Ocena brak

MARCHOŁT GRUBY A SPROŚNY, jego narodzin, życia i śmierci misterium tragikokomiczne w obrazach czterech zamknięte

Autor /madziaCMG Dodano /05.03.2012

MARCHOŁT GRUBY A SPROŚNY, jego narodzin, życia i śmierci misterium tragikokomiczne w obrazach czterech zamknięte, sztuka J. Kasprowicza, nad którą pracował już zapewne od 1902, ukończ. 1913, wyd. we Lwowie 1920, wyd. pośm. ze zmianami autorskimi w t. 15 Dzieł,  Kraków 1930. Postać bohatera tyt. nawiązuje do znanego w literaturze pol. od XVI w. (—> Rozmowy, które miał król Salomon mądry z Marchołtem grubym a sprośnym) Marchołta, chytrego chłopa, który umie zapędzić w kozi róg króla Salomona sprytnymi i wykrętnymi ripostami. Bohater dramatu Kasprowicza ma jednak luźny związek z Marchołtem z literatury średniow., a jego postać i losy zawierają symboliczne aluzje autobiograficzne. Utwór przedstawia dzieje urodzonego w chłopskiej chacie Marchołta. Wychowany na dworze król. i ożeniony z królewną, wyniesiony przez rewolucję na tron, a nast. obalony przez lud, bohater dokonuje życia wśród ksiąg, zwyciężony przez Fauna-Pana, którego symboliczna, a trudna do zinterpretowania postać przewija się przez całe misterium. Przy powstaniu tej sztuki istotną rolę odegrały wielorakie inspiracje lit. (m. in. średniow. i barokowa literatura sowizdrzalska, Faust Goethego, Peer Gynt i Brand Ibsena), lecz najważniejsze są w nim elementy lud. wyobrażeń i średniowieczno-renesansowego światopoglądu „karnawałowego", przechowanego częściowo w żywym jeszcze w latach młodości Kasprowicza folklorze. Stąd m. in. funkcja lud. rubaszności, motywów obscenicznych i trywialnych, atmosfera karnawałowej zabawy, a również jasełkowo-szopkowa umowność przestrzeni, czasu i realiów oraz groteskowe i burleskowe motywy widowiskowe, wraz z motywem „z chłopa król". Utwór zajmuje ważne miejsce w dziejach groteski w literaturze pol., m. in. w związku z tematem politycznym. W rozwoju koncepcji światopoglądowych Kasprowicza przynosi przede wszystkim zerwanie z ma-nichejskim dualizmem, utożsamiającym konflikt dobra i zła z walką ducha i ciała. Marchołt raz tylko wznowiony w Dziełach wybranych z 1958 (t. 3), był parokrotnie wyst. w teatrze: we Lwowie 1934, Poznaniu 1935 i 1965, w Warszawie 1970.

S. PAPEE Teatralność misterium o Marchołcie, w: Kwiaty na ugorze, Poz. 1929; M. SUCHOCKI Stosunek Kasprowicza do Boga. „Księga Joba" i„Prometeusz skowany", a „Ginącemu światu" i „Marchołt", Rocznik Kasprowiczowski 1, (1936).

Jan Józef Lipski

Podobne prace

Do góry