Ocena brak

Jakie etapy wyróżnia się w terapii dysartrii?

Autor /gorgiiiii Dodano /13.03.2013

Ogólne stymulowanie rozwoju dziccka powinno uwzględniać fakt, że dziecko z porażeniem wzrasta i wychowuje się w specyficznych warunkach. Rozwojowi bowiem nic sprzyjają częste hospitalizacje, ograniczenie kontaktów z rówieśnikami czy ubogie doświadczenie osobnicze (nakładające się na podstawowy problem dziecka, którym jest jego choroba).

Przy odpowiedniej stymulacji funkcji umysłowych dziecko może się prawidłowo rozwijać intelektualnie niezależnie od uszkodzenia aparatu ruchowego.

W zasadzie proces terapii zaburzeń dysartrycznych przebiega w dwóch etapach, które mają na cciu:

1.    ogólne usprawnianie czynności fizjologicznych leżących u podstaw mowy;

2.    usprawnianie funkcji związnych z mową.

Etap pierwszy rozpoczyna się iuż po urodzeniu dziecka (im wcześniej, tym lepiej). Stymulacja tych funkcji przygotowuje do opanowania czynności mowy i ułatwia późniejsze usuwanie zaburzeń artykulacyjnych. Drugi z etapów na którym głównie pracuje z dzieckiem logopeda - obejmuje konkretne ćwiczenia logopedyczne, ukierunkowane na usprawnianie funkcji niezbędnych do ukształtowania prawidłowej mowy.

Ad 1. Etap usprawniania czynności fizjologicznych związanych z mową obejmuje następujące fazy:

a)    Matki niemowląt dysartrycznych powinny w rytm zahiegów pielęgnacyjnych włączać ćwiczenia mające na celu naukę prostych czynności fizjologicznych związanych z przyjmowaniem pokarmów: ssania, picia, połykania itp (zob. Stccko 1986).

b)    Ponieważ u dzicci z mózgowym porażeniem dziecięcym występuje nadwrażliwość okolic jamy ustnej i jej śluzówek, terapię rozpoczyna się od zmniejszenia wrażliwości tych stref. W lym celu stopniowo przyzwyczaja się dziecko do bodźców dotykowych Wykonuje się więc masaż odpowiednich okolic, rozpoczynając od tych, które są hardziej oddalone od jamy ustnej, tj. czoła, policzków, krtani, brody i stopniowo przechodząc do warg, wyrostków zębodoło-wych, podniebienia i języka. M. Borkowska (1989 b) pisze, że inasaż można przeprowadzać w formie głaskania, ugniatania palcami, delikatnego uklepywania końcami palców, a następnie rozcierania. Zmniejszenie wrażliwości śluzówki jamy ustnej osiąga się poprzez działanie bodźcami smakowymi i termicznymi o różnym natężeniu - od najsłabszych do intensywnych (np. od słodkiego do kwaśnego, od zimnego do ciepłego). Można też stosować punktowy masaż wibracyjny.

c)    Nauka ssania odruch ssania u dziecka można wywołać np. poprzez przesuwanie kciukiem po dnie jamy ustnej lub poprzez pobudzanie jego warg i czubka języka za pomocą wrażeń dotykowych, cieplnych czy smakowych

d)    Nauka pobierania przez dziecko pokarmu z łyżki (umiejętności zgarniania pokarmu z łyżki za pomocą górnej wargi, a nie zębów) z jednoczesnym zamykaniem buzi.

e)    W przypadku dzieci mających problemy z żuciem, gryzieniem i piciem (z kubka przez rurkę i bez) kolejnym krokiem jest rozpoczęcie nauki tych czynności. Ćwiczenia żucia i gryzienia rozpoczyna się od demonstracji przesadnych ruchów towarzyszących tym czynnościom. Następnie wkłada się między zęby dziecka kawałek sucharka, po czym zamyka mu się ręka usta i porusza się dolną szczęką w górę i w dól, prowadząc do rozkruszenia pokarmu. Nauka picia płynów przebiega w dwóch etapach: najpierw wprowadza się picie przez krótką grubą rurkę z małym otworem, potem stopniowo picie z kubka Aby pomóc dziecku utrzymać kubek między wargami, należy podtrzymywać żuchwę dziecka, a czasami też brodę i dolną wargę (szczegółowo ćwiczenia tc opisała Borkowska 1989 a).

f)    Ćwiczenia usprawniające narządy artykulacyjne rozpoczyna się od masażu języka, warg itd. w celu przygotowania tych narządów do właściwych ćwiczeń motoryki mowy. W zależności od stopnia porażenia poświęca się im więcej lub mniej czasu. Potem przechodzi się do ćwiczeń związanych z czynnością jedzenia, czyli: do lizania, oblizywania warg i dziąseł, mlaskania i cmokania wargami. W zależności od potrzeby należy włączać ćwiczenia prawidłowego napięciu warg. języka, żuchwy. W przypadku zwiększonego napięcia mięśni prowadzi się ćwiczenia relaksacyjne bądź ćwiczenia logopedyczne lypu: przedłużanie samogłosek. mówienie szeptem, śpiewanie. Natomiast gdy tonus jest obniżony realizuje się ćwiczenia zwiększujące napięcie mięśni (np. próba mocnego zaciśnięcia warg i nadęcia policzków). Później stosuje się już lakic same ćwiczenia jak przy innych zaburzeniach mowy związanych z niską sprawnością narządów artykulacyjnych (zob metodyka ogólna - t. 2, podrozdz. 3.1).

Ad 2. Etap usprawniania funkcji mowy obejmuje trzy rodzaje ćwiczeń logopedycznych, które w7konujc się zgodnie z przedstawioną niżej kolejnością. Prowadząc jc należy pamiętać, że w trakcie zajęć czas trwania ćwiczeń oddechowych, fonacyjnych czy artykulacyjnych reguluje się w zależności od stopnia zaburzenia mowy (i rodzaju związanych z nim trudności pacjenta). Korzystne przy tym jest wzajemne przeplatanie ćwiczeń. Im cięższy stopień zaburzenia - tym więcej ćwiczeń oddechowych, w lżejszych przypadkach punkt ciężkości terapii przesuwa się na ćwiczenia artykulacyjnc. Wynika z tego. żc w zasadzie terapia dysartrii jesl bez względu na ciężkość zaburzenia taka sama, zmienia się tylko czas trwania poszczególnych ćwiczeń.

Celem ćwiczeń oddechowych w przypadku dysartrii jest: wypracowanie prawidłowego toru oddechowego,

-    pogłębienie oddechu.

wydłużenie fazy wydechowej (wydech trwający 10 sekund to minimum fizjologiczne dla prawidłowej tonacji),

-    uświadomienie siły strumienia wydychanego powietrza, wzmacnianie i wykorzystanie siły mięśni oddechowych,

-    nauczenie dziccka wstrzymywania powietrza,

-    nauczenie go wydychania powietrza na żądanie,

-    wyregulowanie rytmu wydechowego (Królak 1985).

Ćwiczenia te szeroko opisane są w załączonej literaturze przedmiotu. Do najczęściej stosowanych i przydatnych w praklycc ćwiczeń oddechowych należą: gaszenie zapalonej świecy, chuchanie na zmarznięte ręce, kontrolowane dmuchanie na piłeczkę, na kulki zc styropianu, na waciki itp., nadmuchiwanie baloników, ciche mruczenie i przedłużone wymawianie sylab cha...., cho.....che...., chu ...

Celem ćwiczeń fonacyjnych jest zwiększenie bądź zmniejszenie napięcia mięśni krtani i gardła oraz doprowadzenie do:

-    wykształcenia umiejętności regulowania natężenia głosu, osiąganiu odpowiedniej wysokości głosu w trakcie mówienia, wypracowania miękkiego nastawienia głosu.

Do ćwiczeń głosowych zalicza się np. przedłużone wymawianie samogłosek (a....) czy spółgłosek półotwartych nosowych (m.....«....); kilkakrotne powtarzanie tej samej samogłoski (a a a a); wielokrotne wymawianie samogłoski płynnie i rytmicznie, powoli i szybko (a....a-a-a....a-a-a) i wydłużanie lub skracanie przerw między wymówieniami; ciche i głośne wymawianie głosek; łączenie wymowy samogłosek z głoskami nosowymi zwanymi m, n w nagłosie lub wygłosie (ma-nto-me-nut albo am-em-om-um). Można też prowadzić zabawę w swobodne tzw. paplanie [pa-pa-pa), przy czym czasem pomaga się dziecku otwierać i zamykać usta. lekko podbijając mu brodę ręką.

Etap len powinny kończyć ćwiczenia koordynujące tonację z oddechem i artykulacją, co wynika z lego. że poważnym problemem dzicci z dysartrią jest właśnie brak koordynacji tych czynności.

Celem ćwiczeń artykulacyjnych jest modyfikacja zaburzonej artykulacji. Zaburzenia artykulacji są główną przyczyną braku zrozumiałości mowy pacjentów z dysartrią i dlatego terapia logopedyczna ma doprowadzić do takiej wymowy, która pozwoli choremu na samodzielne porozumiewanie się. W zasadzie wcześniej opisane ćwiczenia przygotowują i przybliżają do tego cetu. gdyż bez prawidłowego oddychania i fonacji trudno osiągnąć w miarę wyraźną artykulację. Ćwiczenia te powinny być poprzedzone ćwiczeniami usprawniającymi narządy artykulacyjne Sposoby wywoływania poszczególnych dźwięków podano w podrozdziale 3.5 poświęconym dyslalii. Po wywołaniu głoski utrwala się ją zgodnie z podanymi w tej części pracy etapami.

• Jeżeli pacjent ma problemy z wymawianiem głosek w izolacji, stosuje się bardziej systematyczne podejście, zgodnie z metodyką lerapii dyslalii (praca nad dźwiękiem, kombinacją dźwięków, prostym słowem i zdaniem).

« W przypadku lekkiego stopnia zaburzeń dysartrycznych - tzn. gdy artykulacja jesl jedynie zamazana, niewyraźna (a poszczególne głoski w izolacji są wymawiane prawidłowo) terapia sprowadza się do zwolnienia tempa mowy, co pozwala pacjentowi na dokładniejsze i wykończone wykonywanie ruchów artykulacyjnych, A. Lewandowski i Z. Tarkowski (1989) podają interesujące przykłady ćwiczeń służących zwolnieniu tempa mowy u dysartryków Należą do nich: czytanie tekstu z wyraźnie zaznaczonymi pauzami, sugerującymi konieczność zrobienia przerwy na oddech; mówienie sylabami; zwalnianie tempa mówienia w czasie wymawiania grup spółgłoskowych.

Do góry