Ocena brak

KAJKA, Kayka, MICHAŁ, pseud. Prawdziński, Obserwator spod Ełku

Autor /edujota Dodano /24.02.2012

KAJKA, Kayka, MICHAŁ, pseud. Prawdziński, Obserwator spod Ełku, ur. 27 IX 1858 w Skomacku pod Ełkiem, zm. 22 IX 1940 w Orzyszu, mazurski poeta lud., publicysta, działacz społ. i oświatowy. Pochodził z ubogiej rodziny chłopskiej, z zawodu był cieślą; ukończył kilka klas szkoły lud., wiedzę zdobywał jako samouk; 1883 osiadł na własnym gospodarstwie we wsi Ogródek pod Ełkiem; tu został pochowany. Mimo prześladowań i szykan brał czynny udział w ruchu pol., m. in. jako bibliotekarz TCL i propagator pol. książki, działacz pol. organizacji i partii polit. na Mazurach, m.in. Mazur. Związku Lud., współzałożyciel (1896) Mazur. Partii Lud.; uczestnik akcji plebiscytowej 1920. Debiutował 1884 w—» Mazurze" (Ostróda), później publikował gł. w —» „Gazecie Lud.", „Mazurze" (Szczytno), „Mazur. Przyjacielu Ludu", „Gazecie Mazur." i kalendarzach; wiersze jego krążyły również w odpisach i przekazach ustnych, niekiedy sam poeta wygłaszał je na zjazdach poł. organizacji, część ukazała się w zbiorze Pieśni mazurskie, wyd. w Warszawie 1927 ze wstępem autora. Obfita twórczość K. odznaczała się dużą rozmaitością gatunkową - od krótkich zagadek do wielozwrotkowych poematów i gawędziarskich opowieści; obejmuje lirykę rel. i krajobrazową, satyrę okolicznościową, utwory utrwalające tradycje i obyczaje mazur, oraz pieśni i wiersze patriot., przesycone przywiązaniem do mowy pol., rodzimej ziemi i żywym poczuciem krzywdy narodowej. Tematykę i język jego utworów kształtował zarówno wpływ Biblii, starych kancjonałów i psałterzy ewang., jak lektura pol. klasyków - Kochanowskiego, Krasickiego, Syrokomli, Sienkiewicza, Konopnickiej. Tłumaczył na język pol. poezje W. Kętrzyńskiego (druk. w „Mazurze" 1938-39). Autobiografię K. opublikował P. Sowa w broszurze Warmia i Mazury (1927). Jako poeta, a także publicysta i korespondent lud. zwalczający germanizacyjne poczynania władz, odegrał K. znaczną rolę w budzeniu świadomości nar. Mazurów i krzewieniu języka polskiego. Jego zasługi (spopularyzowane m.in. przez M. Wańkowicza w reportażu Na tropach Smętka 1936) uczczono odsłonięciem płyty na grobie (1952) i otwarciem muzeum w Ogródku (1968), a w setną rocznicę urodzin - pomnikiem w Ełku i utworzeniem w Olsztynie funduszu im. M.K., przeznaczonego m. in. na badania regionalne. Dawna wieś Buchwald nosi nazwę Kajkowo.

Pieśni mazurskie, wstęp autora, W. 1927; Wiersze wybrane, oprac, i wstęp W. Gębik, Olszt. 1957; Zebrałem snop plonu... Wybór utworów, oprać, i wstęp J. Jasiński, T. Oracki, W. 1958; Poezje, w: M.K., M. LENGOWSKI Opowiadania uciesne, oprać. W. Gębik, Olszt. 1970.

PSB 11 (J. Dużyk); „Warmia i Mazury" 1958 nr 6 (pośw. K.); W. GĘBIK O cieśli, co na deskach wiersze pisywał, Olszt. 1957; W. PIECHOCKI M.K., wyd. 2 Olszt. 1968; J. OLEKSIŃSKI Bard ziemi mazurskiej, W. 1972; T. ORACKI „Na twardych deskach wsławił mowę polską" - M.K., w: Rozmówiłbym kamień..., W. 1976.

Tadeusz Oracki

Podobne prace

Do góry