Ocena brak

MARCHLEWSKI JULIAN, pseud. Baltazar z Kujaw, J. Karski, Kujawiak

Autor /madziaCMG Dodano /05.03.2012

MARCHLEWSKI JULIAN, pseud. Baltazar z Kujaw, J. Karski, Kujawiak, ur. 17 V 1866 we Włocławku, zm. 22 III 1925 w Bogliasco pod Nervi (Włochy), działacz pol. i międzynar. ruchu robotn., ekonomista, publicysta, krytyk, wydawca. W 1889 należał do założycieli Zw. Robotników Pol.; 1891-92 więziony w X pawilonie Cytadeli warsz.; studia prawno-ekonomiczne ukończył w Zurychu 1896 (doktorat 1897). W 1893 był współzałożycielem SDKP i współred. jej organu „Sprawa Robotnicza". Od 1902 czł. Z.G. SDKPiL, reprezentował partię na kongresach II Międzynarodówki, współredagował „Przegląd Socjaldemokratyczny". Od końca 1896 mieszkał w Niemczech. Ogłaszał artykuły o problemach społ.-ekon. i o sztuce w „Ateneum", „Prawdzie", „Ekonomiście", „Głosie", „Krytyce" i in. oraz w prasie niemieckiej. W 1902-05 prowadził w Monachium wydawnictwo popularyzujące w Niemczech pol. i ros. literaturę postępową. Ukazał się tu m. in. prwdr. sztuki M. Gorkiego Na dnie, przekłady utworów S. Żeromskiego, W. Sieroszewskiego, A. Dygasińskiego, K. Tetmajera, A. Nowaczyńskiego, B. Hertza. Wydawnictwo upadło z powodu trudności finansowych. .Podczas rewolucji 1905 przebywał w Krakowie i Warszawie; 1905-07 należał do red. „Czerwonego Sztandaru". Na przełomie 1906-07 więziony przez władze carskie, w poł. 1908 wyjechał do Niemiec. Dalej czynny w SDKPiL, należał do gł. publicystów lewego skrzydła niem. partii socjaldemokratycznej. W czasie I wojny świat, zajął stanowisko rewol.-internacjonalist.; 1916 był jednym z założycieli Zw. Spartakusa. T.r. i 1917 więziony przez władze prus.; później przebywał w Rosji Radzieckiej, nast. znów w Niemczech i Polsce. Związany z pol. komunistami, był czł. KW KPRP, uczestnicząc z ramienia partii w działalności Międzynarodówki Komunist., 1920 stanął na czele Tymczasowego Komitetu Rewol. Polski w Białymstoku. Współzałożyciel Komunist. Uniw. Mniejszości Narodowościowych Zachodu w Moskwie 1922, rektor i wykładowca uczelni, t.r. inicjator i współtwórca Międzynar. Organizacji Pomocy Rewolucjonistom (MOPR). Pochowany pocz. w Berlinie, od 1950 w Alei Zasłużonych na warsz. Powązkach.

M. ogłosił liczne prace ekon. i społ., m. in.: Fizjokratyzm w dawnej Polsce (1897), Stosunki społeczno-ekonomiczne w Ziemiach Polskich Zaboru Pruskiego (1903), Walka robotnicza pod caratem (1905), Polskie programy burżuazyjne w kwestii rolnej (1908), Antysemityzm a robotnicy (1913).

M. pojmował sztukę jako zjawisko uwarunkowane sytuacją społ. artysty i wpływami ideowymi epoki. Poglądy na sztukę wyprowadzał z estetyki pozytywist., uzupełniając ją założeniami marksistowskiego materializmu dziejowego. W artykułach kryt. lit. i estet. postulował opanowanie przez proletariat sfery zjawisk artyst., uważając sztukę za istotną potrzebę człowieka. Służyła temu jego działalność popularyzatorska. W dziele sztuki cenił i walory poznawcze i moralne, które odnajdywał nie tylko w sferze idei czy tematu, ale także w sferze przeżyć estet., traktując piękno jako czynnik uszlachetniający człowieka. Wynikało stąd zainteresowanie M. dla sztuki użytkowej. Sojuszników walki proletariatu widział M. nie w prozaikach pozytywist., lecz w wielkich romantykach i w pisarzach współcz., przekazujących społ. niepokoje. Cenił twórczość Kasprowicza, Żeromskiego, Berenta, Wyspiańskiego i Orkana za ukazywanie konfliktów społ. i problematyki narodowej.

Pisma wybrane, t. 1 wstęp S. Jędrychowski, W. 1952, t. 2 wstęp J. Zawadzki, W. 1956; Listy do Stefana Żeromskiego i Władysława Orkana, oprac, i wstęp A. Słapa, Kr. 1953; O sztuce. Artykuły, polemiki oraz listy, oprac, i wstęp J. Rurawski, W. 1957; Ludzie, czasy, idee. Wybór artykułów i listów, wstęp N. Michta, wyd. 2 uzup.W. 1977 (wyd. 11973); Listy do żony i córki, wstęp J. Durko, W. 1975. PSB 19 (F. Tych) OLP V 4 (M. Stępień); FwP (J. Garewicz); SPKP (J. Kaczanowska); J. KACZANOWSKA Bibliografia prac J.M., L. 1954; F. TYCH, H. SCHUMMACHHR J.M. Szkic biograficzny, W. 1966; Z. MARCHLEWSKA Piórem i pędzlem. Wspomnienia i listy, W. 1967; J.M. Materiały sesji naukowej z okazji 100 rocznicy urodzin, W. 1968; N. MICHTA J.M. Polską-naród-socjalizm, W. 1975.

Marian Stępień

Podobne prace

Do góry