Ocena brak

Jakie problemy spowodowane zaburzeniami uwagi mają uczniowie ze specyficznymi trudnościami w czytaniu i pisaniu?

Autor /gorgiiiii Dodano /14.03.2013

Uczniowie z dysleksją rozwojową bardzo często wykazują deficyty uwagi (Jaż-wińska 1995. Borkowska 2000, Mihilewicz 2001, Elliott, Place 2000, Weyhreter 2001 i in.). Uwaga ma znaczący wpływ' na przebieg innych procesów poznawczych. takich jak np. zapamiętywanie czy spostrzeganie. Są to procesy decydujące o postępach w uczeniu się. Deficyty uwagi powodują trudności w zakresie:

-    selekcji, czyli oceny ccch napływającej informacji, a następnie dokonania na podstawie tej oceny wyboru materiału właściwego i wyłączenia informacji nieistotnych,

koncentracji, czyli umiejętności skupienia się na jednej czynności, przełączania uwagi w momencie, gdy pojawiają się inne ważne aspekty,

-    ukierunkowania czynności, czyli kontrolowania i sprawdzania swoich działań, po to, by zapobiec powstawaniu błędów,

-    syntezy, aby cala informacja ułożyła się w zrozumiałą całość,

-    apercepcji. czyli włączenia nowych elementów percepcyjnych do już istniejących,

przetwarzania informacji,

-    umiejętnego wykorzystania informacji.

Jeśli wstępna selekcja jest zaburzona {co spowodowane jest brakiem równowagi między wytwarzaniem i funkcjonowaniem dopaminy i noradrenaliny neuroprzekażników łączących komórki mózgu; dopamina odpowiedzialna jest za selekcję bodźców napływających do mózgu, a noradrenalina za rozpoznawanie sygnałów informujących o zagrożeniach i za uruchamianie gotowości do przeciwdziałania im - por. Mózg a zachowanie 2000), dziecko nic jest w stanic regulować napływu sygnałów do świadomości poprzez odrzucanie jednych z nich, a dopuszczanie do przetwarzania innych. Pozbawione mechanizmu habi-luacji, żyje ono w chaosie informacji i dlatego nic potrafi zaplanować swoich czynności, przewidzieć ich konsekwencji, zapamiętać celu podjętej aktywności, motywować się do działania, panować nad emocjami, a wreszcie dokończyć zadania, aby zrealizować swoje zamierzenia (Wolska 2000).

Deficyty uwagi powodują, że dzieci dyslektyczne mają trudności w zautomatyzowaniu czynności czytania i pisania. Nauczenie się tych czynności wymaga od nich wiele wysiłku. Dzieci muszą skupiać uwagę na najdrobniejszych szczegółach. Automatyzm polega na spełnieniu następujących warunków w wykonywaniu czynności: przetwarzanie musi odbywać się bez wysiłku, czynność może być wykonana bez udziału uwagi kognitywnej, można jednocześnie wykonywać inne czyruiości bez zakłócania podstawowej (Zimbardo 1999), Uczniowie ze specyficznymi trudnościami w czytaniu i pisaniu potrzebują bardzo dużej liczby ćwiczeń utrwalających, aby automatycznie rozpoznawać związki między głoskami i literami, co jest niezbędnym warunkiem do przeprowadzania analizy wyrazów, potrzebnej przy pisaniu oraz do przeprowadzania syntezy, koniecznej przy czytaniu.

Dzieci z zaburzeniami uwagi często zachowują się w sposób bardzo uciążliwy dla otoczenia. Są niezwykłe ruchliwe, biegają bez celu lam i z powrotem, nic mogą usiedzieć na miejscu, stale się wiercą, wykazują nieustanny niepokój, nie potrafią poczekać na swoją kolejkę, przeszkadzają, udzielają odpowiedzi zanim usłyszą do końca pytanie, ciągle gubią różne przedmioty, zapominają o przyniesieniu do szkoły potrzebnych przyborów, są chaotyczne i niezorgani-zowanc w działaniu. Ale bywa, żc le same dzicci mają momenty „wyłączania się", przysypiania z otwartymi oczami, sprawiają wrażenie, jakby nie słyszały, co się do nich mówi, nic reagują na poicccnia. Spowodowane jest to aslcnizacją, czyli wyczerpaniem układu nerwowego.

Czasem nadaktywność, połączona z impulsywnością, przybiera lak znaczne rozmiary, żc może sugerować występowanie ADHD. Szeroko problem ten opisuje A. Borkowska (2000), a szczegółowe kryteria diagnostyczne zaburzeń uwagi i nadmiernej aktywności ruchowej przedstawiają i. Elliott i M. Place (2000). Dziecko z takimi deficytami nie może prawidłowo funkcjonować bez pomocy specjalistów. Diagnozy w lym zakresie może dokonać psycholog kliniczny, neurolog, psychiatra dziecięcy, pediatra czy doświadczony pedagog. Niezbędna może okazać się farmakoterapia.

Najczęściej podaje się takie leki, jak ritalin czy dexedryna (Hlliotl, Place 2000), chociaż nic są one obojętne dla organizmu (mogą uzależniać), nie skutkują w przypadku każdego dziccka; decyzję o ich podaniu i odpowiednim dawkowaniu może podjąć jedynie lekarz. Jednak w większości przypadków leki te poprawiają zdolność koncentracji i regulowania impulsywnych zachowań dziccka. Ich działanie polega na hamowaniu transporterów dopa-mincrgicznych, co daje dopaminic więcej czasu na związanie się z receptorami na docelowych neuronach (Barklcy 1998. Carter 1999, Grecnfield 1999). Ważna jest również odpowiednia dicta (żywność bez konserwantów i sztucznych barwników) i socjoterapia wykorzystująca głównie techniki behawioralne i realizująca cele zarówno terapeutyczne i edukacyjne, jak i rozwojowe,

Bywa jednak również i tak, że dzicci z zaburzeniami uwagi w ogóle nic wykazują impulsywnych zachowań, są bieme, apatyczne, nic sprawiają trudności wychowawczych. Postawienie diagnozy jest w takich wypadkach znacznie trudniejsze. gdyż rodzice i nauczyciele widząc, że dziecko nie może sprostać obowiązkom szkolnym często podejrzewają je o niższe możliwości intelektualne lub posądzają o zle intencje, a nie domyślają się, że przyczyną jego trudności w nauce mogą być deficyty uwagi.

Z zaburzeniami uwagi wiążą się trudności z działaniem sekwencyjnym, czyli zdolnością do układania rzeczy w odpowiednim porządku. Przejawiają się one w różnych sytuacjach - przy ubieraniu się dziecko zakłada rzeczy w nieodpowiedniej kolejności (np. najpierw wkłada rękawiczki, potem bluzę), źle orientuje się w programie dnia (np. myli kolację ze śniadaniem, pojęcia: wczoraj i jutro). nie potrafi spakować rzeczy do tornistra, ma kłopoty z zapamiętaniem planu zajęć, z korzystaniem z zegarka, kalendarza, przejawia trudności w wykonaniu złożonej instrukcji, w nauce alfabetu, tabliczki mnożenia, w zapamiętywaniu dat. w odtwarzaniu chronologii wydarzeń.

Podobne prace

Do góry