Ocena brak

Liryka w okresie pozytywizmu

Autor /Klaudia888 Dodano /03.03.2012

Pozytywizm nie stworzył własnej l. Pozytywiści, którzy z rewerencją na ogół traktowali wieszczów, zdecydowanie niechętnie odnieśli się do młodszego pokolenia romantyków, gł. z przyczyn ideowych, natomiast poezja pozytywizmu nie różni się zasadniczo budową utworu lirycznego od poezji późnych romantyków. Nowatorstwo miejskich obrazków rodzajowych W. Gomulickiego i weryzm chłopskich utworów młodego J. Kasprowicza poprzedzają realist. gawędy i obrazki poet. W. Syrokomli. Sięgającej po motywy i wzory pieśni lud. M. Konopnickiej torował drogę T. Lenartowicz. Pieśniowość będąca charakterystyczną cechą formalną tej l. jest bardziej zrygoryzowaną kontynuacją pieśniowości drugiego pokolenia romantyków. Dużą rolę w kształtowaniu się postromantycznej l. tego okresu odegrały popularne wówczas wzory H. Heinego i A. Musseta. W okresie pozytywizmu tworzyli nadal niektórzy poeci należący do młodszego pokolenia romantyków: K. Ujejski, L. Sowiński, K. Brzozowski oraz pisarze, których twórczość, osiągająca fazę dojrzałości na ogół po 1850, wiązała się z wewn. kryzysem romantyzmu i zapoczątkowała w poezji pol. nurt odrębny. Byli to C. Norwid, Lenartowicz, F. Faleński, Syrokomla. Pisarzy tych jednoczyła i odcinała wyraźnie od pierwszej generacji romantyków ambicja wyemancypowania się ze związków z ziemiaństwem, uwolnienia się od myślenia stanowo-szlacheckiego (włącznie z ofiarniczą egzaltacją pokuty za dawne grzechy). W kręgu wpływów romantyków tworzyli także W. Zagórski, W. Tarnowski, A. Michaux, B. Aspis, A. Urbański, W. Ordon, M. Bartusówna i in. Natomiast twórczość A. Asnyka i Konopnickiej, zawierająca elementy nowatorskie, zdobyła uznanie przede wszystkim za to, co było w niej dydaktyką, społecznikowskim kaznodziejstwem, wierszowaną interwencją publicystyczną. Sprowadzało to najwybitniejszych poetów okresu do roli przedstawicieli poezji programowej, która agitowała na rzecz pozytywist. haseł służby społ., reform, szerzyła kult pracy i oświaty. Gł. reprezentantami pozytywist. poezji programowej byli J Ochorowicz (Naprzód), S. Grudziński, A. Pilecki, K. Świdziński (Naprzód pracą), W. Bełza, W. Ordon, M. Dobrzański.

W erotykach i l. przyrody Asnyka (W Tatrach) można już znaleźć elementy premodernist. (nastrojowość, sposób posługiwania się symbolem), do których nawiązali twórcy nast. epoki, K. Tetmajer i Kasprowicz. W swej l. refleksyjnej (—> Nad głębiami) podejmował Asnyk próbę filoz. syntezy. Konopnicka torowała drogę pełnej emancypacji tematu chłopskiego w twórczości pisarzy —> Młodej Polski. Nie z konwencjonalnych względów z uznaniem odnosili się do twórczości Konopnickiej pisarze Młodej Polski. Była ona największą w poezji pol. mistrzynią l. pieśniowej o zdumiewającym bogactwie form metryczno-rytmicznych i stroficznych. W dużym stopniu właśnie Konopnickiej zawdzięcza poezja Młodej Polski swoje umuzycznienie i płynność wypowiedzi. Prekursorem l. nastrojowej i symbolicznej był Gomulicki, określany niekiedy przez krytykę pozytywist. wraz z Faleńskim jako parnasista ( —> parnasizm).

Za kolejną cezurę przyjąć można l. 1884 („Wędrowiec" S. Witkiewicza i A. Sygietyńskiego), 1887 („Życie" Z. Przesmyckiego) i 1888 („Świat" Z. Sarneckiego). Pisma te wprowadzały nowe idee artyst. (naturalizm, symbolizm). W tym też czasie pojawiły się nowe nazwiska poetów związanych już z epoką Młodej Polski. Ostatecznym zamknięciem tego okresu krzyżowania się różnorodnych tendencji, okresu eklektycznego bez wyraźnej dominanty stylowej jest ukazanie się Poezji Serii II Tetmajera 1894.

OLP IV 1; B. CHLEBOWSKI Poezja polska po r. 1863, w: Dzieje literatury pięknej w Polsce, t. (zbiór.), Kr. 1918; M.R. MAYENOWA Język l. pozytywistycznej, w: Pozytywizm, t. 1 (zbiór.), Wr. 1950; CZ. ZGORZELSKI Z dziejów polskiej ballady poromantycznej, ,,Pam. Lit." 1961 z. 2; S. LICHAŃSKT,,Polscy parnasiści", w: Cienie i profile, W. 1967; M. GŁOWIŃSKI Poetyka Tuwima a polska tradycja literacka (rozdz. Upraszczanie romantyków), W. 1962.

Stefan Lichański

Podobne prace

Do góry