Ocena brak

Jakie metody zalicza się do szczegółowych metod logopedycznych?

Autor /Eustachy777 Dodano /13.03.2013

1. Ćwiczonia logopedyczne

Ćwiczenia te z powodzeniem mogą być wykorzystywane nie lylko w terapii logopedycznej, ale także w ramach szeroko rozumianej profilaktyki logopedycznej. Można je również włączać do programów stymulujących rozwój mowy dziecka, u którego stwierdza się opóźnienie tego rozwoju.

•    Ćwiczenia oddechowe

Polegają one na wykonywaniu szeregu ćwiczeń, zabaw, kształcących czynności oddechowe. Ich zadaniem jest pogłębienie oddechu, wydłużenie fazy wydechowej, rozruszanie przepony i usuwanie nadmiernego napięcia mięśniow-ego.

Szeroką gamę przykładów ćwiczeń oddechowych można odnaleźć m.in. w pracach: G. Dcmelowej (1994), E. Sachajskiej (1981), D. Emiluty-Rozyi (1994), J. T. Kanii (19X2), K. Kozłowskiej (1996).

•    Ćwiczenia fonacyjne

Ćwiczenia głosowe mają na celu doskonalenie umiejętności kierowania własnym głosem i ochronę aparatu artykulacyjncgo przed nadmiernym obciążeniem. W praktyce sprowadza się lo do likwidacji wszelkich nieprawidłowości, czyli nadmiernego napinania mięśni krtani i aparatu artykulacyjncgo, zbyt dużego natężenia głosu, niewłaściwej wysokości głosu, twardego lub chuchającego nastawienia wiązadeł głosowych. Przykłady tych ćwiczeń można znaleźć w pracach

I, Styczek (19X0), G. Dcmcl (1987) i w wielu poradnikach logopedycznych.

•    Ćwiczenia sprawności narządów mowy (usprawniające motorykę i kineste-zję narządów artykuiacyjnych)

Są to ćwiczenia sprawności języka, warg i podniebienia miękkiego, których celem jest wypracowanie zręcznych t celowych ruchów tych narządów, a także wypracowanie czucia ruchu i położenia narządów artykuiacyjnych (kinestezji mowy), ponadto nauka prawidłowego połykania i doskonalenie koordynacji ruchów narządów mowy. W każdym podręczniku i poradniku logopedycznym znajdują się przykłady takich ćwiczeń.

•    Ćwiczenia artykulacyjne

Artykulacja jesl kształtowaniem dźwięków za pomocą języka, zębów, żuchwy, warg i podniebienia, w celu uzyskania określonych i zrozumiałych słów (Laidlcr 1996, 34), Żalem ćwiczenia artykulacyjne lo szereg ćwiczeń służących do wypracowania wyrazislej artykulacji głosek (samogłosek i spółgłosek). To także ćwiczenia dykcji. Ich przykłady znaleźć można w książkach z zakresu kul-lury żywego słowa, m.in. B. Toczyskiej, B. Wieczorkiewicza, M. Mikuły.

•    Ćwiczenia autokontroli słuchowej

Służą one do kształtowania umiejętności odróżniania przez pacjcnia słuchem własnych wadliwych wymówień od wymówień prawidłowych. Ćwiczenia te przyspieszają efekty terapii logopedycznej. Zdarza się, że są wystarczające do uzyskania prawidłowej artykulacji. Istotą tych ćwiczeń jest uświadomienie różnic w wymówieniach prawidłowych i nieprawidłowych danej głoski. W realizacji tego zadania należy wykorzystywać magnetofon w celu nagrywania i porównywania mowy pacjenta i logopedy.

Ćwiczenia słuchu fonematycznego

Celem ćwiczeń jest kształcenie umiejętności różnicowania i identyfikowania dźwięków mowy ludzkiej, a także dokonywania ich analizy i syntezy Wykorzystuje się do tego materiał językowy zawierający pary głosek, sylab opozycyjnych i wyrazów zbliżonych brzmieniowo, różniących się między sobą lylko jedną głoską (tzw. paronimy). Celem tych ćwiczeń jest poprzez wielokrotne wymówienie i wysłuchanie prawidłowego wzorca doprowadzenie do uświadomienia sobie przez pacjenta różnic pomiędzy głoskami, wyrazami.

II. Techniki logopedyczne

Do grupy tej zalicza się różne techniki, które mają zastosowanie głównie w terapii zaburzeń artykulacji, jąkania i innych zaburzeń mowy. Ich cechą charakterystyczną jest fakt. iż najczęściej są one wykorzystywane przez logopedów i dlatego załicza się je do szczegółowych metod logopedycznych.

1. Pokaz i wyjaśnianie ułożenia narządów artykulacyjnych

W celu uzyskania prawidłowej artykulacji głoski logopeda demonstruje pacjentowi pozycję narządów artykulacyjnych, z jednoczesnym wyjaśnieniem sposobu ich ułożenia (instrukcja, gdzie .się ma znajdować i jak ułożyć język, wargi). Nic da się tego zrobić bez zapewnienia pacjentowi (dziecku) możliwości obserwowania siebie i logopedy w lustrze. W terapii starszych dzieci można posłużyć się schematami głosek (układami ułożenia narządów mowy właściwymi poszczególnym głoskom).

2.    Metoda uczulania miejsc artykulacji

Metoda ta ma na celu uświadomienie pacjentowi miejsc kontaktu poszczególnych narządów artykulacyjnych (właściwych danym głoskom miejsc artykulacji) Wykorzystuje ona zdolność odbioru wrażeń czuciowych, jakie daje kontakt poszczególnych narządów artykulacyjnych (np. kontakt języka z podniebieniem, warg z zębami ild) Najczęściej sprowadza się ona do dotknięcia przez logopedę odpowiedniego miejsca artykulacji pacjenta (np. podniebienia) szpa-tulką. watką nasączoną zimnym płynem Hp. i wyjaśnienia badanemu, że właśnie w tym miejscu język powinien dotknąć podniebienia.

3,    Metoda mechanicznego układania narządów artykulacyjnych

Istotą tej metody jest mechaniczne zadziałanie - za pomocą różnych przyrządów typu: sondy, szpalułki na narządy artykulacji w celu ich prawidłowego ułożenia w sytuacji, gdy dziecko ma z ich ułożeniem dużą trudność (np. popchnięcie języka szpatulką, podniesienie jego czubka za pomocą sondy, wytworzenie rowka na języku za pomocą sondy ilp.).

4.    Metoda odczytywania mowy z ruchów ust

Metodę tę przeniesiono na grunt praktyki logopedycznej z pedagogiki specjalnej (jest to jedna z metod pracy z dzieckiem głuchym). Odczytywanie mowy z ruchów warg stanowi wykorzystanie dodatkowego kanału odbioru informacji, jakim jest wzrok. Jcsl to konieczne w przypadku dzieci głuchych i niedosłyszących, u których nic funkcjonuje prawidłowo podstawowy (słuchowy) kanał odhioru informacji. Metoda ta polega na wykształceniu u pacjenta umiejętności rozpoznawania układów warg właściwych danym głoskom i szybkiego łączenia ich w elementarne cząstki znaczeniowe. Podstawą tego sposobu odbioru informacji jest zjawisko uzupełniania z udziałem domysłu, ponieważ tylko 1/3 dźwięków mowy jest widoczna na ustach (Bouvel 1996, 60).

5.    Metoda wykorzystywania nieartykułowanych dźwięków lub czynności fizjologicznych organizmu do tworzenia nowych głosek

Metoda la opiera się na wykorzystaniu różnych znanych dziecku dźwięków otaczającego świata (np. gwizd lokomotywy, śpiew ptaków, syczenie węża) oraz czynności fizjologicznych organizmu (chuchanie, dmuchanie, cmokanie, parskanie, mlaskanie itp.) do tworzenia prawidłowych głosek. Dobre rezultaty osiąga się poprzez jej wykorzystanie w procesie rozwijania mowy u małych dzicci. Można ją również stosować w terapii opóźnionego rozwoju mowy.

6.    Kontrola wzrokowa, dotykowa i czucia skórnego

W nauce prawidłowej artykulacji głosek pacjent powinien mieć możliwość porównania układu własnych narządów artykulacyjnych z układem demonstrowanym przez logopedę, w celu prawidłowego odtworzenia ćwiczonego układu.

Kontrola dotykowa i czucia skórnego dłoni wykorzystuje możliwość odbioru niektórych właściwości artykulacyjnych głosek za pomocą dotyku i czucia. I tak. drgania wiązadeł głosowych w czasie fonacji głosek dźwięcznych można wyczuć zewnętrzną powierzchnią palców, przyłożonych do krtani. Zjawisko nosowości, które charakteryzuje drganie skrzydełek nosa. można wyczuć dotykając ich palcami. Podobnie siłę wydychanego powietrza w trakcie wypowiadania głosek, które można przedłużać (np. .v), bez problemu wyczuwa się przystawiając wierzch dłoni do ust. Tak różnicuje się m.in. głoski zc względu na stopień zbliżenia narządów mowy (np. szczelinowe z wybuchowymi). Zatkanie dłońmi uszu przy wymawianiu głosek dźwięcznych i bezdźwięcznych umożliwia ich zróżnicowanie.

7.    Fonogesty

Fonogesty - lo specjalne ruchy jednej ręki (prawej lub lewej), towarzyszące mówieniu. Ruchy te są analogiczne do ruchów narządów artykulacyjnych, charakterystycznych dla poszczególnych głosek. Nie zastępują one mówienia, a jedynie pomagają dokładnie odczytywać mowę z ust. Ich rolą jesl uzupełnienie widocznych cech głosek. Mają one pokazać te ruchy narządów mowy, które nie są widoczne, Stosuje się je głównie w terapii dziecka głuchego, ponadto również w terapii autyzmu (Krakowiak 1996).

Inną odmianą tej metody są Izw. gesty umowne Są to określone gesty, które ułatwiają pacjentowi zapamiętanie pozycji języka lub układu warg, np, ruch wyprostowanej dłoni ku górze oznacza wzniesienie czubka języka do podniebienia. przyłożenie dłoni do policzka oznacza nosowość (Styczek 1980. -449).

8.    Język migowy

Podstawą języka migowego są znaki idcograficzne (pojęciowe). Większość znaków oznacza przedmioty codziennego użytku i związane z nimi czynności,

B. Szczcpankowski (1974, 9) uważa, że język migowy jest zestawem znaków mimicznych lub pantomimicznych, określającym poszczególne litery lub cale słowa, przy czym elementem charakterystycznym dla całego znaku jest zarówno układ palców obu rąk, jak i układ samych rąk oraz całego ciała.

9.    Metoda cienia

Metoda ta stosowana jest głównie w terapii jąkania i ma na celu zwolnienie tempa mowy. Jej istotą jest to, żc jąkający ma z nieznacznym opóźnieniem (jednego, dwóch wyrazów) powtarzać spokojnie tekst czytany przez terapeutę (Tarkowski 1992).

10.    Metoda maskowania

Metodę tę, podobnie jak poprzednią, stosuje się w terapii jąkania. Polega ona na kontrolowanym zagłuszaniu szumem lub hałasem części lub całej wypowiedzi osoby jąkającej, w celu obniżenia słuchowej kontroli jej wypowiedzi. Efekt maskowania osiąga się poprzez zastosowanie specjalnego aparatu zwanego edynburskim (zob Ryrnc 1989). Metoda la polepsza rytmiczne oddychanie podczas mówienia.

11.    Metoda mówienia wydłużonego

Metoda ta obok dwu wyżej wymienionych stosowana jest w terapii jąkania oraz gielkotu. Jej istotą jest zwolnienie tempa mówienia pacjenta poprzez rozciąganie elementów wypowiedzi w czasie. Służy do tego aparat zwany echoko-rektorcm, opracowany przez B. Adamczyka. Nowszą wersją tego aparatu jest widcoccho, czyli gadająca kaczka (Adamczyk 1995).

Podobne prace

Do góry