Ocena brak

KORCZAK JANUSZ, właśc. Henryk Goldszmit

Autor /bolo000 Dodano /29.02.2012

KORCZAK JANUSZ, właśc. Henryk Goldszmit, ur. 22 VII 1878 (lub 1879) w Warszawie, zm. w sierpniu 1942 w Treblince, prozaik, publicysta, autor prac z dziedziny wychowania. Z zawodu lekarz, absolwent wydziału lekarskiego UW, z zamiłowania pedagog i psycholog, całe życie poświęcił dziecku, walce o jego prawa, o właściwe kształtowanie jego osobowości. Współtwórca i kierownik żyd. Domu Sierot w Warszawie (1912-42) oraz sierocińca dla dzieci pol. Nasz Dom (1919-36), wprowadził do obu zakładów własny system wychowawczy, propagujący m. in. różnorodne formy aktywizacji społ. dziecka. Działał na terenie najrozmaitszych instytucji charytatywnych; wykładał w Instytucie Pedagogiki Specjalnej i w Wolnej Wszechnicy Pol., współpracował z wieloma pismami m. in. „W słońcu" (1919-26), „Szkoła Specjalna" (1925-39), prowadził (1926-30) red. przez dzieci eksperymentalne pismoMały Przegląd". W 1935-36 wygłaszał pogadanki radiowe, zebrane w publikacji Pedagogika żartobliwa (1939). Zginął w obozie hitlerowskim, dobrowolnie towarzysząc swoim wychowankom z Domu Sierot, wywiezionym 5 VIII 1942 z warsz. getta.

Twórczość K., wiążąca się ściśle z jego praktyką wychowawczą, oryginalna treściowo i formalnie, łączy humanitaryzm, znakomitą znajomość psychiki dziecka z liryzmem, humorem i fantazją. Obejmuje publikacje pedag. stojące na pograniczu lit. esejów, m. in. Momenty wychowawcze (1919), Jak kochać dzieci (cz 1-3 1920), Prawo dziecka do szacunku (1929), studia psychol. w formie powiastek - Bobo (1914), Kiedy znów będę mały (1925) lub pamiętnika - Spowiedź motyla (1914) oraz utwory beletryst. o treści pedagogicznej. Niektóre z nich, jak naturalist. powieści społ. Dzieci ulicy (1901), Dziecko salonu (1906) lub przeznaczone dla dzieci Józki, Jaśki i Franki (1911) oraz Mośki, Jośki i Sruie(1910) są dziś gł. dokumentem epoki i lekturą dla pedagogów. Jednoznaczny adres dziecięcy zachowały m. in. Sława (1913), Kajtuś czarodziej (1934), Bankructwo małego Dżeka (1924). Najpopularniejszy utwór Król Maciuś Pierwszy (1923, ekranizacja 1958, reż. W. Jakubowska), fantastyczna opowieść o małym królu reformatorze i dalszy ciąg jego dziejów Król Maciuś na wyspie bezludnej (1923), kryją pod łatwo przyswajalną dla dzieci warstwą przygodową, poważne, filozoficzne refleksje na temat życia, ludzi, władzy i z tego też względu są w pełni zrozumiałe dopiero dla dorosłych czytelników. Ponadto K. jest autorem groteskowo-metaforycznej sztuki Senat szaleńców (wyst. 1931) oraz Pamiętnika, pisanego 1942 w getcie (wyd. Wybór pism t. 4 1958). Jego utwory tłumaczone były m. in. na: ang., bułg., franc., hebr., hiszp., niem., ros., rum., węgierski. Postać młodego K. upamiętnił przyjaciel, L. S. Liciński, w szkicach Z pamiętnika włóczęgi (1908), później H. Mortkowicz-Olczakowa w książce Janusz Korczak (1949) i Bunt wspomnień (1959, wyd. rozsz. 1961) oraz I. Newerly w Żywym wiązaniu (1966) i w Rozmowie w sadzie piątego sierpnia (1978). Obchody stulecia urodzin K. zyskały świat, rezonans, 1978 ogłoszono Rok Korczakowski, powstał międzynar. Komitet imienia K, odbyło się wiele sesji nauk., zorganizowano konkurs na sztukę będącą adaptacją jego utworów: I nagrodę otrzymała J. Kulmowa za Małego wielkiego króla.

Wybór pism pedagogicznych, t.1-2, oprac. E. Frydman, W. 1957-58; Wybór pism, t. 1-4, oprac, i wstęp I. Newerly, W. 1957-58; Pisma wybrane, t. 1-4, wstęp i wybór A. Lewin, W. 1978.

PSB 8 (H. Mortkowicz-Olczakowa); OLP V 3 (H. Kirchner); M. JAWORSKI J.K., W. 1973; J.Z. BIAŁEK Jak kochać dziecko, czyli 0 pisarstwie J.K., Roczn. Nauk.-Dydakt. WSP Kr. Prace Hist.-lit. 6 (1975); A. SZLĄZAKOWA J.K., W. 1978; S. WOŁOSZYN J.K, W. 1978; Kalendarium życia, działalności i twórczości J.K., oprać. M. Fałkowska, W. 1978.

Krystyna Kuliczkowska

Podobne prace

Do góry