Ocena brak

KONFEDERACJI BARSKIEJ POEZJA

Autor /bolo000 Dodano /29.02.2012

KONFEDERACJI BARSKIEJ POEZJA, utwory wierszem powst. 1768-72 (J. Maciejewski przyjmuje za datę początkową jesień 1767, tj. porwanie senatorów przez ambasadora Repnina) w związku z konfederacją barską, anonimowe, krążące w odpisach, nie ogł. drukiem, zachowane w sylwach i in. kodeksach rękopiśmiennych. Obok wierszowanej publicystyki, która stanowi przedłużenie staropol. —> okolicznościowej literatury polit. (z przewagą satyry, zwł. paszkwilu), p.k.b. obejmuje też lirykę, przede wszystkim pieśniową: pieśni rei., wojenne, marszowe (np. Marsz imć pana Sawy Calińskiego), apele, pobudki (np. Pieśń konfederacka w roku 1769, inc. ,,Marsz, marsz, me serce, w pobudkę biją"), lamenty (np. Pieśń w czasie rozruchów w Królestwie Polskim roku 1768, zw. Lamentem konfederackim, inc. „Przebóg, kto czuje, niechaj ratuje"), a ponadto m. in. wiersze żałobne, dialogi, modlitwy, „kabały", tj. wróżby. Pozbawione wartości artyst. - poza nielicznymi wyjątkami, jak np. Odważny Polak na Marsowympolu (inc. „Stawam na placu z Boga ordynansu"), Pieśń konfederacji barskiej o Panu Jezusie (inc. „Boże nasz opatrzny, do Ciebie wołamy") czy Pieśń do Matki Najświętszej od wojska skonfe-derowanego (inc. „Woła do Ciebie przez nas Polska cała") - utwory te są interesującym dokumentem szlach. folkloru, świadectwem kultury i mentalności średniej i drobnej szlachty. Cechuje je nasycenie atmosferą religijności, a także rei. motywami i figurami stylist., przy czym znamienne jest posługiwanie się metaforyką rei. na użytek tematyki wojennej i odwrotnie; obie te sfery przeplatają się zresztą na różnych płaszczyznach, tak że trudnó np. przyporządkować jednoznacznie którejś z nich poszczególne wiersze. Autorzy sięgają chętnie do form bibl. i liturgicznych, parafrazują popularne modlitwy; dotyczy to również wierszy o charakterze publicyst., wśród których spotyka się „katechizmy", „pacierze" (np. anty-król. Pacierz konfederacki, w którym każdą zwrotkę zamyka kolejny fragm. Ojcze nasz) itp. Poetyka p.k.b. stanowi ostatnią manifestację, baroku w literaturze poł. XVIII w.; natomiast sposób widzenia świata jest w niej uproszczony, wolny od właściwych barokowi konfliktów, a religijność prymitywna, bliska myśleniu magicznemu, ujmująca wprawdzie niekiedy prostotą naiwnej wiary, ale odstręczająca ciasnotą i fanatyzmem.

Dzięki publikacji niektórych wierszy przez K. Sienkiewicza w Skarbcu historii polskiej (Paryż 1839—42) oraz wydaniu zbiorku Książeczka do nabożeństwa w czasach konfederacji barskiej ułożona, a na obecne Czasy wielce przydatna (tamże 1845) odkryli p.k.b. romantycy, którym zawdzięcza ona nobilitację. Romantycy bowiem przywiązywali wielką wagę do ruchu barskiego, uznając go za pierwsze powstanie nar.; przemawiały też do nich pewne cechy p.k.b. - żarliwość rel.-patriot., nuty katastroficzne w obliczu zagrożenia bytu nar., wreszcie profetyzm. Wysoką rangę przyznał tej poezji 1842 Mickiewicz w wykładzie 15 kursu II —> Literatury słowiańskiej, naśladował ją mistrzowsko Słowacki w —> Księdzu Marku; zawrotną karierę zrobiła najpopularniejsza z,,kabał'', zaliczana powszechnie do p.k.b., choć powst. na pocz. 1767, Profecja księdza Marka, znana też pt. Wieszczba dla Polski i in. (inc. „Dotąd Królestwo Polskie niekwitnące"), ogł. drukiem 1788, w XIX w. wielokrotnie przepisywana, przedr. (m. in. przez L. Siemieńskiego w —> Trzech wieszczbach), cytowana i komentowana.

Literatura barska, oprać, i wstęp J. Maciejewski, wyd. 2 zmień. Wr. 1976 BN 1108 (wyd. 1 pt. Poezja barska oprac. K. Kolbuszewski 1928).

SLPO (E. Rabowicz Okolicznościowa literatura polityczna); W. BOROWY Pieśni konfederackie, w: O literaturze polskiej w wieku XVIII, wyd. 2 W. 1978 (prwdr. 1948); E. ROSTWOROWSKI Ksiądz Marek i proroctwa polityczne doby radomsko-barskiej, w: Przemiany tradycji barskiej (zbiór.), Kr. 1972; J. MACIEJEWSKI Literatura barska, tamże.

Zofia Lewinówna

Podobne prace

Do góry