Ocena brak

KOSZTY WSPÓLNE

Autor /Blandyna Dodano /14.08.2013

Obejmują kilka kategorii kosztów zaliczanych do kosztów kalkulacyjnych, wyodrębnionych ze względu na ich związek z przedmiotami kalkulacji. K.w. obejmują te składniki kosztów, których w procesie kalkulacji nie można w sposób jednoznaczny i bezpośredni odnieść i rozliczyć na każdą jednostkę wytwarzanego produktu, usługi lub działania.

Z punktu widzenia dalszej kontroli kosztów oraz ich obiegu w ramach tzw. kręgu kosztów koszty proste, gromadzone pierwotnie w układzie rodzajowym, podlegają zwykle ewidencji według miejsc ich powstawania lub centrów odpowiedzialności. Na tym etapie mogą one podlegać bardziej szczegółowej, dodatkowej kategoryzacji na koszty kontrolowane oraz koszty niekontrolowane, a także na koszty indywidualne i k.w. Dopiero w kolejnej fazie rozliczania kosztów podstawowej działalności operacyjnej k.w. podlegają rozliczaniu na jednostki fizyczne właściwe dla przedmiotów kalkulacji, przyporządkowanych danemu miejscu powstawania kosztów lub centrum odpowiedzialności, zaś w ich ramach - mniejszym segmentom, zwanym stanowiskami kosztów.

Rozliczanie k.w. na przedmioty kalkulacji może być realizowane za pomocą różnych wielkości, zwanych kluczami rozliczeniowymi. Pojęcie to określa powiązanie, jakie zachodzi w umowny sposób między podstawą rozliczenia a kosztami podlegającymi rozliczeniu. W praktyce mogą być tworzone klucze rozliczeniowe o charakterze stałym w dłuższym okresie, jak np. założona w planie strategicznym struktura majątku, planowane wielkości lub struktura zatrudnienia, czasu pracy, lub klucze o charakterze zmiennym, ustalane zwykle na podstawie tzw. miar wejścia, np. płac bezpośrednich, wielkości wykonanej produkcji, czasu pracy maszyn lub ludzi.

Wybór klucza rozliczeniowego powinien bazować na kryterium najbardziej ścisłego jego związku z sumą k.w. dla całej komórki organizacyjnej (centrum odpowiedzialności). Przykładowo klucz rozliczeniowy w postaci kosztów robocizny bezpośredniej lub czasu pracy bezpośredniej ma zastosowanie głównie w przedsiębiorstwach o wysokiej pracochłonności lub małym stopniu mechanizacji procesów wytwórczych, gdyż tam koszty te odgrywają podstawową rolę. Z kolei w organizacjach o zmechanizowanej lub zautomatyzowanej produkcji dużo lepszym kluczem rozliczeniowym jest czas pracy maszyn i urządzeń technicznych. Do najbardziej skutecznych metod wyboru można zaliczyć miary dyspersji oraz analizę regresji liniowej.

Do k.w. zalicza się zwykle koszty pośrednie, aczkolwiek do tej kategorii można zaliczyć koszty zmienne kontrolowane według miejsca powstawania kosztów (centrum odpowiedzialności). Przykładem kosztów zmiennych wspólnych może być premia (jako zmienna część wynagrodzenia) kierownika zakładu wytwórczego, w którym powstają różne produkty, koszt bieżącej naprawy lub konserwacji maszyny, za pomocą której są wytwarzane co najmniej dwa rodzaje produktów, itp. Konieczne zatem staje się przyjęcie jakiegoś kryterium rozliczania zmiennych k.w. (wskaźnika narzutu) na jednostki fizyczne wyrobów gotowych. Możliwe są w tym zakresie rozmaite rozwiązania. Jeżeli mamy do czynienia z produktami różniącymi się pod względem technologii, materiałów niezbędnych do ich wytworzenia itp., wskazane jest zastosowanie tzw. miar wejścia, jak np. godziny robocizny bezpośredniej lub godziny pracy maszyn, gdyż poziom kosztów pośrednich produkcji zależy w dużej mierze od poziomu miar wejścia.

Przykładowo im większa liczba godzin robocizny bezpośredniej, tym większe nakłady na robociznę pośrednią (np. wynagrodzenie nadzoru technicznego) i inne koszty wydziałowe; im większa liczba godzin pracy maszyn, tym częściej pojawia się problem kosztów napraw i konserwacji. Dobór miary wejścia powinien wynikać z charakteru działalności oraz rodzaju rozliczanego zmiennego k.w. Jeżeli natomiast mamy do czynienia z produktami zbliżonymi do siebie, tj. wytwarzanymi w tym samym procesie technologicznym lub z identycznych materiałów, wówczas należałoby ustalić współczynniki przeliczeniowe, tj. parametry określające relacje kosztowe między poszczególnymi produktami. Zachodzi tutaj pełna analogia do jednej z metod kalkulacji podziałowej. Relacje te ustala się, biorąc pod uwagę czynniki wywierające decydujący wpływ na wysokość kosztów (np. ciężar lub objętość wyrobu, czas obróbki). Często współczynniki ustala się odrębnie dla różnych pozycji kalkulacyjnych kosztów.

W warunkach stosowania rachunku kosztów działań (ABC) do k.w. są zaliczane koszty działań dotyczące pojedynczej partii produktu lub też dotyczące pojedynczego asortymentu, w przypadku których kluczem rozliczeniowym są jednostki miary danego działania. Stawka kosztów przypadająca na jednostkę miary działania przemnożona przez ilość działania przypadającą na dany produkt, podzielona przez ilość wytworzonego produktu, jest podstawą szacowania stawki k.w. rozliczonych na jednostkę kalkulacyjną.  

Podobne prace

Do góry