Ocena brak

KAZANIA SEJMOWE

Autor /ortografia Dodano /28.02.2012

KAZANIA SEJMOWE, traktat polityczny P. Skargi w formie ośmiu kazań powst. po sejmie 1597, wyd. jako dodatek do Kazań na niedziele i święta w Krakowie 1597 i dwukrotnie jeszcze za życia autora, 1600 i 1610. Dzieło zawierało ostrą krytykę postępującej anarchizacji życia publ. oraz wad szlacheckich. Do „chorób" nękających Rzplitą zaliczał Skarga brak miłości ojczyzny, niezgodę wewn., różnowierstwo, osłabienie władzy król., złe prawa i brak praworządności, upadek obyczajów moralnych. W partiach programowych występował jako zwolennik silnej władzy król. podporządkowanej Kościołowi. Postulował odebranie szlachcie części przywilejów polit., wzmocnienie powagi senatu kosztem izby poselskiej, poprawę doli chłopskiej, usprawnienie sądownictwa i władzy wykonawczej. Reformy te miały być środkiem do pełnego zwycięstwa —> kontrreformacji. Skarga groził zagładą ojczyzny, jeśli „herezja" nie zostanie wykorzeniona, a władza król. nie ulegnie wzmocnieniu kosztem przywilejów szlacheckich. Katastroficzna wizja przyszłości, zarysowywana w K.s., odwoływała się do proroków Starego Testamentu i wcześniejszych od Skargi wystąpień publicystów XVI w. Także styl K.s. łączył harmonijnie tradycję biblijną z zasadami retoryki antycznej. Zarówno jednak artyzm, jak treści aktualne K.s. przeszły współcześnie bez echa. W polemicznych atakach na Skargę cytowano raczej inne jego pisma. Mimo to w edycji 1610 (po rokoszu Zebrzydowskiego) cenzura zakonna usunęła pochwałę monarchii absolutnej w kazaniu szóstym. Dopiero 1792 pijarzy wydali K.s. znów w wersji pełnej, a w okresie niewoli nar. ukazało się ponad 10 wydań. Gromy Skargi na tolerancję, za którą Bóg pokarze Polaków niewolą tur., uznano za przeczucie rozbiorów, samego zaś autora - za natchnionego proroka, wzór kapłana-patrioty. Taką interpretację dzieła dał A. Mickiewicz w wykładach paryskich (25 VI 1841), później M. Bobrzyński - przedstawiciel krak. szkoły hist. i S. Tarnowski -bliski jej poglądom. Tak też przedstawił postać Skargi J. Matejko w słynnym obrazie (1864).

Spór nauk. o interpretację K.s. rozpoczął się dopiero u schyłku XIX w.; przeważyło w nim stanowisko A. Bergi (1916) i S. Kota (1925), którzy ujrzeli w K. s. wykładnię programu stronnictwa regalistycżnego i obalili legendę o wygłoszeniu ich przed posłami, traktując dzieło (zwł. Kot we wstępie do wyd. w BN) jako formę literatury polit. i wybitne osiągnięcie pisarskie.

Wyd. i wstęp S. Kot, Kr. 1925 BN 170 (tekst wg wyd. 1597); wyd. 3 BN zmień, i uzup. oprać. J. Tazbir i M. Korolko, Wr. 1972 (tekst wg wyd. 1600).

A. BERGA Un predicateur de la cour de Pologne sous Sigismond III, P.S., Par. 1916; K. STAWECKA Z zagadnień rytmu „K.s." Skargi, Eos

voL 55 fasc. 1(1966); M. KOROLKO O prozie ,,K.s." Piotra Skargi, W. 1971.

Janusz Tazbir

Podobne prace

Do góry