Ocena brak

KAZANIA GNIEŹNIEŃSKIE

Autor /ortografia Dodano /28.02.2012

KAZANIA GNIEŹNIEŃSKIE, rękopiśmienny zabytek prozy z pocz. XV w., zawierający 103 kazania łac. (z glosami pol.) i 10 pol., przechowywany w Bibl. Kapitulnej w Gnieźnie. Zbiór spisany prawdop. w diecezji krak., przez Wielkopolanina (wg J. Wolnego był nim Łukasz z Wielkiego Koźmina), stanowi cenny dokument językowy polszczyzny (pierwiastki gwarowe), w warstwie lit. zaś doskonalszy od —» Kazań świętokrzyskich, związany z eur. tradycją poprzez liczne —» przykłady pochodzenia apokryficznego, dotyczące gł. święta Bożego Narodzenia. Jest tu opowieść o pierwszym cudzie Dzieciątka Jezus, tj. uzdrowieniu „babki" Salome (jako że w szopie betlejemskiej były dwie „babce", tj. położne), opowieść o Sybilli, która zdumionemu Oktawianowi wyjaśniła niezwykłe zjawiska atmosferyczne w Rzymie jako znaki narodzenia Zbawiciela; tu wreszcie pojawia się po raz pierwszy u nas wykład objaśniający „dziwność" Dzieciątka zespoleniem w nim cech sprzecznych (bogaty-ubogi, stary-młody), występujących w tradycji kolędowej. Plastyczną relację epicką, powtórzoną za Złotą legendą Jakuba de Voragine, autor K.g. urozmaicił lirycznymi wyrazami współczucia i podziwu dla świętych spraw i sowicie okrasił uczonymi a bardzo zabawnymi wywodami alegorycznymi. Kazania łac. zaczerpnięte są w większości z wcześniejszego o stulecie zbioru —» Peregrina z Opola.

Pierwszym wydawcą K.g. był T. DziałyńskL (Zabytek dawnej mowy polskiej, Poz. 1857), pierwsze wyd. kryt. opracował W. Nehring, Kr. 1896 (odb. z Rozpraw AU).

Wyd. kryt. (w podobiźnie i transkrypcji) S- Vrtel-Wierczyński, Poz. 1953; fragm. w: Najdawniejsze zabytki języka polskiego, wyd. 5 Wr. 1975 BN 1104.

J. WOLNY -Łaciński zbiór kazań Peregryna z Opola i ich związek z tzw. K. g., w: Średniowiecze. Studia o kulturze (zbiór.), W. 1961.

Julian Krzyżanowski

Podobne prace

Do góry