Ocena brak

Katolicyzm Zygmunta III

Autor /NaumxD Dodano /24.04.2013

Z długim panowaniem Zygmunta III (1587-1632) wielu historyków łączy rozwój kontrreformacji wPolsce, uważając go za jej głównego sprawcę. Odrodzenie i umocnienie katolicyzmu w Polsce nie majednak znamion kontrreformacji Ferdynanda II. Było wynikiem wewnętrznego działania Kościoła, a tylkoczęściowo rezultatem pomocy monarchy.

Zygmunt III wyniósł z wychowania w kalwińskiej Szwecji ogromne przywiązanie do religii katolickiej.W Polsce gorliwie spełniał jej praktyki, mając za spowiednika (kapelana) jezuitę, Bernarda Gdyńskiego, aza kaznodzieję Piotra Skargę, co ułatwiło innowiercom oskarżanie go o jezuityzm. Niewątpliwie liczył sięz nimi i ulegał ich wpływowi, podobnie jak to występowało wówczas u władców w innych krajach katolickich.

Jezuici w Polsce szli za wskazaniem Piotra Kanizego, że najlepiej zwalcza się innowierstwa przez starannąpracę duszpasterską wśród katolików. Sami prowadzili ją nie tylko przez wychowywanie i kształceniemłodzieży w kolegiach i na uniwersytecie wileńskim, ale także przez misje i kazania w parafiach,czy nawet dysputy z innowiercami. W jezuitach widziano, niesłusznie, sprawców tumultów przeciw protestantom, bo młodzież z kolegiów brała w nich udział. Nie były one częste, gdy zliczy się je na przestrzenidługiego czasu, od pierwszego do ostatniego (1574-1639). Niektóre zostały sprowokowane przezinnowierców. Według ustaleń J. Tazbira można przyjąć, że nie więcej niż 20 osób poniosło śmierćwskutek tych tumultów i braku tolerancji. Nie było wówczas w Europie drugiego kraju, w którym znalazłobysię mniej ofiar walk religijnych.

Dwa akty prawne króla były niekorzystne dla innowierców; przywrócenie obowiązku starostów co dowykonywania wyroków sądów kościelnych (1592) i zakaz w sejmowej konstytucji budowy nowych zborówi odprawiania publicznych nabożeństw w miastach królewskich (1632).

Zygmunt III, rzekomo nietolerancyjny, pozwalał przyrodniej siostrze, Annie, kalwince, przebywać przezdłuższy czas na swoim dworze i urządzać nabożeństwa ewangelickie, choć protestował przeciw temununcjusz papieski ze względu na zgorszenie katolików. W początkowych latach swego panowania królnie czynił różnicy między katolikami i innowiercami w powoływaniu na urzędy państwowe. Od 1591roku malała jednak liczba senatorów innowierców, co przesadnie tłumaczy się wyłącznym stosowaniemkryterium wyznaniowego w ich nominacji. Niewątpliwie jedną z przyczyn było to, że król, zrażony politycznąopozycją innowierców, a zwłaszcza ich licznym udziałem w rokoszu Mikołaja Zebrzydowskiego(choć ten był katolikiem), wolał mianować katolików.

Wojna domowa (1606-1609), zwana rokoszem, miała kilka przyczyn, wśród nich lęk przed wprowadzaniemabsolutyzmu (dominium absolutum). Za jego rzeczników uznawano jezuitów, domagano się więcwypędzenia z kraju co najmniej jezuitów-cudzoziemców.

Jezuici i część biskupów faktycznie popierała wzmocnienie władzy królewskiej, bo było widoczne jejosłabienie przez waśnie na sejmach i sejmikach. W pismach jezuitów: Krzysztofa Warszewickiego iPiotra Skargi innowiercy mniej dostrzegali pozytywny program naprawy Rzeczypospolitej, a więcej naruszanieprzywilejów szlachty.

Pomoc króla dla Dymitra Samozwańca w Rosji była dalszą przyczyną rokoszu. Wschodnia polityka Polskiwydawała się być korzystną dla państwa, choć u króla mogły działać także motywy religijne, zwłaszczaperspektywa na zawarcie unii. W Polsce pomógł król do zrealizowania unii brzeskiej. Pragnął jej takżedla Cerkwi w Rosji. Gdy zjawił się następny samozwaniec rosyjski, Łże-Dymitr II, było znamienne, żedo jego wojska wstąpiło wielu rokoszan polskich.

Król natomiast, po zwycięstwie (1610) hetmana Stanisława Żółkiewskiego pod Kłuszynem, przychylił się do koncepcji inkorporacji Rosji do swej monarchii isam chciał zasiąść na tronie carów. Przypisuje mu się zamiar przeprowadzenia w Rosji przymusowej katolicyzacji,lecz on raczej chciał doprowadzić do unii kościelnej, jak to stało się w Polsce. Natomiast niezgodził się na realizację układu, zawartego przez Żółkiewskiego z bojarami, że królewicz Władysławprzyjmie prawosławie i obejmie tron moskiewski.

Podobne prace

Do góry