Ocena brak

MALCZEWSKI, Malczeski, ANTONI

Autor /mamaela Dodano /05.03.2012

MALCZEWSKI, Malczeski, ANTONI, ur. 3 VI 1793 w Warszawie lub w Kniahininie (Wołyń), zm. 2 V 1826 w Warszawie, poeta. Syn generała targowickiego, który roztrwonił znaczny majątek, nie ukończywszy Liceum Krzemienieckiego wstąpił 1 IX 1811 do wojska Księstwa Warsz.; kolejno ppor. w Korpusie Inżynierów, por. artylerii konnej, adiutant gen. K. Kosseckiego, brał udział w fortyfikowaniu Modlina, gdzie przebył oblężenie 1813. Okres pierwszej młodości M., pełen sukcesów w karierze wojsk, i towarzyskiej, zamknął się 1816 wystąpieniem z armii i wyjazdem w kilkuletnią podróż po Niemczech, Szwajcarii, Włoszech, Francji i może Anglii; początkowo towarzyszył F. Lubomirskiej, z którą łączyło go głębsze uczucie. W sierpniu 1818 dokonał pierwszego wejścia na Aiguille du Midi (3843 m) w masywie Mont-Blanc; franc. relację, zawierającą opisy przyrody traktowane w sposób romant., zamieścił w genewskiej „Bibliotheque universelle" (1818). Własne przeżycia i wpływ literatury romant., z którą zapoznał się bliżej za granicą, zwł. dzieł W. Scotta i Byrona, uformowały ostatecznie osobowość M., romantyka rozczarowanego upadkiem Napoleona, zafascynowanego tragizmem losu jednostki w społeczeństwie i w uwikłaniu w historię. Do kraju wrócił zapewne 1821; bieda i związek z nerwowo chorą zamężną kobietą, Z. Rucińską, usunęły go poza dawny krąg towarzyski. Początkowo przebywał na Wołyniu; być może już wtedy zaczął pisać powieść poet. —> Maria, którą, po przyjeździe z Rucińską 1824 do Warszawy, wydał 1825 własnym kosztem. Wkrótce potem zmarł w opuszczeniu i nędzy. Pochowany na Powązkach; grób nieznany.

Pośród nie drukowanych za życia M. jego pierwocin lit., obejmujących kilka niezbyt udolnych klasycyst. próbek poet., uderza subtelnością analizy psychol. powstały 1815/16 franc. portrecik prozą F. Lubomirskiej Portrait de la petite Ida (prwdr. Blok-Notes Muzeum Mickiewicza 1963). Jedynym zachowanym utworem zapowiadającym - stopniem poet. dojrzałości - Marię jest powst. 1821 (?) wiersz O! jak przykro do swoich wracać bez nadziei!... (prwdr. „Ateneum" 1876); utwory pisane po Marii, o których mamy niejasne, sprzeczne relacje, zaginęły. Postać M. pojawia się w różnorodnym ujęciu w wierszach D. Magnuszewskiego (Mistrz 1838), J.N. Jaśkowskiego (1840), J.B. Zaleskiego (1843), Z. Krasińskiego (powst. 1844?, ogł. 1905), L. Siemieńskiego (1850), A. Asnyka (powst. ok. 1857, ogł. 1897), H. Merzbacha (1858), J. Lechonia (ogł. 1957); jest on też bohaterem utworów dram. Merzbacha (1858) i A. Langego (ukończ. 1916, ogł. 1931).

PSB 19 (M. Dernałowicz); J. UJEJSKI A.M., W. 1921; J. ZAORSKI A.M. w legendzie literackiej, Zesz. Nauk. UŁ 41 (1965); M. DERNAŁOWICZ A.M., W. 1967 Ludzie Żywi 13; „Maria" i A.M. Kompendium źródłowe, oprac. H. Gacowa, W. 1974.

Maria Dernałowicz

Podobne prace

Do góry