Ocena brak

Jawna niedokrwistość z niedoboru żelaza

Autor /corrs Dodano /19.02.2013

Drugi okres niedokrwistości z niedoboru żelaza jest znacznie łatwiejszy do rozpoznania, ponieważ dochodzi do ujawnienia się jej w postaci niedoboru żelaza tkankowego oraz niedokrwistości. Niedokrwistość z niedoboru żelaza występuje dopiero po wyczerpaniu żelaza tkankowego ł zapasowego; cechuje się początkowo zmniejszeniem poziomu hemoglobiny, a potem i liczby krwinek czerwonych.

Etiologia. Przyczyny wiodące do jawnego niedoboru żelaza są liczne i można je podzielić na następujące grupy:

I. Utrata krwi:

^ krwawienia maciczne (mięśniaki, zaburzenia hormonalne, poronienia), krwawienia z przewodu pokarmowego (choroba wrzodowa żołądka i dwunastnicy, krwawienia z żołądka po kwasie acetylosalicylowym, rak żołądka i okrężnicy, wrzodziejące zapalenie jelit, żylaki przełyku, pasożyty jelitowe),

— nawracające krwawienia w przebiegu krwawiączki, 

—    nadmierna eksploatacja zawodowych krwiodawców,

—    rzadziej — krwawienia z nerek, nosa, płuc.

II. Nieprawidłowe wchłanianie żelaza pokarmowego:

—    stany po resekcji żołądka lub gastro-enterostomii,

—    żołądkowa przepuklina przeponowa (wraz ze stratą krwi).

III.    Zwiększone zapotrzebowanie na żelazo:

—    liczne ciąże i porody,

—    okres szybkiego wzrostu.

IV.    Niedostateczny dowóz żelaza:

—    dieta uboga w żelazo,

—spaczone łaknienie lub brak łaknienia.

W pewnej niewielkiej części przypadków przyczyna niedoboru żelaza może pozostać nieuchwytna (tzw. samoistne niedokrwistości z niedoboru żelaza).

Objawy kliniczne. Objawy podmiotowe spostrzegane w okresie choroby ulegają znacznemu nasileniu, przy czym na pierwszy plan wysuwają się zwykle objawy krążeniowe.

Do objawów przedmiotowych spowodowanych zubożeniem tkanek w żelazo należą zmiany troficzne skóry (sucha, łuszcząca się) paznokci (miękkie, nadmiernie łamliwe, wgłębione), włosów (miękkie, rzadkie, przedwcześnie siwe) i błon śluzowych (pęknięcia w kącikach ust, zapalenie języka, palenie w przełyku, trudności w połykaniu).

Badania laboratoryjne. Badanie składu morfologicznego krwi i hematokrytu pozwala na stwierdzenie w tej postaci niedokrwistości:

1)    obniżonego poziomu hemoglobiny, zmniejszenie średniego ciężaru hemoglobiny, jej średniego stężenia w krwince czerwonej oraz jej średniej objętości (mikrocytoza),

2)    niedóbarwliwości, anizo- i poikilocytozy erytrocytów,

3)    zmniejszonej liczby krwinek czerwonych.

Liczby krwinek płytkowych i białych nie ulegają zmianie lub są nieznacznie obniżone. Wzór odsetkowy krwinek białych przedstawia się prawidłowo.

Krzywa wchłaniania żelaza podanego doustnie wykazuje patologicznie szybkie wchłanianie i wysoki wzrost poziomu żelaza: po 2—3 h od obarczenia powyżej 35,8 jxmol/l (200 ng/100 ml).

W niedoborze żelaza podobnie zachowuje się wchłanianie żelaza radioaktywnego MFe: ustrój zatrzymuje 50—80% podanej doustnie dawki (u zdrowych ludzi 20—30%), co można potwierdzić także badaniem bezpośrednim za pomocą licznika scyntylacyjnego obejmującego całe ciało ludzkie.

Zdolność wiązania żelaza przez białka surowicy krwi, zarówno całkowita, jak i utajona, ulega zwiększeniu (odpowiednio powyżej 62,65 fimol/1 =*330 fig/100 ml i powyżej 39,38 (imol/1 = 220 pig/lOO ml).

Poziom ferrytyny w osoczu krwi jest obniżony (norma 56—123 |łgfl).

Badanie kinetyki ®*Fe wykazuje zwiększoną inkorporację żelaza do erytrocytów (90— —100% w porównaniu* do -75—85% inkorporacji u osób zdrowych), a także przyspieszone oczyszczanie osocza z żelaza radioaktywnego.

Mielogram przedstawia obraz odczynu ery-troblastycznego z zahamowaniem dojrzewania erytroblastów na etapie erytroblasta za-sadochłonnego lub polichromatycznego z wyraźnie zmniejszoną liczbą erytroblastów ortochromatycznych (zawierających, jak wiadomo, dużą ilość żelaza).

Rozpoznanie. Jego podstawą są charakterystyczne wywiady, objawy tkankowego niedoboru żelaza (zmiany troficzne), niedokrwistość z niskim stężeniem hemoglobiny i nie-dobarwliwością krwinek czerwonych oraz zaburzeniami gospodarki żelaza (zmniejszona zawartość żelaza i ferrytyny, zwiększona zdolność wiązania żelaza przez surowicę krwi).

Rokowanie jest dobre, ponieważ w większości!'przypadków usunięcie przyczyn niedoboru żelaza powoduje remisję choroby.

Leczenie. Podstawą leczenia jest usunięcie przyczyny niedoboru żelaza (leczenie krwawiącego wrzodu żołądka, żylaków odbytu, usunięcie pasożytów jelitowych, ginekologiczne leczenie krwotoków macicznych itd.). Niejednokrotnie dla wykonania zabiegu operacyjnego konieczne jest uprzednie wyrównanie niedokrwistości.

Leczenie niedoboru żelaza polega w ogromnej większości przypadków na doustnym podawaniu przetworów żelaza, z których najlepszy jest Ferrum sulfuricum lub Ascofer w tabl. po 0,2. W okresie początkowym podaje się dawki duże (6—8 tabl./d, aż do granic tolerancji przewodu pokarmowego chorego). Po uzyskaniu poprawy dawkę zmniejsza się do 3—4 tabl., prowadząc leczenie przez wiele tygodni, a nawet miesięcy. Należy bowiem pamiętać, że wyrównanie stężenia hemoglobiny i liczby krwinek czerwonych nie oznacza uzupełnienia ustrojowych zapasów żelaza (ok. 1000 mg). Cel ten można także osiągnąć stosując wprowadzane ostatnio w Polsce preparaty cechujące się powolnym uwalnianiem żelaza (Hemofer lub Ferrogra-dumet w dawce 1—2 tabl. dziennie).

Wyjątkowo można się uciec do pozajelitowego leczenia preparatami żelaza. Jest to usprawiedliwione w przypadkach złej tolerancji doustnych przetworów żelaza, ich upośledzonego wchłaniania lub konieczności uzyskania szybkiej poprawy (np. przygotowanie do zabiegu operacyjnego).

Stosuje się preparaty dożylne (w postaci Ferrum Hausmann lub Ferrum „Lek” — intra-venosum, Ferrivenin, Vitaferri) lub domięśniowe (Jectofer). Zawierają one ok. 100 mg żelaza, wstrzykuje się je co 2—3 dzień. Lecze? nie pozajelitowe, zwłaszcza dożylne, ma liczne ujemne strony (odczyny zapalne żył, zapaść po wstrzyknięciach, a nawet zgony). Może 'ono także prowadzić do przedawkowania żelaza, które ulega wówczas zdeponowaniu w narządach wewnętrznych, powodując hemosyderozę. Z powyższych względów należy preferować doustne leczenie żelazem.

W ciężkich postaciach niedokrwistości z niedoboru żelaza, gdy stężenie hemoglobiny zmniejszy się poniżej 4,34 mmol/1 (7,0 g/ /100 ml) krwi, powodując objawy niedotlenienia ustroju, lub gdy istnieje pilna potrzeba wykonania zabiegu operacyjnego, konieczne bywa jedno- lub kilkakrotne przetaczanie masy erytrocytowej.


 

Podobne prace

Do góry