Ocena brak

Królowa Elżbieta I

Autor /xperia10 Dodano /25.04.2012

Królowa angielska, Elżbieta I udowodniła ponad wszelką wątpliwość, ze kobieta może rządzić krajem równie dobrze jak mężczyzna. Podczas swojego długiego panowaniay przeprowadziła swój kraj przez wiele trudnych chwil i potrafiła skutecznie oprzeć się potędze Hiszpanii.

Elżbieta, często zwana Glorianą lub Królową Dziewicą, była córką Henryka VIII, osławionego władcy, którego obrała sobie jako wzór do naśladowania. W ciągu 45 lat swoich rządów, łącząc „cnoty królewskie" z kobiecą dyplomacją, chroniła swoje państwo przed politycznymi wrogami wewnątrz i poza jego granicami.

Złoty wiek Anglii

Okres elżbietański, obejmujący drugą połowę XVI wieku, jest jednym z najbardziej ekscytujących okresów w historii Anglii. Angielski renesans przyniósł niebywały rozkwit poezji, sztuki dramatycznej i muzyki (William Szekspir, Chris-tofer Marlowe, Edmund Spencer i sir Philip Sidney).

Angielscy żeglarze, tacy jak Francis Drakę, Walter Raleigh, Matthew Frobisher, Humphrey Gilbert i Richard Grenville poszukiwali nowych, oddalonych od Europy lądów i plądrowali ze skarbów hiszpańskie kolonie. Chociaż sama Elżbieta nigdy nie przeprawiła się nawet przez kanał La Manche, to jednak gorąco zachęcała swoich żeglarzy do wypraw, tak samo jak swoich artystów do twórczości.

Tylko dziewczynka

Elżbieta Tudor urodziła się, jako córka damy dworu Anny Boleyn, w Greenwich, na obrzeżach Londynu, 7 września 1533 r. rozczarowując swego ojca, króla Henryka. Do tego stopnia bowiem, pragnął on syna, że przyczyną jego rozn wodu z pierwszą żoną, Katarzyną Aragońską, był fakt, iż zdołała ona dać mu jedynie córkę, Marię. Kiedy papież odmówił zgody na rozwód króla z Katarzyną, po to by mógł on poślubić Annę, Henryk zerwał z kościołem rzymskokatolickim i obwołał się głową nowego kościoła anglikańskiego. Następnie sam udzielił sobie zgody na rozwód i ponowne małżeństwo. Miłość Henryka do Anny nie trwała długo. Przed upływem trzech lat Anna została kłamliwie oskarżona o cudzołóstwo i zdradę, a następnie ścięta w maju 1536 r. Henryk poślubił kolejną damę dworu, Jane Seymour, która zmarła kilka tygodni po tym, jak dała mu syna imieniem Edward.

W sumie Henryk brał ślub sześciokrotnie. Jego czwartą żoną była niemiecka księżniczka, Anna Kliwijska. Uznał ją jednak za brzydką i po roku wzięli rozwód. Następnie poślubił młodą i piękną Katarzynę Howard, którą kazał ściąć, podobnie jak Annę Boleyn, po odkryciu jej romansu z arystokratą, Tomaszem Culpepperem. Ostania żona Henryka, Katarzyna Parr, przeżyła swego męża.

Po śmierci Henryka

W międzyczasie, Elżbieta, wspólnie ze swoim młodszym bratem Edwardem, wychowywała się na wsi, z dala od królewskiego dworu w Londynie. Ich spokojne życie przerwała śmierć Henryka w 1547 r., po której Edward został królem.

Król Edward VI był chłopcem słabowitym i rządził krajem tylko przez sześć lat, do śmierci w wieku 15 lat. Na tron wstąpiła po nim Maria, która, będąc wyznania rzymskokatolickiego, przywróciła kontrolę papieża nad kościołem anglikańskim. Jednak protestanci dalej opowiadali się za uniezależnieniem od władzy papieskiej. Elżbieta była protestantką i następną osobą w sukcesji do tronu.

Krwawa Mary

W 1554 r. Thomas Wyatt stanął na czele protestanckiej rebelii, sprzeciwiającej się planom poślubienia przez Marię króla Filipa Hiszpańskiego. Elżbieta została oskarżona przez swoją starszą siostrę o wspomaganie rebeliantów i tylko cudem uniknęła śmierci. Na dwa miesiące została osadzona w więzieniu Tower, a następnie wypędzona z dworu i Londynu.

Maria stała się bardzo niepopularna. Ludzie nazywali ją „Krawą Mary", ponieważ kazała spalić na stosie około 300 protestantów, za to, że nie chcieli przejść na katolicyzm. W dniu jej śmierci w kraju zapanowała powszechna radość. Jako że Maria i Filip byli bezdzietni, nową królową została Elżbieta. 17 listopada - dzień, w którym wstąpiła ona na tron - przez wiele lat obchodzony był jako publiczne święto.

Elżbieta wyciągnęła wiele wniosków z krótkich rządów Marii. Wystrzegała się wszelkich religijnych ekstremizmów. Dostrzegła również ujemne strony małżeństwa z cudzoziemcem. Hiszpański mąż Marii uwikłał Anglię w bardzo kosztowną i niekorzystną wojnę z Francją.

Królowa w pracy

Elżbieta rządziła krajem z pomocą Rady i Parlamentu lecz ostateczne decyzje podejmowała samodzielnie. Jednym z pierwszych posunięć Elżbiety jako królowej było mianowanie Williama Cecila (późniejszego lorda Burghley) na stanowisko naczelnego ministra. Pozostawał on u jej boku przez ponad 40 lat.

Wszyscy spodziewali się, że Elżbieta wyjdzie za mąż i będzie miała dzieci. Jednak, pomimo licznych romansów, nigdy nie związała się z żadnym ze swoich adoratorów. Być może nie chciała dzielić swej władzy z królem.

Była umiarkowaną protestantką. Popierała odrzucenie władzy papieskiej lecz wykazywała też przywiązanie do wielu rzymskokatolickich obrządków i symboli, np. do krucyfiksu. W Ustawie Kościelnej, ogłoszonej na początku swego panowania, ustanowiła siebie naczelnym zwierzchnikiem kościoła anglikańskiego. Wprowadziła też nowy modlitewnik, który zdołał pogodzić poglądy zarówno umiarkowanych, jak i radykalnych protestantów. Doktryna kościoła elżbietańskiego została zawarta w tzw. Trzydziestu Dziewięciu Artykułach w 1563 r.

Elżbietańskie ustawy dotyczące kwestii religijnych.przetrwały do dnia dzisiejszego. Jednak w trakcie jej rządów, kościół anglikański musiał stawić czoła opozycji ze strony katolików, popieranych przez Francję i Hiszpanię, i purytanów (skrajnych protestantów), którzy domagali się dalszego „oczyszczenia" kościoła anglikańskiego z papieskich obrządków.

W ciągu pierwszych 10 lat rządów, Elżbiecie udawało się utrzymywać względnie dobre stosunki z Francją i Hiszpanią. Później grupy protestantów z Francji i hiszpańskich Niderlandów prosiły Anglię o pomoc w walce z ich katolickimi władcami. I chociaż Elżbieta i Cecil niechętnie odnosili się do tego, niektórzy członkowie Rady (hrabia Leicester czy sir Francis Walsing-ham) byli gorącymi zwolennikami udzielenia wsparcia.

Maria Stuart

Kolejny problem stanowiła królowa Szkocji, Maria Stuart, najbliższa żyjąca krewniaczka Elżbiety ze strony ojca. Królowa Anglii była prawnuczką, a królowa Szkocji - praprawnuczką angielskiego króla Henryka VII i jeśli Elżbieta umarłaby bezpotomnie, Maria wstąpiłaby na tron angielski. Była ona katoliczką i w oczach wyznawców kościoła katolickiego - prawowitą królową Anglii, ponieważ katolicy nie uznawali małżeństwa rodziców Elżbiety. W ciągu całego swojego panowania Elżbieta nękana była spiskami katolików, mającymi na celu zastąpienie jej przez Marię na tronie angielskim.

Zaczynało narastać napięcie pomiędzy Anglią a Hiszpanią. Elżbieta pozwoliła holenderskim protestantom na korzystanie z angielskich przystani, a jej właśni żeglarze rozpoczęli najeżdżać terytoria morskie Nowego Świata kontrolowane przez Hiszpanów. John Hawkins był pierwszym Anglikiem dostarczającym niewolników z zachodniej Afryki do hiszpańskich Indii Zachodnich. Kiedy wpadł w pułapkę, zastawioną przez hiszpańską flotę w zatoce San Juan d'Ulloa, zmuszony był, razem ze swoim krewniakiem, Francisem Drakę'm, siłą przedzierać się przez okręty wroga. Stracił przy tym większość swojej niewielkiej flotylli. Drakę zemścił się później za to, atakując hiszpańskie statki. Były szwagier Elżbiety, Filip, wystąpił ze wściekłą krytyką angielskich wilków morskich, nazywając ich piratami. W Anglii zwano ich „korsarzami".

W 1568 r. wybuchło protestanckie powstanie w Szkocji. Maria Stuart, królowa Szkotów, zmuszona została do ucieczki z kraju, zostawiając w nim swojego malutkiego syna Jakuba. Udała się do Anglii, gdzie poprosiła Elżbietę o pomoc. Zamiast tego jednak została uwięziona w więzieniu w północnej Anglii, w którym przebywała prawie 20 lat. W międzyczasie jej syn został wychowany w wierze protestanckiej i osadzony na tronie szkockim jako Jakub VI.

Wojna z Hiszpanią

Wrogość pomiędzy Hiszpanią i Anglią wzrosła we wczesnych latach 1580, kiedy to Filip próbował stłumić protestanckie powstanie w Niderlandach, a następnie zdecydował się zaatakować Anglię. W 1585 r. Elżbieta zgodziła się na udzielenie militarnej pomocy protestanckiej rebelii, co oznaczało otwartą wojnę pomiędzy Anglią a Hiszpanią.

Rok później sir Francis Walsingham, „naczelny szpieg" Elżbiety, odkrył kolejny spisek, mający na celu jej zabicie i osadzenie na tronie angielskim Marii Stuart. Jako że Maria popierała ów spisek, wszyscy doradcy Elżbiety domagali się dla niej kary śmierci za zdradę. Elżbieta niechętnie wyrok taki wydała.

Ścięcie Marii w 1587 r. ostatecznie przesądziło o decyzji Filipa o inwazji na Anglię. Do tej pory uważał, że gdyby po zwycięstwie Hiszpanów Maria została królową Anglii, zwróciłaby się raczej w kierunku Francji niż Hiszpanii, była bowiem w połowie Francuzką. Filip nie chciał by jego zwycięstwo nad Anglią przyniosło korzyść wrogiej mu Francji.

Do inwazji na Anglię została zebrana ogromna flota - nazwana Armadą - składająca się z 130 okrętów, mogących unieść 7 tys. marynarzy i 17 tys. żołnierzy. Na jej spotkanie Anglicy przygotowali flotę liczącą 102 okręty.

19 lipca 1588 r. wieści o nadciągającej do południowo-zachodniego wybrzeża Anglii flocie hiszpańskiej, przekazywane za pośrednictwem ogromnych ognisk, dotarły do Londynu. Angielskie okręty pod wodzą lorda Howarda Effingham, z Drakę'm jako jego zastępcą, wyruszyły z Plymouth i podążyły tropem Armady wzdłuż kanału La Manche. Kiedy Hiszpanie dotarli do Calais we Francji, gdzie miało dołączyć do nich dodatkowe 30 tys. żołnierzy, zaszły dwie nieprzewidziane ewentualności.

Bitwa pod Gravelines

Po pierwsze, dodatkowe oddziały zostały zatrzymane przez holenderskich bojowników i nie mogły dotrzeć na miejsce spotkania. Po drugie, w czasie postoju Armady w Calais, Drakę posłał w jej kierunku zapalone okręty, załadowane materiałami wybuchowymi. Hiszpańskie statki zostały zmuszone do rozproszenia się.

Następnego dnia, w poniedziałek 8 sierpnia, Anglicy zaatakowali z Gravelines, na północ od Calais. W momencie kiedy szala zwycięstwa przechylała się na ich stronę, mocny wiatr wyniósł Armadę na Morze Północne. Ścigani Hiszpanie uciekali w kierunku Szkocji. Po skończeniu się amunicji Anglicy zaprzestali pościgu, jednak Armada, żeby wrócić do domu, musiała wybrać drogę dookoła Szkocji i Irlandii.

Wiele hiszpańskich okrętów rozbiło się w czasie sztormów na zachodnich wybrzeżach Szkocji i Irlandii. Armada straciła ponad 60 statków i prawie 20 tysięcy ludzi. Plany Filipa zakończyły się katastrofą, a Anglia została ocalona. Król Hiszpanii posyłał jeszcze armady w celu inwazji na Anglię, ale żadna z nich nie była tak niebezpieczna, jak potężna Armada z 1588 r.

Życie dworskie

Elżbieta stała na czele olśniewającego dworu, który spędzał swój czas w takich królewskich posiadłościach jak Hampton, Greenwich, Richmond, Whitehall i Windsor - wszystkie w Londynie lub jego okolicach. Ulubionym miejscem Elżbiety było Richmond. Nigdy natomiast nie korzystała z Tower, prawdopodobnie ze względu na pamięć strasznych dwóch miesięcy, jakie spędziła tam podczas panowania swojej siostry Marii. Mówi się również, że hałasy zgromadzonych tam zwierząt z królewskiego zoo, nie pozwalałyby jej zasnąć.

Każdego lata Elżbieta wyruszała w „królewski pochód" obszarami południowej i centralnej Anglii. (Nigdy w swoim życiu nie odwiedziła północnej Anglii.) Towarzyszyło jej kilkaset dworzan i służby. Zatrzymywała się zwykle w posiadłościach miejscowych notabli, co stanowiło wątpliwy zaszczyt, jako że koszt utrzymania i zabawiania Elżbiety i jej świty był ogromny - oszacowano go na 100 tys. funtów w przeliczeniu na dzisiejsze pieniądze.

Faworyci królowej

Królowa zawsze miała kilku dworzan, których towarzystwo szczególnie jej odpowiadało. Nazywała ich swoimi „faworytami" i wymagała od nich bezgranicznego oddania i miłości. Ich żony.często miały zakaz pokazywania się na dworze. Jeżeli „faworyt" ożeniłby się bez jej błogosławieństwa, mógł zostać osadzony w Tower, jak to się stało z sir Walterem Raleigh w 1592 r.

Elżbieta zmarła 24 marca 1603 r. w wieku 63 lat. Nigdy nie wskazała swojego następcy, jednak kiedy już znajdowała się na łożu śmierci, jej pierwszy minister, Robert Cecil, wysłał na północ gońca z wiadomością dla króla Szkocji Jakuba VI, że jego czas nadszedł. I w ten sposób syn Marii Stuart, dawnej rywalki Elżbiety, został królem Anglii Jakubem I.

WAŻNIEJSZE DATY

 

1533

Dzień urodzin Elżbiety, córki Henryka VIII i Anny Boleyn.

1547

Śmierć Henryka VIII i wstąpienie na tron jego syna Edwarda.

1553

Maria Tudor zostaje królową.

1558

Elżbieta I zostaje królową po śmierci swojej siostry Marii.

1559

Parlament uchwala elżbietańską Ustawę Kościelną.

1568

Maria Staurt zostaje zmuszona do ucieczki do Anglii.

1580

Powrót Drake'a z wyprawy dookoła świata.

1587

Ścięcie Marii Stuart.

1588

Rozbicie hiszpańskiej Armady.  

1598

Śmierć Williama Cecila i Filipa II.  

1603

Śmierć królowej Elżbiety.

 

STARZEJĄCA SIĘ KRÓLOWA

Nawet kiedy Elżbieta zaczęła już się starzeć, nie straciła nic ze swojego zamiłowania do pięknych strojów i wyszukanej biżuterii. Uważała to za swój obowiązek by dobrze wyglądać i udawała, że wciąż jest młoda. Swoje cienkie, siwe włosy ukrywała pod kręconą, rudą peruką. Jako kosmetyku, służącego do przykrycia jej starzejącej się skóry i zamaskowania blizn, będących pamiątką po przebytej w 1560 r. ospie, używała warstwy białej pasty, dochodzącej do pół cala grubości. W wyniku jej zamiłowania do słodyczy, na starość miała czerniejące, zniszczone zęby.

Do końca pozostawała dobrego zdrowia, chociaż cierpiała na bezsenność. Całymi nocami mogła grać w karty, często z hrabią Essex, swoim ostatnim „oblubieńcem".

Podobne prace

Do góry