Ocena brak

KLEINER JULIUSZ

Autor /ortografia Dodano /28.02.2012

KLEINER JULIUSZ, ur. 24 IV 1886 we Lwowie, zm. 23 III 1957 w Krakowie, historyk i teoretyk literatury, edytor. Studia w zakresie filologii pol., germanistyki i filozofii, zakończone 1908 doktoratem, odbył na Uniw. Lwow., m.in. pod kierunkiem W. Bruchnalskiego, J. Kallenbacha i K. Twardowskiego. Po ich uzupełnieniu w Berlinie i Paryżu habilitował się 1912. Zawód nauczyciela gimn. związał z docenturą na Uniw. Lwow. (od 1912/13), a także w miejscowej politechnice (od 1913/14). W 1916 powołany został na prof. UW, skąd 1920 powrócił do Lwowa, obejmując katedrę historii literatury pol. UJK. Wykładał tu również 1940-41, a podczas okupacji niem. ukrywał się na prowincji, kontynuując prace naukowe. Po wyzwoleniu był początkowo prof. KUL, od 1948 prof. UJ. Czł. PAU (od 1919) i PAN (od 1951) oraz wielu in. towarzystw nauk. w kraju (TNW, TNLw., TPNLubl., Pol. Tow. Filoz.) i za granicą; był też, jako jedyny historyk literatury, czł. PAL (od 1933).

Pierwsze kroki jako krytyk postawił K. jeszcze w szkole średniej. Zgodnie z klimatem epoki skupił swe zainteresowania badawcze na romantyzmie, któremu pozostał - przy odchyleniach ku oświeceniu i klasycyzmowi - na zawsze wierny. Pociągnęły go w tej epoce największe indywidualności twórcze. Oficjalnym debiutem naukowym K. była rozprawa Patriotyzm Słowackiego (1906); po niej ukazały się Studia o Słowackim (1909). Z trzech swoich obszernych monografii pierwszą poświęcił Krasińskiemu (Zygmunt Krasiński. Dzieje myśli, t. 1-2 1912), drugą Słowackiemu (Juliusz Słowacki. Dzieje twórczości, t.. 1-3 1919-23, t. 4 cz. 1-2 1927), trzecią Mickiewiczowi (Mickiewicz, t. 1 1934, wznów, i t. 2 cz. 1-2 1948); ponadto opracował popularny zarys monogr. Słowacki (1939, wyd. 5 1972). „Sługa wielkości", dał temu wyznaniu wyraz w pracach edytorskich. W rozprawie Układ i tekst dzieł Słowackiego („Pam. Lit." 1909), uznanej za „poemat filologiczny", poddał krytyce pierwsze krytyczne wyd. zbiorowe dzieł (1909), a zarazem dał teoret. podstawy wydania Dzieł wszystkich Słowackiego. Wziął udział w jego realizacji (1924-33 ukazało się 111., od 1952 ich wznów, i kontynuacja), tworząc całość o wybitnych walorach edytorskich, m.in. w zakresie rekonstrukcji tekstów fragmentarycznych. W serii BN opracował poszczególne utwory Słowackiego (m.in. Beniowski w nowym układzie) i Krasińskiego, a po II wojnie świat, uczestniczył w Wydaniu Nar. Dzieł Mickiewicza. Zainteresowanie Krasickim i Fredrą nie zdołało się wyrazić monografią, ograniczając się do zbioru rozpraw (O Krasickim i o Fredrze 1956) oraz do nie wykończonej monografii Ignacy Krasicki i jego wiek, wyd. w zbiorze Studia inedita (1964) przez J. Starnawskiego (który wydał również nast. tom ineditów K. Sentymentalizm i preromantyzm 1975). Jako historyk literatury pol. wydał K. - oprócz licznych rozpraw -podręcznik szkolny Zarys dziejów literatury polskiej (t. 11932, t. 1-21938-39, w wyd. 1972 dodano cz. 3, o literaturze 1918-66, autorstwa W. Maciąga); opracował też podręcznik literatury pol." w języku niem. do red. przez O. Walzela serii Handbuch der Literaturwissenschaft (1929), gdzie wyeksponował wartości uniwersalne naszej literatury. Znawca literatury świat., jej związkom z twórczością romantyków poświęcił kilka studiów ze zbioru W kręgu Mickiewicza i Goethego (1937). Szkice portretowe i studia dot. w części współcz. pisarzy i badaczy literatury zawarł w zbiorze Sztychy (1925).

W Studiach z zakresu literatury i filozofii (1925) zgromadził m.in. podstawowe prace z metodologii badań lit.: Charakter i przedmiot badań literackich (1913) i Analiza dzieła (1914), gdzie sformułował nową wówczas tezę, że „przedmiotem wiedzy o literaturze jest zawartość tekstów jako odrębnej sfery rzeczywistości ludzkiej". Za wyznanie swojej wiary nauk. uznał rozprawę Historyczność a ponadczasowość w dziele literackim (1936), skierowaną przeciw formalizmowi i misty-cyzującej nauce niemieckiej. Teorii literatury, która zawsze mu była bliska, poświęcił Studia z zakresu teorii literatury (1956, wyd. 2 rozsz. 1961). Uczony o wszechstronnej erudycji i kulturze humanist., obdarzony przy tym uzdolnieniami pisarskimi, w swej działalności nauk. zespalał harmonijnie różnorodne metody i techniki badawcze, nie rezygnując jednak z intuicyjnego, emocjonalnego kontaktu z dziełem lit. i wartościującej oceny jego treści wychowawczych i moralno-świato-poglądowych. Gł. cel badań lit. widział w opisie i interpretacji artyst., którą ujmował - mimo widocznych niekiedy przerostów psychologizmu i biógrafizmu - integralnie, w nierozdzielnym zespoleniu życia i twórczości. W analizie dzieła lit. łączył precyzyjne dociekania filol. z postawą historyka literatury, komparatysty i estetyka, dążąc zarówno do ustalenia miejsca utworu w tradycji lit. i wśród pokrewnych zjawisk sztuki słowa, określenia genezy psychol. i hist.-społ., jak też do wykazania swoistych cech jego struktury artystycznej.

W kręgu historii i teorii literatury, wybór i oprac. A. Hutnikiewicz, W. 1981 (tu bibliografia prac K.).

PSB 12 (S. Skwarczyńska); FwP (J. Sławiński); Księga pamiątkowa ku uczczeniu czterdziestolecia pracy naukowej prof. dra J.K., Ł. 1949; S. SKWARCZYŃSKA J.K.,Nauka Pol." 1956 nr 2/3; S. PIGOŃ J.K., tamże 1957 nr 2; K. WYKA J.K., „Pam. Lit." 1957 z. 4; J. GARBACZOWSKA Uczony i wychowawca, „Przegl. Hum." 1958 nr 2; J. TRZYNADLOWSKI Poglądy J.K. na rodzaje literackie, ,,Zag. Rodz. Lit." 1958 t. 1; J. PARANDOWSKI J.K., w: Wspomnienia i sylwety, Wr. 1960; J.K. Księga zbiorowa o życiu i działalności, Lubi. 1961; A. LAM J.K. jako teoretyk literatury, w: Pamiętnik krytyczny, Kr. 1970.

Stefania Skwarczyńska

Podobne prace

Do góry