Ocena brak

Lemury

Autor /Karmazyn Dodano /31.01.2012

Znalezione w Afryce i Europie kości wska­zują, że 50 milionów lat temu lemury były szeroko rozprzestrzenione. Jednak zmiany klimatyczne i rozwój małp stały się przyczynami zaniku tych prymitywnych ssaków naczelnych. Niewielka grupa ocalała przed zagładą, znajdując dogodne do życia warunki na Madagaskarze, który był lądem oddzielającym się wtedy od głównego kontynentu Afryki. Nie stykając się z małpami, na tej wyspie, małpiatki mogły przetrwać do dnia dzi­siejszego. Fauna Madagaskaru w owym czasie była niezbyt liczna, toteż lemury mogły się tam pomyśl­nie rozwijać w izolacji od fauny kontynentalnej. Obecnie na Madagaskarze żyje 45 gatunków i podgatunków lemurów, ale wszystkie te zwierzęta są zagrożone wyginięciem i mogą podzielić wkrótce los swoich pradawnych przodków.
Środowiska.
Madagaskar, jako trzecia pod względem wielko­ści wyspa na świecie, zaoferował pradawnym lemu­rom niezwykłą różnorodność środowisk do zasie­dlenia. Występują tam pustynie i bujne, wilgotne lasy tropikalne. Jest też pięć różnych pod wzglę­dem klimatycznym obszarów, a południkowy prze­bieg masywów górskich nadaje inny charakter przyrodniczy części wschodniej i zachodniej wyspy. Chociaż wilgotna dżungla jest najbogat­szym środowiskiem, to w lasach zrzucających liście w porze suchej również bytują rzadkie gatunki, np. lemur koroniasty i sifaka. Na Madagaskarze są pro­wadzone badania biologiczne, jednak tempo nisz­czenia naturalnego środowiska jest tam tak duże, że niektóre gatunki wymierają, zanim zdążą być odkryte i opisane przez zachodnich zoologów.
Ponieważ flora Madagaskaru ma wyjątkowo endemiczny charakter (spośród wszystkich gatun­ków roślin Madagaskaru aż 80% występuje tylko na tej wyspie), dieta lemurów jest tak niezwykła, jak one same. Roślinożerne lemury, takie jak na przykład lemur brązowy, żywią się kwiatami, liść­mi i owocami wielu gatunków roślin. Niektóre gatunki tropikalnych lasów deszczowych, na przy­kład lemur wari, zjadają przede wszystkim owoce, a indris żywi się głównie liśćmi. Malutki, aktyw­ny nocą lemurek myszaty jest ssakiem owadożernym. W czasie jedzenia przytrzymuje zdobycz rę­kami uderzająco przypominającymi ręce człowieka. Chwyta swoją zdobycz w sprawne palce i mlas­kając, zjada jej miękkie części. Palczak, chociaż również jest ssakiem owadożernym, lubi orzechy kokosowe i często wkrada się do wiejskich plan­tacji, aby dobrać się do mleka kokosowego i bia­łego miąższu. W czasie jedzenia używa swojego długiego środkowego palca.
Specjalne przystosowania
Każdy gatunek lemura jest w unikalny sposób przystosowany do środowiska, w którym żyje. Na przykład palczak, zasiedlający tropikalne lasy desz­czowe północnego i wschodniego wybrzeża Mada­gaskaru, żeruje w nocy i używa swojego nadzwy­czaj długiego środkowego palca do pukania w korę pni drzew. Duże uszy umożliwiają mu usłyszenie ruchów przebywających pod korą owadów, które są zaniepokojone stukaniem. Szczególnie wyglą­dający palec wykształcił się jako narzędzie służą­ce do wyciągania pokarmu spod kory i różnych szczelin. Palczak chodzi po gałęziach na wszyst­kich czterech odnóżach i musi opierać się na nad­garstkach, aby uniknąć uszkodzenia swego deli­katnego palca.
Liściożerny indri jest tak uzależniony od swo­jego naturalnego środowiska, że nie jest w stanie przetrwać w jakimkolwiek innym miejscu. Jego dieta składa się z przynajmniej 80 gatunków roślin, które występują tylko w tropikalnym lesie Mada­gaskaru. Próby hodowli tego gatunku w niewoli kończyły się więc niepowodzeniem.
Niektóre sifaki zasiedlają kolczaste, pustynne rejony południa wyspy i nie mają dostępu do wody z rzek i strumieni. Mimo to potrafią tam przeżyć, gdyż korzystają z wody, która pod postacią rosy osadza się nad ranem na ich sierści, zlizując ją.
Znajdujący się na końcu spiczastego pyszczka wilgotny nos lemurów jest otoczony długimi wło­sami czuciowymi. Zmysł węchu jest silnie rozwi­nięty u lemurów, gdyż dzięki zapachom ssaki te mogą się ze sobą porozumiewać.
Wszystkie lemury posiadają gruczoły zapacho­we, których wydzielina służy do znakowania gra­nic terytorium. Lemur katta wciera wydzielinę gru­czołów nadgarstka w paskowany ogon, którego używa potem jak naperfumowanej różdżki, emi­tując w ten sposób silniejszy zapach. Zawarte w wydzielinie gruczołów zapachowych feromony są bogatym źródłem informacji o płci i sile zwie­rzęcia. W czasie sezonu rozrodczego samce lemu­rów katta prowadzą między sobą wojnę na zapa­chy, kiedy chcą zwrócić na siebie uwagę samic.
Głosy.
Jest wielka różnorodność głosów wydawanych przez madagaskarskie lemury. Lemur płowy wydaje głos alarmowy, który przypomina śmiech czło­wieka. Zaniepokojony lemurek myszaty ćwierka, a sama nazwa sifaki pochodzi od brzmienia głosu wydawanego przez tę małpiatkę. Być może naj­bardziej zadziwiające głosy ze wszystkich małpiatek wydaje palczak. Jest to niesamowity dźwięk, który, wydawany w środku nocy, brzmi jak odgłos bębenka. Do najpiękniejszych głosów w całym kró­lestwie zwierząt należą wołania indrisów, które w czasie obrony swych terytoriów śpiewają melo­dyjnym chórem.
Życie rodzinne.
Niektóre lemury, takie jak lemurek myszaty lub fitiliki, prowadzą samotnicze życie, ale organizacja społeczna innych gatunków jest tak skompliko­wana, że takie grupy są nawet obiektem zaintere­sowania primatologów (naukowców zajmujących się ssakami naczelnymi), którzy dążą do zbadania początków behawioru człowieka.
Życie lemurów katta jest oparte na konkurencji w ramach ścisłej hierarchii, w której dominują samice. Samce pilnują swoich terytoriów i konku­rują ze sobą o dostęp do samic, chodząc jak cienie za grupami samic, w pewnym od nich oddaleniu. Zawsze piją wodę w drugiej kolejności po sami­cach i ich młodych, tak więc podczas suszy giną pierwsze. W grupach sifak agresja jest rzadka, a młodymi zajmują się matka, ciotki i wujkowie.
Lemurek myszaty rodzi kilka młodych, ale więk­szość gatunków lemurów wydaje tylko jednego potomka. Gdy młode jest bardzo małe, matka nosi je wśród gałęzi drzew uczepione do sierści na jej brzuchu. Kiedy młode staje się silniejsze, przeby­wa na grzbiecie matki i stamtąd wyrusza na swoje pierwsze wycieczki po gałęziach. Czasami młode spadają z gałęzi i nie mogą nadążyć za całą grupą, ale im są starsze, tym lepiej dają sobie radę.
W ostatnich latach odkryto nowe gatunki lemu­rów. W jednym przypadku odkryto po prostu po­nownie gatunek, o którym myślano, że dawno wy­ginął. Jest to lemur karłowaty Allocebus trichotis. Gatunek ten, znany zaledwie z trzech okazów, został opisany naukowo w 1870 r., a w 1989 r. spo­tkano go na wolności. W suchych lasach północ­nego Madagaskaru wykryto bytowanie całkowicie nieznanego dla nauki gatunku sifaki - Propithecus tattersalli. Jego środowisko o mały włos nie ule­głoby zniszczeniu, gdyż drzewa na Madagaskarze przerabia się masowo na węgiel drzewny.

Madagaskar został skolonizowany przez ludzi około dwa tysiące lat temu. Lemury miały więc wyspę dla siebie przez 50 milionów lat. Kiedy pierwsi ludzie dotarli tam z Afryki i Indonezji na swoich łodziach, rozpoczął się proces niszczenia fauny i flory. Lemury nie czuły lęku przed ludźmi i z tego powodu łowcy bardzo szybko wybili więk­sze gatunki. Z powodu wypalania lasów przez szczepy hodujące bydło i zamiany ich na pastwiska zanikło ponad dwadzieścia gatunków lemu­rów. Proceder wypalania lasów trwa do dzisiaj.
Nie tylko suchsze tereny Madagaskaru ulegają zniszczeniu w ten sposób. Również lasy górskie ulegają zniszczeniu w wyniku wypalenia, a w ich miejscu na stromych zboczach powstają tarasowe uprawy ryżu. Gleby Madagaskaru są bardzo wraż­liwe na erozję i takie działania powodują katastro­falne zniszczenia środowiska naturalnego. Ponie­waż populacja ludzka tam wzrasta, dotkliwa presja człowieka na środowiska naturalne lemurów in­tensyfikuje się.
Nie ratują sytuacji tomy przepisów prawnych, które mają na celu ochronę lemurów - ssaki te są nadal obiektem polowań, a lasy dalej się wycina. Skorumpowani urzędnicy nie dbają o należyte wy­wiązywanie się ze swoich obowiązków i z tego względu nie powinien dziwić fakt, że wiele gatun­ków lemurów zalicza się dziś do najrzadszych ssa­ków świata.

Podobne prace

Do góry