Ocena brak

KATHARSIS (gr. oczyszczenie)

Autor /ortografia Dodano /27.02.2012

KATHARSIS (gr. oczyszczenie), jedna z podstawowych i najbardziej swoistych kategorii antycznej estetyki, zakładająca celowe oddziaływanie dzieła sztuki na doznania odbiorców. Genetycznie związana z wierzeniami orfickimi, w których ważną rolę przyznawało się tańcowi i muzyce jako czynnikom umożliwiającym oczyszczenie z win uwięzionej w ciele duszy i pełne jej wyzwolenie. Kategorią tą posługiwali się pitagorejczycy w zastosowaniu do muzyki, której oczyszczający wpływ na słuchaczy miał polegać na doskonaleniu ich uczuć. Pojęcie k. utrwaliło się w estetyce i teorii literatury dzięki Arystotelesowi (definicja tragedii w Poetyce, VI). W jego ujęciu-inaczej niż u pitagorejczyków - k. była rozumiana nie jako uszlachetnianie uczuć widza, lecz jako wyzwolenie go od nich: losy bohatera tragicznego pobudzają odbiorcę do intensywnego przeżycia litości i trwogi, a w następstwie doznanego wstrząsu emocjonalnego pozwalają mu się od uczuć tych oswobodzić. Pojęcie k. nabrało tu sensu psychol. (zapewne nie bez inspiracji gr. teorii medycznych). Lapidarne i przez to zagadkowe sformułowanie Arystotelesa stało się w późniejszych czasach przedmiotem wielorakich interpretacji, mobilizując zainteresowanie badawcze wpływem dzieła sztuki na przeżycia i postawy odbiorców. K. rozumiano przy tym na rozmaite sposoby: 1) jako „oczyszczenie" moralne, 2) jako hedonistyczne zadowolenie, 3) jako efekt o charakterze terapeutycznym (znany również współcz. psychoanalizie), 4) jako doświadczenie mistyczne, 5) jako przeżycie o charakterze czysto estetycznym.

W. TATARKIEWICZ Historia estetyki, t. 1, Wr. 1960.

Janusz Sławiński

Podobne prace

Do góry