Ocena brak

KAPITAŁY JEDNOSTEK GOSPODARCZYCH

Autor /Blandyna Dodano /13.08.2013

Fundusze jednostek gospodarczych, przez k.j.g. rozumie się źródła finansowania ogółu środków gospodarczych (aktywów) zaangażowanych w działalność jednostki; określane są one w rachunkowości mianem pasywów. Stanowią wartościowe wyrażenie udziału określonych podmiotów w finansowaniu aktywów jednostki.  

Rodzaje. Ze względu na źródło pochodzenia kapitałów i wynikającą z tego pozycję prawną przekazującego kapitał wyróżnia się kapitały własne i kapitały obce (zobowiązania).

Kapitały własne stanowią równowartość środków przekazanych jednostce bezterminowo przez jej właścicieli, którymi mogą być udziałowcy, akcjonariusze, członkowie spółdzielni czy Skarb Państwa. Mogą one pochodzić ze źródeł zewnętrznych, stanowiąc wkład kapitałowy wniesiony do jednostki przez właścicieli, lub ze źródeł wewnętrznych, gdy właściciele rezygnują z całości lub części praw do zysku wygospodarowanego przez jednostkę. Regulacje prawne dopuszczają także inne źródła tworzenia kapitałów własnych. Główne rodzaje kapitałów tworzących kapitał własny to kapitały podstawowy, zapasowy oraz rezerwowy. Poziom i szczegółowa struktura kapitałów własnych zależy z jednej strony od regulacji prawnych określających zasady gospodarki finansowej danej formy prawnej jednostki, z drugiej natomiast od decyzji właścicieli w zakresie wielkości środków, jakie skłonni są zaangażować w działalność danej jednostki. Kapitały własne stanowią główne źródło finansowania aktywów jednostki. Bez wkładów kapitałowych właścicieli nie byłoby możliwe powstanie jednostki i prowadzenie przez nią działalności.

Uzupełnieniem potrzeb jednostki w zakresie finansowania aktywów niezbędnych do prowadzenia i rozwijania działalności są kapitały obce (zobowiązania), stanowiące równowartość środków powierzonych jednostce na pewien okres przez podmioty inne niż właściciele jednostki. Biorąc za kryterium termin spłaty, kapitały obce dzieli się na długoterminowe, o okresie spłaty powyżej roku, oraz krótkoterminowe, o okresie spłaty do roku. Źródłem długoterminowych kapitałów obcych są przede wszystkim: kredyty bankowe, pożyczki zaciągnięte u  podmiotów innych niż banki, emisja obligacji na rynku papierów wartościowych - kapitał pochodzi od nabywców obligacji, oraz specyficzne źródła finansowania, jakimi są leasing czy factoring. Kapitał obcy krótkoterminowy to głównie krótkoterminowe kredyty bankowe i pożyczki, zobowiązania handlowe wobec dostawców dóbr i usług oraz inne zobowiązania, np. wobec budżetu państwa z tytułu niezapłaconych podatków czy wobec pracowników z tytułu niewypłaconych wynagrodzeń. Źródłem kapitału krótkoterminowego może być także emisja krótkoterminowych papierów wartościowych.  

Funkcje i cechy kapitałów jednostek. Kapitał własny służy finansowaniu aktywów niezbędnych do uruchomienia i prowadzenia działalności gospodarczej. Jest on także źródłem pokrycia ewentualnych strat oraz stanowi gwarancję dla wierzycieli - właścicieli kapitału obcego - spłaty zaciągniętych zobowiązań. Jego poziom wpływa bezpośrednio na możliwości pozyskania kapitału obcego. Kapitał obcy stanowi dodatkowe źródło finansowania aktywów, pozwala jednak na rozszerzenie rozmiarów prowadzonej przez jednostkę działalności. W przypadku jednostek charakteryzujących się dużą dynamiką wzrostu korzystanie z kapitału obcego staje się często koniecznością.

Zarówno kapitały własne, jak i obce mają cechy przemawiające za lub przeciw tym źródłom finansowania. Kapitał własny daje jednostce swobodę w korzystaniu z niego, podczas gdy w przypadku kapitału obcego swoboda ta może zostać ograniczona. Właściciele nie otrzymują odsetek od wniesionego kapitału, mają jednak prawo do udziału w zyskach, przy czym wypłata udziału w zyskach nie jest najczęściej obowiązkowa. Korzystanie z kapitału obcego, zwłaszcza długoterminowego, wiąże się natomiast z koniecznością spłaty odsetek bez względu na osiągane przez jednostkę wyniki finansowe. Finansowanie kapitałem własnym zapewnia jednostce bezpieczeństwo finansowe. Wzrost udziału kapitałów obcych w finansowaniu aktywów powoduje wzrost ryzyka finansowego i może doprowadzić do utraty płynności finansowej, a w skrajnym przypadku do bankructwa. Umiejętne wykorzystanie kapitałów obcych może jednak zwiększać rentowność kapitału własnego. Wynika stąd konieczność takiego kształtowania relacji kapitału własnego do obcego, by wykorzystać pozytywne efekty zadłużenia, ale zachować rozsądny poziom ryzyka, niezagrażający egzystencji jednostki. Zarówno dodatnie, jak i ujemne cechy kapitałów własnych i obcych oraz zmienne warunki funkcjonowania jednostek tak wewnątrz jednostki, jak i w jej otoczeniu gospodarczym powodują, że decyzje dotyczące kształtowania struktury kapitału należą w jednostce do najtrudniejszych. Ani w teorii, ani w praktyce nie udało się wypracować jednolitych rozwiązań w zakresie kształtowania optymalnej struktury kapitału.  

Ewidencja i wycena. Kapitały własne i obce oraz zachodzące w nich zmiany są ujmowane w księgach rachunkowych i wykazywane w sprawozdaniu finansowym. Kapitał własny ewidencjonuje się w księgach rachunkowych z podziałem na poszczególne elementy składowe i wykazaniem zmian zachodzących w ich poziomie. Ewidencja kapitałów obcych powinna być prowadzona w sposób umożliwiający identyfikację poszczególnych właścicieli i źródeł kapitału, a ponadto wyodrębnienie zobowiązań długo- i krótkoterminowych.

W ciągu roku obrotowego zarówno kapitały własne, jak i obce wykazywane są w wartości nominalnej. Na dzień bilansowy kapitały własne wyceniane są w wartości nominalnej, natomiast zobowiązania w kwocie wymagającej zapłaty.  

Podobne prace

Do góry