Ocena brak

Mangusty

Autor /Jana Dodano /31.01.2012

Mangusty są zwinnymi drapieżni­kami, które występują głównie w tropikalnych rejonach Starego Świata. Należą do rodziny wiwero-waty eh, której początki istnienia sięgają paleocenu, a więc okresu sprzed około 65 milionów lat temu.
Mangusty należą do dużej grupy ssaków drapieżnych, której przedstawicielami są oprócz nich także cywety, żenety i łaskuny. Wszystkie te zwierzęta są szeroko rozprze­strzenione na dużych obszarach od południowo-zachodniej Europy i Afryki po Indie, południowo-wschodnią Azję i środkowe Chiny. Na kilka gatun­ków można natrafić w Europie, na tym obszarze były one najprawdopodobniej sztucznie zasiedlo­ne przez człowieka.
Wygląd
Wszystkie mangusty pokrojem ciała są do siebie bardzo podobne, chociaż ich liczne gatunki różnią się dosyć znacznie wielkością. Długość ciała man­gusty karłowatej od końca pyska do nasady ogona wynosi nie więcej niż 24 centymetry, a mangusta białoogonowa jest od niej dwa razy większa. Ssa­ki te mają długi, smukły tułów, krótkie łapy i bar­dzo długi, często puszysty ogon. Jego długość mie­ści się w granicach od jednej drugiej do trzech czwartych łącznej długości głowy i tułowia. Głowa ma wydłużony, spiczasty pysk, a położone z jej obu stron małżowiny usznemałe i zaokrąglone. Łapki są opatrzone czterema lub pięcioma palcami, na końcu których znajdują się długie i ostre pazu­ry wykorzystywane do kopania w ziemi. Wszystkie gatunki mangust posiadają gruczoły odbytowe, które wydzielają specjalną substancję zapachową. Te małe drapieżniki mają dobry węch, słuch i do­brze widzą.
Ubarwienie sierści, różne u różnych gatunków, jest w dużej mierze zharmonizowane z otoczeniem i u osobników z tego samego gatunku może być czasami zmienne w zależności od środowiska ży­cia. Niemniej ogólny ton ubarwienia jest u wszyst­kich gatunków mangust dość podobny. Tylko kilka z nich ma wyraźne, odróżniające je od pozostałych ciemne oznaczenia; mangusty pręgowane, na przy­kład, mają wyraźne, poprzeczne pręgi na wierzchu ciała, a mangusty z Madagaskaru - galidie kaszta­nowate - mają pręgowane ogony.
Środowisko
W granicach swego zasięgu mangusty występują we wszystkich rodzajach środowisk, jakie można sobie wyobrazić. Żyją zarówno na nizinach jak i w górach do wysokości 2000 metrów n.p.m. Na­potkać je można na pustyniach i w wilgotnych lasach tropikalnych, na terenach otwartych i poro­śniętych gęstymi krzakami.
Występują także we wszystkich typach sawan­ny - w miejscach bardzo suchych i wilgotnych, gęsto zadrzewionych i skalistych. Środowiskiem jednych gatunków jest bujna sawanna, a innych te­reny nadmorskie i zurbanizowane, gdzie zakłada­ją gniazda w rurach odpływowych i ogrodach. Kilka gatunków żyje na bagnach i nad brzegami rzek lub strumieni, a jeden gatunek - mangusta błotna -prowadzi ziemnowodny tryb życia, środowiskiem jej występowania są przede wszystkim okolice wód stojących. Zakłada ona gniazda w gęstej roślinno­ści nadbrzeżnych trzcinowisk i wiele czasu spędza w wodzie na pływaniu i nurkowaniu, gdyż jest doskonałym pływakiem.
Większość gatunków mangust prowadzi na­ziemny tryb życia pomimo że wiele z nich potrafi bardzo zręcznie wspinać się na drzewa. Tylko dwa gatunki - afrykańska mangusta smukła i galidia kasztanowata - spędzają znaczną ilość czasu, cho­dząc po gałęziach drzew.
Mangusty zakładają gniazda w rozmaitych miej­scach. Wspomniana mangusta błotna buduje gniaz­do w gąszczu roślin. Niektóre gatunki wykopują obszerne nory o wielu korytarzach, inne zajmują nory już wykopane przez gryzonie. Takie gniazda w norach są raczej stałym legowiskiem, jednak w przypadku gatunków koczowniczych mogą one służyć za schronienie tylko przez parę dni, dopóki zwierzęta nie przeniosą się w inne miejsce.
Tymczasowe kryjówki i legowiska mangust mogą znajdować się w dziuplach, w kupach su­chych gałęzi i korzeni, w rozpadlinach skalnych, w pustych w środku zwalonych pniach, starych ter­mitierach, rurach odpływowych i we wszelkiego rodzaju innych miejscach zapewniających tym ssa­kom odpowiednią osłonę.
Zwyczaje
Wśród mangust są zarówno gatunki prowadzące nocny tryb życia, jak i gatunki aktywne przede wszystkim w ciągu dnia. W zasadzie gatunki, któ­rych przedstawiciele żyją samotnie, mają skłon­ność do aktywności nocnej, a gatunki stadne do aktywności dziennej. Jednakże niektórzy przed­stawiciele pewnych gatunków aktywnych głównie w nocy, na przykład mangusta błotna i gatunki z rodzaju Bdeogale, chociaż są samotnikami, czasa­mi żyją w parach lub w małych grupach rodzin­nych, a mangusty pręgowane i smukłe są aktywne za dnia - w czasie wielkich upałów wychodzą one z ukrycia rano i wieczorem.
Trzy gatunki mangust z Madagaskaru, wśród nich między innymi galidia kasztanowata, prowa­dzą dzienny tryb życia i są zazwyczaj samotnika­mi lub żyją w parach.
Tylko niektóre mangusty są ścisłymi terytoria-listami, chociaż większość gatunków tych ssaków posiada swoje areały osobnicze. Ssaki te tolerują obecność innych zwierząt, nawet innych mangust, w granicach swych areałów. Powierzchnia areałów osobniczych jest zmienna i często zależy od do­stępności pokarmu w danej okolicy. Granice są znakowane zapachowo za pomocą wydzieliny gru­czołów analnych, która jest pozostawiana na wysta­jących skałach lub pniach, a także kałem i moczem, które zwierzęta pozostawiają w zwyczajowych miejscach - latrynach.
Gatunki mangust żyjących w stadach - mangu­sty karłowate, pręgowane, płowe i surykatki - mają wysoce zorganizowaną hierarchię osobników w grupie. Mangusta płowa i surykatka, które wy­stępują mniej więcej na tych samych obszarach w Afryce zachodniej i środkowej, zazwyczaj same wykopują sobie kompleksy nor albo wykorzystu­ją gotowe wkopane przez inne mangusty lub gry­zonie. Nierzadko też w takich podziemnych bu­dowlach można natrafić na przeróżne zwierzęta żyjące obok siebie w zadziwiającej harmonii, cho­ciaż czasami mangustę może zaniepokoić spotka­nie w takiej wspólnie zamieszkiwanej norze z osob­nikiem innego gatunku.
Mangusty karłowate i pręgowane dużo częściej od gatunków żyjących w stadach zajmują nieczyn­ne kopce termitów, w których wygrzebują cen­tralnie położone komory sypialniane i wiele otwo­rów wyjściowych.
Kiedy prawie wszystkie osobniki z tych grup są nieobecne w legowisku, gdyż żerują zazwyczaj przebywając w bliskiej odległości od siebie, jedna lub dwie dorosłe mangusty pozostają w gnieździe i opiekują się młodymi. Często też członek grupy żerujących osobników staje na tylnych łapkach i z jakiegoś wyniesienia - kopca termitów lub skały - rozgląda się po niebie i po otoczeniu gniazda, czy nie zbliża się jakiś drapieżnik. Kiedy zauważy zbli­żające się niebezpieczeństwo, wydaje głos ostrze­gawczy i cała grupa ucieka do nory.
Członkowie stada wzajemnie pielęgnują sobie sierść i bawią się, ganiając za sobą i siłując się. W porze największego gorąca często leżą blisko otworów nory i zażywają kąpieli słonecznej. Wiel­kość grup mangust jest różna - od kilku osobników do nawet ponad czterdziestu.
Obrona
Głównym sposobem ochrony mangust jest ich maskująca sierść, której ubarwienie jest doskona­le wkomponowane w otoczenie. W razie niebez­pieczeństwa ratują się głównie ucieczką, chociaż czasem zachowują się śmiało i odważnie. Niektóre ich gatunki w stanie zagrożenia wyginają łukowa­to grzbiet, unoszą ogon i straszą sierść, powięk­szając niby w ten sposób swoje rozmiary ciała -nawet do dwóch razy. W ten sposób mangusty wydają się być większe i groźniejsze dla napastni­ka. W sytuacji, gdy odetnie im się drogę ucieczki, bronią się zaciekle - fukają, szczekają i warczą oraz gryzą, jeśli napastnik zbytnio się przybliży oraz równocześnie emitują wydzieliny zapachowe z gru­czołów analnych.
Odżywianie się
Wiele gatunków mangust to zwierzęta bardziej owadożerne niż mięsożerne, jednak prawie wszyst­kie gatunki żerując, są oportunistami. Na przykład w diecie surykatki owady stanowią blisko 80 pro­cent. Pokarmem mangust są jednak także małe ssaki, gady i ich jaja, płazy, ptaki i ich lęgi, owady oraz pokarm roślinny taki jak owoce, liście, bulwy i korzonki traw. Preferują zdobycz świeżo upolo­waną, chociaż czasami zadawalają się padliną.
Mangusta błotna jest jednym z najbardziej wy­specjalizowanych pokarmowo gatunków mangust. Poluje ona na płyciznach potoków, gdzie kopiąc w mule pazurami albo przewracając kamienie na dnie, chwyta rozmaite skorupiaki i płazy. Poluje także na ryby i jest znana z tego, że rabuje gniaz­da krokodyli. Inny gatunek Herpestes urva żywi się głównie wodnymi skorupiakami.
Polując na owady, mangusty posługują się wę­chem i grzebią łapkami w ściółce leśnej oraz prze­szukują różne zakamarki pod skałami i wśród gałęzi, czyli te miejsca, gdzie najczęściej może prze­bywać ich zdobycz. Kopiąc w ziemi przednimi łapkami zakończonymi twardymi pazurami, na­trafiają obok owadów na skorpiony, pająki a także inne bezkręgowce.
Większość mangust poluje samotnie. Nawet osobniki z tych gatunków, u których ma miejsce życie stadne i wspólne żerowanie, polują raczej indywidualnie, gdyż nie rozwinęły technik polo­wania w grupie. Jedynie mangusty karłowate mogą czasami w czasie polowania współpracować, aby pokonać większą ofiarę.
Rozmnażanie się.
O zwyczajach rozrodczych gatunków aktywnych nocą i prowadzących samotniczy tryb życia nie­wiele wiadomo. Wydaje się, że u większości ga­tunków w jednym miocie rodzi się od dwóch do trzech młodych, które przychodzą na świat w miej­scach osłoniętych, takich jak rozpadliny w skałach lub nory. Opieka rodzicielska i wychowanie potom­stwa spoczywa na samicy.
Pora okresu rozrodczego jest różna u różnych gatunków. Często zbiega się ona z okresami naj­bardziej intensywnych opadów deszczu, szczegól­nie u tych gatunków, które zamieszkują suche te­reny. Młode rodzą się z zamkniętymi oczami i są okryte rzadkim włosem. Są całkowicie zależne od matki do ukończenia drugiego tygodnia życia, kie­dy zaczynają widzieć. Zaczynają wychodzić z gnia­zda po miesiącu.
Zwyczaje rozrodcze mangust żyjących w gru­pach są lepiej zbadane. U mangusty pręgowanej, na przykład, kilka samic z grupy rodzi mniej wię­cej o jednakowej porze i każda z nich zazwyczaj ma dwa lub trzy młode, chociaż czasem spotyka się aż sześć młodych w jednym miocie. Wszystkie młode są trzymane w jednym miejscu w norze i są karmione mlekiem przez jakąkolwiek samicę, która jest w porze laktacji, a niekoniecznie przez ich bio­logiczną matkę. Kiedy samice wychodzą na żero­wanie, młode są strzeżone przez jednego lub dwa samce, które mogą je także nosić w pysku, trzy­mając zębami za kark.
U większości gatunków mangust ciąża trwa w przybliżeniu 60 dni. Jednakże u Herpestes java-nicus trwa ona 45 dni, a u jeszcze innego gatunku aż 105 dni.
Grupowe wychowanie
Chociaż młode, gdy się rodzą są małe, bo ważą tylko około dwudziestu gramów, to jednak bardzo szybko rosną i się rozwijają. Kiedy są gotowe, aby przyjmować pokarm stały, członkowie grupy przy­noszą im upolowaną zdobycz. W tym też okresie małe zaczynają im towarzyszyć w łowieckich wyprawach i uczą się tam samodzielnego zdoby­wania pokarmu. Mają wtedy ukończone cztery tygodnie życia.
Mangusty płowe i surykatki prezentują typowe dla mangust zachowania rozrodcze i sposób opie­ki nad potomstwem. Samice surykatki mają tylko jeden miot w roku, w listopadzie lub w grudniu, podczas gdy samice mangusty płowej rodzą czę­ściej. Grupy mangusty pręgowanej również corocz­nie wydają więcej miotów - notowano nawet do czterech. W każdym miocie rodzi się po dwa do sześciu młodych. Jest to ciekawe, gdyż pojedyn­cze samice z tych grup wcale nie rodziły aż cztery razy w ciągu roku.
Matriarchat
U innego stadnego gatunku, mangusty karłowatej zaobserwowano nieco inną strukturę socjalną gru­py. W jej obrębie na najwyższym szczeblu hierar­chii znajduje się jedna dominująca para rozrodcza. Faktycznym przywódcą grupy jest jednak samica z tej pary, a jej męskiemu partnerowi przypada druga pozycja w hierarchii stada.
Ogólnie więc można stwierdzić, że para roz­rodcza tłumi wszelką aktywność płciową samców i samic stojących niżej. Następstwem takiego za­chowania jest wysoki poziom emigracji z grupy niżej stojących w hierarchii osobników, szczególnie samców, które przenoszą się do grup, w których są tylko jeden lub dwa stare samce. W ten sposób zwiększają swoją szansę na zdobycie wyższej pozy­cji i przystąpienie do rozrodu.
Kiedy po kopulacji samica dominantka rodzi młode, wszystkie obowiązki związane z opieką nad nowymi członkami stada, to jest czyszczenie ich, ogrzewanie, przynoszenie pokarmu a nawet kar­mienie własnym mlekiem, przejmują dorosłe osob­niki o niższej randze socjalnej. Kiedy samica dominantka umiera, grupa zazwyczaj rozpada się i formują się nowe stadka.

ROZBIJANIE SKORUP
Technika rozbijania skorup jaj przez man­gusty polega na tym, że ssak trzyma jajo w przednich łapkach i uderza nim o twardy obiekt umieszczony pomiędzy tylnymi koń­czynami. W ten sam sposób są rozbijane muszle ślimaków. Mangusta błotna wyko­rzystuje również tę technikę, aby rozbijać muszle upolowanych małży.

■ Mangusty egipskie, czyli ichneumony, są zazwyczaj samotnikami, ale czasami moż­na zobaczyć grupy rodzinne, w których poszczególne osobniki maszerują jeden za drugim gęsiego. Wtedy taka grupa wyglą­da jak długi, włochaty wąż.
■ Mangusty karłowate z Kenii wytworzyły zależności protokooperacyjne z dzioborożcami, z których one i ptaki czerpią korzyści. Mangusty i ptaki przemieszczają się razem; dzioborożce zjadają owady spło­szone przez mangusty i w zamian ostrze­gają je o zbliżających się wrogach.
■ Surykatki zjadają głównie chrząszcze z rodziny Scarabeidae, a także larwy i poczwarki ciem i motyli dziennych. Mangusty karłowate także bardzo lubią zjadać chrząszcze.
■ Wiele gatunków mangust to zwierzęta hodowane także w ludzkich domach. Jed­nakże większość ich może roznosić wście­kliznę, więc trzymanie ich w bliskim są­siedztwie z ludźmi nie jest zalecane.
■ Mangusty były introdukowane w wielu miejscach, aby ograniczyć liczbę szkodli­wych gryzoni - np. szczurów na plantacjach trzciny cukrowej na Hawajach. Jednakże rezultaty tych wsiedleń byty często inne niż oczekiwano, gdyż mangusty zamiast gry­zoniami, zajęty się tam przeważnie rodzi­mą fauną i doprowadziły do tego, że zna­lazła się ona na krawędzi zagłady.

Mangusty należą do rzędu Carnivora i rodziny Viverridae.
Jest ich 31 gatunków skupionych w 17 rodzajach.
Wielkość: od nosa do nasady ogona 24-58 cm.
Długość ogona: 20-45 cm.

Wśród gatunków:

Mangusta pręgowana(Mungos mungo)
Mangusta gambijska (Mungos gambianus)
Surykatka (Suricata suricata)
Ichneumon, czyli mangusta egipska (Herpestes ichneumon)
Mungo (Herpestes edwardsi)
Mangusta smukła (Herpestes sanguineus)
Mangusta brunatna (Herpestes fuscus)
Mangusta błotna (Atilax paludinosus)
Galidia kasztanowata (Galidia elegans)
Mangusta karłowata (Helogale parvula)
Mangusta lisia (Cynictis penicillata)

MANGUSTY I WĘŻE
Znana opowieść angielskiego pisarza Rudyarda Kiplinga. autora Księgi dżungli, o manguście Riki-tiki-tawi, która zabijała węże, przyczyniła, się do powstania dwóch mylnych poglądów o mangustach: po pierwsze, że polują one głównie na węże; po drugie, że są one odporne na działanie jadu węży. Oba poglądy są z gruntu nieprawdziwe.
To prawda, że mangusta może zabić węża i go zjeść, kiedy się nadarzy taka okazja, lecz nie zdarza się to zbyt często. Jest ona jed­nak tylko nieco mniej wrażliwa na jego jad niż inne zwierzęta. Ukąszenie kobry zabiło­by każdą mangustę.
Polująca na węża mangusta w bardzo sprytny sposób zabezpiecza się przed groź­nym ukąszeniem. Wielokrotnie prowokuje węża do ataku i odskakuje, a wąż uderzając przeciwnika za każdym razem wydziela tro­chę swojego jadu. W końcu wąż pozbywszy się większości jadu staje się wyczerpany i jest bezpiecznym celem ataku. Mangusta skacze na niego i zabija ofiarę, przegryzając rdzeń kręgowy zaraz za głową węża.

Podobne prace

Do góry