Ocena brak

JASTRUN MIECZYSŁAW

Autor /ktotoja Dodano /23.02.2012

JASTRUN MIECZYSŁAW, ur. 29 X 1903 w Korolówce pod Tarnopolem, zm. 23 II 1983 w Warszawie, poeta, prozaik, eseista, tłumacz. W 1923-29 studiował filologię pol. i niem. oraz filozofię na UJ; nauczyciel języka pol. w Kolbuszowej, Brześciu nad Bugiem i od 1931 w Łodzi. Młodzieńcze wiersze drukował w prasie od 1924, debiutował w roku nast. w mies. „Skamander". W latach II wojny świat, przebywał początkowo we Lwowie, a od 1941 w Warszawie, gdzie brał udział w tajnym nauczaniu i współpracował z konspiracyjną prasą PPR. W 1945-49 był zastępcą red. nacz. i kierownikiem działu poezji tyg. > „Kuźnica" w Łodzi, nast. zamieszkał w Warszawie. W 1970-71 prowadził wykłady o poezji współcz. ńa UW (wyd. pt. Walka o słowo 1973).

Medytacyjna liryka J. zajmuje we współcz. poezji pol. miejsce odrębne, nie związane z dominującymi w niej tendencjami, bliskie natomiast poezji dawniejszej (wielcy romantycy, Norwid) i niektórym zjawiskom w literaturze eur. 1 poł. XX w. (symbolizm, R.M. Rilke, B. Pasternak). Jego wczesną twórczość (zbiory Spotkanie w czasie 1929, Inna młodość 1933, Dzieje nieostygłe 1935, Strumień i milczenie 1937), programowo zamkniętą w świecie intymnej kontemplacji, cechowała przewaga refleksji na tematy filozoficzno-egzystencjalne, a z czasem - nasilający się nurt katastroficznych przeczuć wojennych. W twórczości okupacyjnej i powojennej (zbiory Godzina strzeżona 1944, Rzecz ludzka 1946, Sezon w Alpach 1948), dającej m. in. wyraz przeżyciom narodu w latach hitlerowskiego terroru (poemat Sen nocy zimowej), poeta zwrócił się ku tradycjom romantyzmu pol. i wystąpił z programem zbliżenia poezji do rzeczywistości hist. i doświadczeń zbiorowości. Odchodząc przy tym od aluzyjnej poetyki symbolizmu, poszukiwał nowych środków wypowiedzi, zarówno we wzorach patetycznej retoryki obywatelskiej, jak w mowie potocznej. Dążność do jeszcze silniejszego związania własnej twórczości z aktualną problematyką przemian społ.-kult. i z tradycją nar. zaznaczyła się w zbiorach Rok urodzaju (1950), Barwy ziemi (1952) i w Poemacie o mowie polskiej (1952), w dalszych natomiast (Poezja i prawda 1955, Gorący popiół 1956) doszedł do głosu powszechnie przeżywany w owym czasie bunt przeciw wypaczeniu idei socjalizmu. W liryce późniejszej, objętej zbiorami Genezy (1959), Większe od życia (1960), Intonacje (1962), Strefa owoców (1964), W biały dzień (1967), Godła pamięci (1969), Wyspa (1973), Btysk obrazu (1975), Scena obrotowa (1977), zaangażowanie w sprawy bieżącej historii ustąpiło miejsca ogólniejszej refleksji moralnej nad kierunkiem rozwoju współcz. cywilizacji. Równocześnie poeta powrócił w znacznej mierze do wątków wczesnej twórczości, czyniąc ponownie przedmiotem swych rozważań problemy czasu, przemijania, śmierci, świadomości, pamięci.

Twórczość biografićzno-eseistyczna J. obejmuje monograficznie zakrojone opowieści: Mickiewicz (1949, wyd. 12 1974), Poeta i dworzanin. Rzecz o Janie Kochanowskim (1954), opowieść z życia Słowackiego Spotkanie z Salomeą (1951), rozważania o poezji i poetach (Dzienniki i wspomnienia 1955, Wizerunki 1956, Między słowem a milczeniem 1960, Poezja i rzeczywistość 1965), o problemach kultury eur. i pol. (Mit śródziemnomorski 1962, Wolność wyboru 1969, Histońa Fausta w zbiorze Eseje 1973, Podróż do Grecji 1978), zbiór szkiców o Norwidzie Gwiaździsty diament (1971). Próbą analizy kształtowania się osobowości twórczej jest na pół autobiogr. opowieść prozą Piękna choroba (1961). W dorobku przekładowym J. mieszczą się poeci ros. (Puszkin, B. Pasternak), franc. (Ch. Baudelaire, A. Rimbaud, S. Mallarme, G. Apollinaire, P. Eluard, J. Supervielle) oraz niem., gł. F. Hólderlin (Poezje wybrane 1964) i R.M. Rilke (Sonety do Orfeusza 1961, Elegie duinej-skie 1962, Poezje wybrane 1964). Opracował antologie: Dwa wieki poezji rosyjskiej (1947, z S. Pollakiem) oraz Symboliści francuscy. Od Baudelaire'a do Valery'ego (1965) i Poezja Młodej Polski (1967), obie w serii BN; ponadto wybory utworów Norwida (kilka edycji, m. in. Pamiętnik artysty 1959), Słowackiego, Staffa, Kochanowskiego, Leśmiana. Otrzymał nagrodę lit. m. Łodzi (1946), tyg. „Odrodzenie" (1949), nagrodę państw. I st. (1950 i 1955), nagrodę Pen Clubu za przekł. z poezji niem. (1969). Tłum. (gł. książka o Mickiewiczu) na języki słow. oraz niem., norw., hebrajski.

Wiersze zebrane, W. 1956; Poezje, przedm. J. Rogoziński, W. 1966; Eseje wybrane, Wr. 1971; Rzeczludzka. Wybór wierszy, W. 1973; Poezje zebrane, W. 1975. J. TRZNADEL O poezji M.J., Wr. 1954; A. SANDAUER Czas oswojony, w: Poeci czterech pokoleń, Kr. 1977 (prwdr. 1954); J. BŁOŃSKI M.J., w: Poeci i inni, Kr. 1956.

Ryszard Matuszewski

Podobne prace

Do góry