześcijaństwa na G. Śląsku Klemensowa Córka („Gwiazdka Ciesz." 1861, wyd. os. 1891). W 1861-68 współpracował z -» „Gwiazdką Cieszyńską". Czynny jako organizator śl. ruchu społ. i kult., przyczynił się znacznie do nawiązania kontaktów Śląska z in. dzielnicami Polski. W 1868-69 redagował czasopisma „Zwiastun Górnośl." (wyd. przez T. Heneczka), a nast. w Królewskiej Hucie (—» Chorzów) wydawał —» „Katolika" (1869-80), jedno z ważniejszych pism walczących o polskość ludu śląskiego. Założył nakładową Księgarnię Kat., 1870 zainicjował serię Biblioteka Kat., wydawał kalendarze; powołał stowarzyszenie Kasyno Kat., w którym od 1870 organizował amatorskie przedstawienia teatralne. Związany z niem. partią Centrum, przeciwstawiał się polityce kulturkampfu, za co był prześladowany i kilkakrotnie więziony. W 1875-80 kontynuował działalność w —» Mikołowie, gdzie założył drukarnię; poza „Katolikiem" wydawał in. pisma, jak tyg. o charakterze oświat.-moralist. „Monika" (1876/77 i 1879-80). Twórczość publicyst. i lit. traktował na równi, wiążąc je z konkretną sytuacją na Śląsku. Deklaratywne dla stanowiska M. wobec sprawy nar. stały się artykuły w „Gwiazdce Ciesz.": Głos wołającego na puszczy górnośląskiej (1863 i odb.), skierowany przeciw germanizacji i Ślązakom jej ulegającym, oraz Pruski Górnoślązak i Wielkopolanin (1865-66), reportaż z podróży po Wielkopolsce, wskazujący na więzi tego regionu ze Śląskiem; głośne też stały się art. polit. w „Katoliku" (m. in. Otwarty list do księcia Bismarcka). Wymowę ideową miały liczne utwory lit. o charakterze popularnym, m. in. powieści hist. (Husyci na Górnym Śląsku 1865, Szwedzi w Lędzinach 1868, Żywcem zamurowana 1870) i współcz., często nawiązujące do walk wyzwoleńczych, zwł. powstania 1863 (druk. w „Katoliku": Sądy boże 1870,wyd. os. 1895, Petronela, pustelnica na Górze św. Anny 1876-77, wyd. os. 1877), oraz utwory scen. (Kultura, „Gwiazdka Ciesz." 1864, wyd. os. pt. Kultumik 1895); nowością w śl. literaturze regionalnej była powieść o wątkach sensacyjnych (Bóg widzi,Katolik" 1873). Tworzywem lit. były dla M. podania i pieśni lud., kroniki, utwory J. Lompy, W. Rzewuskiego, L. Siemieńskiego. Nawiązywał do form lud. gawędy i teatru, podkreślał koloryt lokalny, m. in. przez wprowadzenie przysłów. Postać M. otoczyła pośm. legenda; utwór scen. poświęcił mu E. Grim, opowiadania - J. Parandowski i Z. Kossak, imieniem jego nazwano wiele szkół, wystawiono pomnik w Zabrzu.

Wybór pism, oprac. A. Bar, Kat. 1939.

PSB 20 (I. Homola); ŚSB 1 (S. Smak); OLP IV 4 (A. Gładysz Pisarze śląscy)-, SFP (J. Krzyżanowski); SPKP (L. Wojtczak); A. BAR K.M. jako redaktor „Katolika", Kat. 1935; Z. HIEROWSKI KM. - sylwetka polityczna i literacka, „Zaranie Śl." 1960 z. 3; Z. HIEROWSKI i M. MOTYKA KM. (też wybór utworów w oprać. M. Motyki), w: Pisarze śląscy XIX i XX wieku (zbiór.), Wr. 1963; Z. HIEROWSKI Apostoł polskości czy germanizator?, w: Nauczyciel z Lubszy i inne szkice, Kat. 1964; S. SMAK Pisarstwo KM., Opole 1966.

Podobne prace

Do góry