Ocena brak

Konfederacja barska (1768 - 1771)

Autor /Wszeciech Dodano /15.05.2012

 

Uchwały sejmu 1767-1768 były klęską zarówno dla stronnictwa reform („familii”), jak i przeciwników zmian ustrojowych (konfederatów radomskich).

W 1768 r. w Barze na Podolu zawiązano nową konfederację „na ratunek ojczyzny, wiary i wolności, praw i swobód narodowych”, w imię utrzymania pozycji Kościoła rzymskokatolickiego, praw Rzeczypospolitej oraz jej niezależności od Rosji. Ruch barski, będący pod dużym wpływem natchnionego karmelity księdza Marka, cechował się religijnością. Konfederaci śpiewali:

Stawam na placu z Boga ordynansu [rozkazu],

Rangę [godności] porzucam dla nieba wakansu [miejsca w niebie].

Dla wolności ginę, wiary swej nie minę,

Ten jest mój hazard [ryzyko].

Do organizujących się samorzutnie oddziałów, tzw. partii, wstępowała przede wszystkim szlachta — od magnaterii do nieposesjonatów, czyli szlachty nie posiadającej ziemi lub nieruchomości miejskiej, ale także liczni mieszczaniechłopi. Na stronę konfederacji przechodziły chorągwie wojska koronnego; ruch dotarł do Wielkopolski i na Litwę.

Konfederaci barscy liczyli na pomoc państw zainteresowanych osłabieniem Rosji: Francji, Turcji, Austrii, lecz początkowo nie chciały one występować otwarcie po stronie polskiej. Gdy jesienią 1768 r. Turcja wypowiedziała Rosji wojnę, wydawało się, że przynajmniej część wojsk rosyjskich zostanie wycofana z Rzeczypospolitej.

Wybuch buntu chłopów ukraińskich, tzw. koliszczyzny, połączonego z rzeziami szlachty i ludności żydowskiej (największa w Humaniu) zmusił wojska koronne do współdziałania z wojskami rosyjskimi, a szlachtę kresową oderwał od walk o niezależność Rzeczypospolitej. Stan wrzenia utrzymywał się jednak w całym kraju.

Od 1770 r. pewnej pomocy barzanom udzielała Francja — przysyłano pieniądze, broń oraz instruktorów. Konfederaci odnieśli kilka znaczących sukcesów, zdobyli m.in. Wawel. W tym samym czasie władze konfederacji ogłosiły detronizację Stanisława Augusta, a rok później próbowano porwać króla, co wykorzystała propaganda państw ościennych, czyli sąsiednich, aby skompromitować barzan jako „królobójców” w opinii Europy.

Konfederacja barska jest często oceniana jako pierwsze z powstań w obronie niezależności Rzeczypospolitej.

Podobne prace

Do góry