Ocena brak

Kaszalot

Autor /Danysz Dodano /31.01.2012

Ogromny, biały wieloryb - tytułowy bohater powieści Moby Dick -to kaszalot, największy uzębiony waleń. W czasie wydychania po­wietrza wyrzuca w górę fontanny wody, dzięki czemu można go dostrzec z daleka.
Kaszaloty nurkują głębiej niż inne morskie ssaki zanurzając się na głębokość prze­kraczającą 2000 metrów. Średnia prędkość zanurzania dochodzi do 170 metrów w ciągu minu­ty, a prędkość wynurzania wynosi 140 metrów na minutę. W mięśniach tego ogromnego ssaka gro­madzi się ponad 50 procent pobranego z powietrza tlenu (więcej niż u innych gatunków ssaków mor­skich), co jest przystosowaniem do długotrwałego i wymagającego dużego wysiłku nurkowania.

Nurkować, nurkować, nurkować
Przed zanurzeniem się waleń pozbywa się z płuc powietrza, co zmniejsza siłę wyporu. Podczas scho­dzenia głębiej, na skutek ciśnienia wody, płuca zapadają się i zalegające w nich powietrze zostaje wepchnięte w tchawicę, skąd nie może przenikać do układu krwionośnego. Zabezpiecza to walenia przed nagłym rozszerzeniem się gazów w płucach podczas wynurzania się i przed „chorobą kesono­wą" tzn. przed powstawaniem pęcherzyków gazo­wego azotu we krwi, które gdyby dostały się do mózgu, mogłyby spowodować jego śmierć.
Kaszalot ma ogromną, dziwacznie ukształto­waną głowę, w której mieści się substancja pozwa­lająca mu nurkować głębiej niż inne walenie. Jest to woskowata substancja zwana spermacetem lub olbrotem. Znajduje się ona nad prawym kanałem nosowym. Światło kanałów i zatok w razie potrze­by może być zamykane i otwierane. Spermacet jest częściowo odpowiedzialny za regulację siły wypo­ru. Topi się on w temperaturze 29°C. Gdy waleń nurkuje w lodowatej głębi morza, zimna woda prze­pływa przez otwory komór z substancją woskową i schładza ją, powodując jej zestalenie (olbrot). Zwiększa to ciężar właściwy głowy i ma wpływ na prędkość zanurzania się zwierzęcia. Odwrotny proces zachodzi podczas wynurzania się ssaka z głębin, jednak następuje to wolniej, gdyż ciepło powodujące topnienie woskowatej substancji powstaje podczas pracy mięśni kaszalota.

Pokarm i polowanie
Poszukując zdobyczy kaszalot posługuje się echo­lokacją. Światło nie dociera do oceanicznych głę­bin, toteż ssak musi polować w całkowitej ciemnoś­ci. Codziennie spędza około godziny na polowaniu na głowonogi. Sposób, w jaki kaszalot chwyta zdo­bycz, nie jest do końca poznany. Dawniej sądzono, że waleń wabi głowonogi bielą swych zębów, jednak bardziej prawdopodobne jest, że kaszalot, polując, emituje dźwięki o bardzo wysokiej czę­stotliwości, które obezwładniają ofiary. Jego sonar nie jest więc tylko narzędziem odnajdywania zdo­byczy, lecz także bronią.
Większość głowonogów pływających gromad­nie w głębinach to zwierzęta stosunkowo małe. Wiadomo jednak, że czasami kaszalot poluje na wielkie kałamarnice. Na głowach waleni często można zobaczyć wielkie, okrągłe blizny będące śladami po ranach zadanych przez przyssawki ogromnych głowonogów. Kałamarnice olbrzymie to duże bezkręgowce. Jedna z nich, znaleziona w żołądku zabitego kaszalota, miała masę 200 kilo­gramów. Kaszaloty chętnie polują na obrzeżach kontynentalnych szelfów, gdzie prądy wznoszące unoszą pokarm z głębin ku powierzchni morza. Ssaki te żywią się także rybami, ośmiornicami i skorupiakami.

Wielorybnictwo i ochrona
Kaszaloty były poszukiwane przez załogi statków wielorybniczych szczególnie w XIX wieku, gdyż wtedy spermacet pozyskiwany z ich głów miał dużą wartość handlową i był wykorzystywany w wielu dziedzinach przemysłu. Z żołądków kaszalotów czasami pozyskiwano ambrę, która była wysoko ceniona w przemyśle perfumeryjnym, a z tłuszczu wyrabiano tran. Polowania na kaszaloty były tak intensywne, że do roku 1860 liczebność tych wale­ni poważnie zmalała. Minie wiele lat, zanim liczeb­ność światowej populacji kaszalotów powróci do stanu sprzed okresu intensywnych polowań.
Obecnie kaszaloty podlegają całkowitej ochro­nie, co jest wynikiem moratorium ustanowionego przez Międzynarodową Komisję Wielorybniczą. Szacunki wskazują, że w wodach całego świata może dziś żyć od dwustu tysięcy do dwóch milio­nów tych zwierząt.

Życie rodzinne
W zimnych wodach okołobiegunowych duże do­rosłe samce żyją zwykle samotnie, a w morzach cieplejszych kaszaloty tworzą grupy. Są stada dorosłych samców (byków), stada młodych sam­ców i samic oraz grupy starych samic, ich cieląt i potomstwa z poprzednich miotów. W sezonie roz­rodczym dorosły samiec - byk - przyłącza się do grupy samic oraz ich cieląt i traktuje ją jak tym­czasowy „harem". Stada kaszalotów pływające w wodach przybrzeżnych liczą przeciętnie około 20 osobników. Grupy poruszające się po pełnym oceanie są o wiele mniejsze i składają się z trzech do siedmiu sztuk, chociaż czasami obserwuje się stada liczące nawet do 100 osobników. Dojrzałe samce często toczą ze sobą walki o samice, zde­rzając się ze sobą głowami i gryząc się dużymi zębami. Samice są bardzo opiekuńcze względem swych młodych i karmią je mlekiem co najmniej przez dwa lata. Młode kaszaloty nie mogą nurko­wać bardzo głęboko i czasami samice pozostawiają je na czas polowania pod opieką swych krewnych, którzy pełną funkcję „niań".
Chorego lub zranionego kaszalota inni członko­wie jego rodziny otaczają dookoła i nie odpływa­ją tak długo, jak długo on żyje. Niestety, dawniej takie zachowanie bardzo ułatwiało wielorybnikom zabijanie kaszalotów, którzy po zranieniu jednego osobnika, mogli później bez większego trudu wybić całe stado.

■ Kaszalot jest największym waleniem uzębionym. Herman Melville uczynił kasza­lota tytułowym bohaterem powieści Moby Dick.
■ Kaszaloty nurkują głębiej od innych wa­leni i pod wodą mogą przebywać do 90 minut.
■ W jelitach kaszalota występuje ambra, uważana za specyficzną formę odchodów tego ssaka. W ciele schwytanego w An­tarktyce samca natrafiono na bryłę ambry ważącą 421 kg. Substancja ta była wyko­rzystywana w przemyśle perfumeryjnym jako „utrwalacz" delikatnych zapachów.

Rząd: Cetacea
Podrząd: Odontoceti
Rodzina: Physeteridae

Trzy gatunki należące do dwóch rodzajów:
kaszalot (Physeter macrocephalus);
Kaszalot mały (Kogia breviceps);
Kaszalot karłowaty (Kogia simus)

Występowanie: oceany całego świata. Samice i cielęta przebywają zwykle
w wodach równikowych i subtropikalnych, a samce wpływają w wody okołobiegunowe.

Długość ciała:
kaszalot - samce do 20,7 metra, przeciętnie 18,5 metra; samice do 12 metrów Kaszalot mały: do 3,4 metra
Kaszalot karłowaty: do 2,7 metra

Masa:
kaszalot - samce 45-70 ton, a samice 15-20 ton
Kaszalot mały: około 500 kg
Kaszalot karłowaty: około 350 kg

Podobne prace

Do góry