Ocena brak

Jakie są rodzaje afazji?

Autor /gorgiiiii Dodano /14.03.2013

Przyjęte kryteria klasyfikacji afazji na poszczególne zespoły (syndromy) uwypuklają niektóre cechy i z konieczności zaciemniają inne. Pozwalają również na rzetelną wymianę informacji o pacjentach pomiędzy klinicystami i naukowcami, więc nawet jeżeli tylko do tego celu służą, są potrzebne Należy przyznać jednak, że każde z przyjętych kryteriów upraszcza i tym samym zniekształca dane o konkretnym pacjencie. W celu wymiany informacji klinicznych i naukowych oraz utworzenia wstępnego obrazu problemów, z którymi boryka się nasz pacjent należy zapoznać się choćby w zarysie z każdym z wyżej opisanych schematów i związaną z nim terminologią.

W swojej praktyce klinicznej autorka niniejszego rozdziału zaobserwowała niejednokrotnie, że dany pacjent może mieścić się w miarę dokładnie w danej kategorii afazji zaproponowanej na przykład w zachodniej baterii afazji przez Kertcsza (1982), powiedzmy, w kategorii afazji przewodzeń i owej. Inny natomiast pacjent przejawia objawy, które w każdym szczególe pasują do kategorii afazji dynamicznej zaproponowanej przez Lurię (1976 n). Jednak Luria do końca swojego życia stanowczo zaprzeczał, aby w ogóle istniał wyodrębniony typ afazji. który można nazywać „afazją przewodzeniową", podczas gdy schemat Kertcsza nic uwzględnia w ogóle kategorii afazji dynamicznej zaproponowanej przez Lurię. Oznacza to, żc nie możemy po prostu przyjąć w całości jednego z tych schematów, odrzucając drugi chyba żc jesteśmy gotowi jakby na silę przyporządkować objawy pacjenta z „klasyczną" afazją przewodzeniową do innej kategorii przyjętej przez Lurię, lub na odwrót.

Większość badaczy, pomimo poważnych różnic zdań co do typologii afazji. wyodrębnia na ogól dwa podstawowe rodzaje afazji, polegające odpowiednio na trudnościach z percepcją (rozumieniem, dekodowaniem) oraz z ekspresją (mówieniem, kodowaniem) k o m u n i k a t u werbalnego. Ta podstawowa różnica, choć ujęta i wyrażona na różne sposoby, Sianowi punki wyjścia nieomal wszystkich schematów klasyfikowania afazji. Choć w Polsce wciąż jeszcze używa się najczęściej w postawionych przez lekarzy rozpoznaniach podziału afazji na „ruchową (motoryczną)” i „czuciową (sensoryczną)”, rzadziej „Broca" i „Wcniickego”, czy odpowiednio „kodującą" i „dekodującą”, to ostatnio na świecie przyjęło oparły na pracach izw. szkoły bostońskicj podstawowy podział afazji na niepłynną (nonfluenl) i płynną (/Inent) (Goodglass 1993). Podział ten akceptowa! również Łuna pod koniec swojego życia (Łuna 1976 a). W literaturze afazjologiczncj z ostatnich lat można zauważyć, że wielu autorów uczestniczących w badaniach grupowych nawcl nic stara się ściślej określić występujących w ich materiale typów afazji, oprócz „płynnej" i „niepłynnej”. Diagnoza w tym podejściu polega na stwierdzeniu, żc pacjent ma afazję płynną lub niepłynną, z takimi czy innymi cechami (np. z agramatyzmem, anomią itp.).

Szumska (1980) podaje, że obraz zaburzeń, z którym spotkamy się najczęściej w praktyce klinicznej obejmuje cechy afazji zarówno ruchowej, jak i czuciowej. Chodzi tu o izw. afazję mieszaną, gdyż zaburzone są w różnej mierze wszyslkie zdolności językowe pacjenta. W najcięższych przypadkach, gdy nic ma żadnego werbalnego kontaktu z pacjentem, mówimy o tzw. afazji calkowilcj. W miarę poprawy sianu pacjenta pojawia się nfazja mieszana w stopniu umiarkowanym, rzadziej lekkim. Na uwagę zasługuje fakl, że we wcześniejszych etapach leczenia pacjentów po udarze czy urazie mózgu wielu z nich przejawia afazję mieszaną, która po pewnym czasie ustępuje, przechodząc w inny typ afazji (najczęściej w afazję ruchową lub czuciową).

Zdarzają się także postacie izw czystych typów zaburzeń mowy, polegające na upośledzeniu jednego składnika, z których najczęściej spotykaną postacią jesi afazja anomiczna (anomia) cechująca się zaburzeniami w nazywaniu, przy zachowanej zdolności powlarzania i rozumienia wypowiedzi innych ludzi. Aczkolwiek afazja anomiczna może występować jako pierwotna postać afazji, to jednak bardzo często stanowi ona dalszy etap w stopniowym ustępowaniu afazji. Inne rodzaje afazji polegające na wybiórczym zaburzeniu jednej tylko funkcji językowej są na tyle rzadkie i ciekawe, że każdy pojedynczy przypadek godny jest szczegółowego opisu.

Na uwagę zasługuje również tzw. transkorowa afazja motorycz-n a (ang. Iranscorticał motor aphasia, TMA), której cechą charakterystyczną jest niemożność inicjowania przez pacjenta spontanicznej wypowiedzi. Chory z TMA może odpowiadać rzetelnie na pytania wymagające prostych odpowic-dzi, natomiast nie potrafi budować całych zdań z własnej inicjatywy. Przedstawimy tu typowy przebieg rozmowy z pacjentem z TMA:

Badający: Jak masz na imię?

Pacjent: Darek.

Badający: Ile masz lał?

Pacjent: 26.

Badający: Co Ci się stało?

Pacjent: Wir... wirusowe zapalenie mózgu.

Badający: Jakie masz dolegliwości iv chwili obecnej?

Pacjent: (zakłopotany, przez parę sekund tylko gestykuluje) ...Ja ..nie... O Jezu!...bo ja....

Badający: Masz kłopoty z mową?

Pacjent: Tak!

Badający: Ale wszystko rozumiesz, co inni do Ciebie mówią prawdą?

Pacjent: Tak!!

Badający: A jeżeli ja zaczynam jakieś zdanie, to Ty możesz...

Pacjent: Dokończyć... Tak.

W miarę upływu czasu pacjenci z TMA bardzo często przechodzą do kategorii lekkiej afazji anomicznej.

Więcej szczegółowych informacji na temat innych rodzajów afazji można znaleźć w książce niniejszej autorki pt. Afazjologia (Pąchalska 1999).

Do góry