Ocena brak

KROWICKI MARCIN

Autor /tadziudodaje Dodano /01.03.2012

KROWICKI MARCIN, ur. ok. 1500 zapewne w Lubawie (Prusy Król.), zm. w poł. listopada 1573 w Piaskach (Lubelskie), pisarz i działacz reformacyjny. Pochodzenie społ. i młodość prawie zupełnie nieznane. Być może wpisany na Akad. Krak. 1515/16, potem w służbie u woj. P. Kmity, na którego dworze w Wiśńiczu zaprzyjaźnił się m. in. z S. Orzechowskim i J. Przyłuskim; 1550 zawarł głośny związek małżeński - pierwsze jawne małżeństwo duchownego kat. w Polsce. Skazany przez biskupa przemyskiego (miał probostwo m. in. w Sądowej Wiszni) na proskrypcję, objął 1551 urząd kaznodziei protest, w Pińczowie, a ścigany przez bpa krak. A. Zebrzydowskiego, 1553-54 przebywał w Wittenberdze. Tam prowadził z Ph. Melanchtonem poufne rozmowy w sprawie szerzenia reformacji w Polsce, nast. w Magdeburgu opublikował swój manifest rel., wzorowany na Napominaniu Lutra, pt. Chrześcijańskie a żałobliwe napominanie (1554). Tu też nawiązał stosunki z historykiem reformacji M. Flaciusem z Istrii. Po powrocie do Polski początkowo propagator kalwinizmu, nast. antytrynitaryzmu w jego umiarkowanej społecznie postaci (był superin-tendentem zborów lub., następnie podlaskich, z Siedzibą w Węgrowie). Twórczość pisarska K. ma charakter gł. polemiczny. Adresowana do Zebrzydowskiego Obrona nauki prawdziwej (Pińczów 1560) doczekała się 3 wydań (1584 pt. Apologia więtsza) i przekładu niem. (1602). W treści mało oryginalna, przenosząca wątki pamfletowe antypapieskiej literatury eur., napisana została z werwą i przetkana plastycznie ukazanymi realiami życia polskiego. Zawiera też pierwszy w Polsce zarys dziejów papiestwa, ujęty ze stanowiska reformacji. Zbliżoną tematykę podejmuje Obraz a kontrefet własny Antykrystów (Pińczów 1561), o ostrzejszych akcentach paszkwilanckich, zamknięty wierszowaną autobiografią Ku temu, kto ty książki czytać będzie. Trzecim dochowanym utworem K. jest polemika z Orzechowskim Słudzy wierni Pana Jezusa Chrystusa (powst. 1560, nie wyd.); replika Orzechowskiego pt. Crovitius nie dochowała się. Współpracował przy przekł. Biblii brzeskiej (1563). Zamyka twórczość K. List o urzędzie do S. Budzyńskiego (pisany 28 X 1573, druk. w dziele Sz. Budnego —> O urzędzie miecza używającym, skierowany przeciw radykalnemu społecznie odłamowi anababtyst. —> braci polskich).

Chrześcijańskie... napominanie, Adhortatio, Obraz a kontrefet..., oprać. B. Otwinowska i J. Tazbir, W. 1969 BP Ref. 7. PSB 15 (H. Barycz); H. BARYCZ M.K., polemista i pamflecista polskiej reformacji, w: Z epoki renesansu, reformacji i baroku, W. 1971.

Henryk Barycz

Podobne prace

Do góry