Ocena brak

KRONIKA WIELKOPOLSKA

Autor /tadziudodaje Dodano /01.03.2012

KRONIKA WIELKOPOLSKA, dzieło łac. obejmujące dzieje Polski od czasów bajecznych po 1272-73, ze szczególnym uwzględnieniem okresu rozbicia dzielnicowego; wg prologu miała służyć gł. sławieniu czynów wojennych książąt wielko-pol.; przerwana na dziejach Przemysła II. Zachowała się jako tekst bez tytułu w XV-wiecznyćh odpisach obszernego zbioru rękopiśmiennego, sporządzonego w końcu XIV w., zw. Wielką kroniką. Na zbiór ten, poza K.w., składają się roczniki wiełko-pol. i krak., noty gnieźn. i kronika —> Janka z Czarnkowa. Autorstwo i czas powstania K.w. są do dziś kwestią sporną. Niektórzy badacze (W. Kętrzyński, H. Łowmiański, J. Dąbrowski) traktują całość Wielkiej kroniki jako kompilację XTV-wieczną, być może pióra Janka z Czarnkowa. Inni opowiadali się za XIII-wiecznym pochodzeniem K.w., przypisując autorstwo jej zasadniczego zrębu bpowi pozn. Boguchwałowi (zm. 1253), nast. Godzisławowi zw. Baszkiem, kustoszowi pozn.,być może (wg ustaleń K. Jasińskiego) zm. przed 1284. Hipoteza B. Kiirbisówny wiąże powstanie tekstu podstawowego z okresem panowania Przemysła II (1295-96) i dopuszczając autorstwo Baszka, uznaje je jednak za niepewne. Tzw. interpolacje słow. są wg tej koncepcji uzupełnieniem XIV-wiecznym. Pierwsze w Polsce wydanie K.w. dał A. Bielowski, w oprać. W.A. Maciejowskiego, pt. Boguphali II, episcopi posnaniensis, Chronicon Poloniae cum continuatione Pasconis, Lwów 1872, MPH t. 2 (jest to zarazem jedyna edycja kryt. tekstu łac.; przekł. pol. H. Kownackiego 1822, K. Abgarowicza 1965).

Dla dziejów pol. literatury K.w. ma istotne znaczenie. Ze wszystkich kronik zawiera ona najwięcej opowieści rycerskich; wzór ten przyświeca opisowi dziejów poszczególnych książąt dzielnicowych. Cechuje ją też obfitość podań. Powtarza podanie o Kraku (za Wincentym Kadłubkiem, z którego czerpie wiele), o Piotrze Włostowicu, po raz pierwszy pojawia się tu podanie o Lechu, Czechu i Rusie, związane z budową Gniezna, oraz tzw. podanie tyniecko-wiślickie - o Walterze Udałym z Tyńca i Wisławie Pięknym z Wiślicy, będące prawdop. opowieścią epicką, powst. w XII w. w kręgu wiślickim, opartą na zach.eur. poemacie o Walterze z Akwitanii. Wątek ten rozpowszechniła historiografia XVI-wieczna, a sięgnęli po niego później m. in. tacy pisarze, jak Sienkiewicz (w Krzyżakach) i Żeromski (w Opowieści o Udałym Walgierzu).

Wyd. w przekł. K. Abgarowicza, oprac, i wstęp B. Kiirbisówna, W. 1965 (tu bibliografia ważniejszych prac o K.w.).

G. LABUDA Powieść o Walgierzu z Tyńca, w: Źródła, sagi i legendy do najdawniejszych dziejów Polski, W. 1961; J. DĄBROWSKI Dawne dziejopisarstwo polskie, Wr. 1964.

Podobne prace

Do góry