Ocena brak

KATO(N) STARSZY CENZOR

Autor /Kwiryn Dodano /23.03.2012

Marcus Porcius Cato Maior Censorius, ok. 234-149 pne. rzymski mąż stanu, pisarz i mówca, utalentowany dowódca i administrator, pochodzenia plebejskiego, „homo novus" (łac., 'człowiek nowy'), wyniesiony dzięki swym osobistym zaletom na najwyższe stanowiska państwowe.

Jako cenzor w czasach upadku obyczajów wprowadził podatek od zbytku, usunął z senatu i listy ekwitów ludzi skompromitowanych niewłaściwym trybem życia, zwalczał wpływy kultury greckiej, dążąc do moralnej, ekonomicznej i socjalnej rekonstrukcji w myśl starorzymskich ideałów, które sam jako człowiek skromnie żyjący i surowy względem siebie i innych kultywował.

Ukrywał swą rozległą wiedzę pod chłopskimi manierami w wyrafinowanym kulturalnie towarzystwie senatorów. W swojej polityce gosp. reprezentował interesy właścicieli największych obszarniczych majątków niewolniczych.

Po pobycie w Kartaginie, gdzie zobaczył sukcesy rolnictwa i rosnący na nowo dobrobyt dawnego wroga, zaczął uporczywie domagać się zburzenia tego miasta, czego jednak śmierć nie pozwoliła mu doczekać, choć zdołał doprowadzić do wybuchu wojny z Kartaginą (3. wojna punicka, 149-146 pne.). Uchodzi za twórcę łacińskiej prozy literackiej; jego Początki (Origines) były pierwszym dziełem hist. w języku łac. (zachowały-się tylko fragmenty).

Był pierwszym mówcą łac., jaki wydał swe liczne mowy (Cicero znał ich przeszło 150, do nas doszły fragmenty osiemdziesięciu). Napisał Rady dla syna,. rodzaj encyklopedii obejmującej medycynę, retorykę, prawo, rolnictwo i sztukę wojenną. Jedynym dziełem zachowanym w całości jest: O gospodarstwie wiejskim (De agri cultura).

Disticha Catonis, słynny zbiór sentencji wierszem i prozą, popularny w śrdw. i przełożony na wiele języków, nie pochodzi od niego, ułożony prawdop. w III w. ne. Potomni widzieli w Katonie ucieleśnienie starorz. cnót, prostoty i surowości obyczajów.

Ceterum censeo Carthaginem esse delendam łac., 'poza tym uważam, że Kartaginę należy zniszczyć', zdanie, którym Katon St. miał kończyć większość swoich przemówień w senacie rz.; synonim poglądu wyrażanego z uporem przy każdej okazji (ceterum censeo). Si augur augurcm... zob. Augurowie. Suum cuique łac., 'każdemu, co mu się należy', maksyma Katona St., później Fryderyka II pruskiego i in.

Trzeci Kato zob. Mędrcy (Drugi Daniel). Trzy rzeczy. „Porcjusz Kato powiadał, iż trzech jeno rzeczy żałuje: jeśli kiedy wyjawił swoją tajemnicę kobiecie, jeśli który dzień spędził w bezczynności i jeżeli morzem udał się do miejsca, do którego można się było dostać lądem". Z Gargantui i Pantagruela, 4, 24 Rabelais'go (tł. T. Boy-Żeleński). I Kato stary wychylał puchary przysł., z Horacego. Katońska cnota przysł. Nieugięty jak Kato przysł.

Podobne prace

Do góry