Ocena brak

JEDNOSTKI ORGANIZACYJNE DZIAŁAJĄCE NA PODSTAWIE PRAWA BANKOWEGO

Autor /Blandyna Dodano /13.08.2013

Zakres podmiotowy ustawy - Prawo bankowe obejmuje: 1) banki krajowe oraz ich oddziały, a także przedsiębiorstwa pomocniczych usług finansowych; 2) instytucje kredytowe, banki zagraniczne oraz ich oddziały i przedstawicielstwa; 3) instytucje finansowe; 4) holdingi (finansowy, mieszany, bankowy krajowy, bankowy zagraniczny, hybrydowy); 5) zrzeszenia banków; 6) organ sprawujący nadzór bankowy (Komisja Nadzoru Bankowego). Na podstawie odrębnych przepisów prawnych działają inne jednostki organizacyjne, np. tzw. instytucje parabankowe (spółdzielcze kasy oszczędnościowo-kredytowe), NBP, Bankowy Fundusz Gwarancyjny.

Bank to osoba prawna utworzona zgodnie z przepisami ustaw, działająca na podstawie zezwoleń uprawniających do wykonywania czynności bankowych, obciążających ryzykiem środki powierzone pod jakimkolwiek tytułem zwrotnym. Prawo bankowe chroni nazwy ,,bank” i ,,kasa” jako wyróżniki podmiotów wykonujących czynności bankowe. Wyraz ,,kasa” może być także używany w nazwie lub do określenia działalności lub reklamy jednostki organizacyjnej, która na podstawie odrębnej ustawy gromadzi oszczędności oraz udziela pożyczek pieniężnych osobom fizycznym zrzeszonym w tej jednostce.

Banki krajowe, niezależnie od ich charakteru własności i formy organizacyjno-prawnej, prowadzą działalność bankową według jednolitych zasad, wynikających z przepisów prawa bankowego oraz z innych ustaw. To samo dotyczy także gospodarki finansowej banków, nadzoru bankowego oraz zasad postępowania naprawczego, likwidacji i upadłości banków. Natomiast w związku z charakterem własnościowym i zadaniami banków zróżnicowane są w pewnym zakresie zasady tworzenia i organizacji banków oraz ich likwidacji. Pozostawiając poza ramami centralny bank państwa, który ma zupełnie odrębne funkcje niż banki operacyjne (komercyjne), należy zwrócić uwagę na linię podziału banków krajowych na banki uniwersalne i banki specjalistyczne. Pierwsze wykonują wszystkie lub większość czynności bankowych, drugie - koncentrują swą działalność na niektórych tylko czynnościach bankowych (np. banki inwestycyjne, banki hipoteczne, kasy oszczędnościowo-budowlane).

Bankom komercyjnym niemającym statusu banków państwowych lub spółdzielczych nadaje się formę spółek akcyjnych. Forma ta jest przewidziana przede wszystkim dla banków tworzonych przez podmioty prywatne (krajowe lub zagraniczne), a także dla połączonych kapitałów krajowych i zagranicznych oraz prywatnych i publicznych (państwowych lub komunalnych). Od dawna do formy prawnej spółki akcyjnej banku sięga także państwo (Skarb Państwa), tworząc jednoosobowe spółki Skarbu Państwa lub spółki z udziałem innych podmiotów. Ostatnio do formy spółki akcyjnej sięgnięto również w przypadku organizacji banków regionalnych i banku krajowego w spółdzielczości bankowej. Trzeba też dodać, że forma spółki akcyjnej jest wymagana dla działalności niektórych banków specjalistycznych, takich jak banki hipoteczne lub kasy oszczędnościowo-budowlane.

Obecnie banki mają charakter uniwersalny; w ich działalności zaznacza się jedynie pewna specjalizacja przedmiotowa (w działalności banku dominuje pewna grupa czynności bankowych), podmiotowa (działalność banku jest nastawiona głównie na obsługę określonej grupy klientów) lub terytorialna (bank obsługuje przede wszystkim określony teren, np. miasto, gminę, region). Tendencja rozwijania nowej specjalizacji banków jest widoczna we współczesnych systemach bankowych. Dotyczy ona m.in. bankowości inwestycyjnej i jako taka jest obecna również w Polsce.

Największe polskie banki: PKO BP SA, Bank Pekao SA, Bank Handlowy w Warszawie SA, nie mają już tak ścisłej specjalizacji jak kiedyś. Nawet BGŻ SA nie ogranicza się tylko do obsługi bankowej rolnictwa i gospodarki żywnościowej. Pojawiła się natomiast inna, niewystępująca dotychczas specjalizacja banków. Bowiem banki zaczęły udzielać kredytów budowlano-mieszkaniowych (np. Bank Rozwoju Budownictwa Mieszkaniowego, Polsko-Amerykański Bank Hipoteczny), obsługiwać sektory gospodarki związane z produkcją i handlem cukrem (Bank Cukrownictwa Cukrobank SA, Wschodni Bank Cukrownictwa SA, Bank Rozwoju Cukrownictwa SA), finansować inwestycje proekologiczne (Bank Ochrony Środowiska) i inwestycje energetyczne (Bank Energetyki). W sensie prawnym do banków specjalistycznych, ze względu na odrębne uregulowanie ich reżimu prawnego, zalicza się jedynie banki hipoteczne, kasy oszczędnościowo-budowlane oraz kasy mieszkaniowe, prowadzone jako wyodrębnioną finansowo działalność banków w formie spółek akcyjnych. Wiele odrębności dotyczy Banku Gospodarstwa Krajowego, który jako jedyny już bank państwowy wykonuje wiele zadań w sposób wyłączny, np. gospodaruje liczną grupą państwowych funduszy celowych oraz może sprawować kasową obsługę budżetu państwa.

Prawo bankowe wyróżnia także jednostki organizacyjne stanowiące przedsiębiorstwo pomocniczych usług bankowych. Są to podmioty, których podstawowa działalność ma charakter pomocniczy w stosunku do podstawowej działalności jednego lub więcej banków, a w szczególności polega na zarządzaniu własnym lub powierzonym majątkiem lub świadczeniu usług w zakresie przetwarzania danych.  

Po wejściu Polski do Unii Europejskiej polskie prawo bankowe posługuje się także pojęciem ,,instytucji kredytowej” oraz jej oddziałem. Mianem tym oznacza się podmiot mający swoją siedzibę za granicą Polski na terytorium jednego z państw członkowskich Unii Europejskiej, prowadzący we własnym imieniu i na własny rachunek, na podstawie zezwolenia właściwych władz nadzorczych, działalność polegającą na przyjmowaniu depozytów lub innych środków powierzonych pod jakimkolwiek tytułem zwrotnym i udzielaniu kredytów lub na wydawaniu pieniądza elektronicznego. Oddział instytucji kredytowej wykonuje czynności instytucji kredytowej na terytorium Polski.

Bankiem zagranicznym jest natomiast bank mający siedzibę za granicą Polski, tzn. na terytorium państwa niebędącego członkiem Unii Europejskiej. Bank zagraniczny może funkcjonować w Polsce w formie oddziału i przedstawicielstwa. W związku z koncentracją kapitału polskie prawo bankowe posługuje się też pojęciem holdingu finansowego oraz holdingu o działalności mieszanej. Pierwsze z nich oznacza grupę co najmniej dwóch podmiotów, w której podmiotem dominującym jest instytucja finansowa, a w skład grupy wchodzą wyłącznie lub w większości banki lub instytucje finansowe i przynajmniej jednym podmiotem zależnym jest bank. Natomiast drugie pojęcie odnosi się do grupy co najmniej dwóch podmiotów, w której podmiotem dominującym jest podmiot niebędący bankiem ani instytucją finansową, a przynajmniej jednym podmiotem zależnym jest bank.

Z kolei holding bankowy zagraniczny tworzy grupę podmiotów, w której pierwotnym podmiotem dominującym jest bank zagraniczny albo instytucja kredytowa, zaś przynajmniej jednym podmiotem zależnym jest bank krajowy, bank zagraniczny, instytucja kredytowa lub instytucja finansowa. Natomiast holding bankowy krajowy oznacza grupę podmiotów: a) w której pierwotnym podmiotem dominującym jest bank krajowy lub b) w skład której wchodzą: bank krajowy i podmioty blisko z nim powiązane. Wreszcie holding hybrydowy stanowi grupę podmiotów, w której pierwotnym podmiotem dominującym jest instytucja finansowa, a w skład grupy wchodzą w większości podmioty niebędące bankami krajowymi, bankami zagranicznymi, instytucjami kredytowymi ani instytucjami finansowymi, zaś przynajmniej jednym podmiotem zależnym jest bank krajowy.

Prawo bankowe przewiduje także możliwość dobrowolnego zrzeszania się banków. Formalnie rzecz biorąc, stwarza nawet szansę wyboru formy zrzeszania się, ponieważ banki mogą zrzeszać się na podstawie umowy bądź także w bankowe izby gospodarcze według przepisów ustawy o izbach gospodarczych. Co więcej, prawo bankowe nie wyklucza możliwości przynależności danego banku do obydwu typów zrzeszenia. Ponadto ustawa o NBP potwierdza legalność i wagę jeszcze innego typu zrzeszenia się banków w Polsce, jakim jest Związek Banków Polskich. Powyższe możliwości odnoszą się teoretycznie do wszystkich typów i rodzajów banków, w wyjątkiem NBP jako banku centralnego, a także z wyjątkiem obejmującym od 1994 r. większość banków spółdzielczych.

Prawo bankowe, normując zrzeszanie się banków na podstawie umowy, wymaga: 1) zgłoszenia faktu utworzenia zrzeszenia wraz z umową zrzeszenia Komisji Nadzoru Bankowego; 2) utworzenia (z mocy ustawy) rady zrzeszenia przez prezesów zarządów zrzeszających się banków.  

Zrzeszające się banki powinny upoważnić jeden z banków do: 1) reprezentowania wspólnych interesów zrzeszających się banków, w szczególności wobec Komisji Nadzoru Bankowego; 2) gromadzenia dobrowolnych lokat banków, m.in. w celu zabezpieczenia ich płynności płatniczej; 3) zaciągania kredytu refinansowego w imieniu banków zrzeszonych; 4) realizowania przedsięwzięć gospodarczych we wspólnym interesie zrzeszonych banków; 5) podejmowania innych działań przewidzianych w ustawie lub w umowie. Organizacja zrzeszenia ma zapewnić bankom wspólne reprezentowanie swoich interesów i dlatego zakłada możliwość realizowania tej idei w różny sposób, w tym także i taki, który jest właściwy bankowym grupom kapitałowym. Charakterystyczne jest również dążenie do stworzenia poprzez zrzeszenie jeszcze jednej formy instytucjonalnej zmniejszenia ryzyka bankowego.

Banki mogą zrzeszać się również w bankowe izby gospodarcze na podstawie ustawy o izbach gospodarczych. Rozwiązanie to jest kontrowersyjne, ponieważ nie przystaje do specyfiki działalności banków. Dlatego też banki zrzeszają się w inny sposób, w Związku Banków Polskich.

Bankowa izba gospodarcza to dobrowolna i samorządowa organizacja banków działająca na podstawie ustawy o izbach gospodarczych, uwzględniająca w swoim statucie specyfikę banków.

Członkami Związku Banków Polskich mogą być banki działające na obszarze RP utworzone na podstawie prawa polskiego. Zadaniem Związku Banków Polskich jest reprezentowanie i ochrona wspólnych interesów członków Związku poprzez wydawanie opinii o projektach rozwiązań dotyczących funkcjonowania sektora finansowego, uczestnictwo w przygotowaniu projektów aktów prawnych z tego zakresu oraz dokonywanie ocen funkcjonowania przepisów prawa dotyczących prowadzenia działalności gospodarczej oraz upowszechnianie zasad dobrej praktyki bankowej.

Do zadań Związku Banków Polskich należy także: 1) podejmowanie działań na rzecz tworzenia warunków rozwoju banków w Polsce, w tym inicjowanie zmian ustawodawczych; 2) popieranie kształcenia zawodowego w zakresie bankowości; 3) organizowanie dyskusji zawodowych; 4) organizowanie wymiany informacji między bankami, wydawanie opinii i ekspertyz w sprawach związanych z działalnością bankową; 5) informowanie o funkcjonowaniu banków; 6) prowadzenie postępowania pojednawczego i sądownictwa polubownego dla banków.  

Podobne prace

Do góry