Ocena brak

Jak przebiega pierwszy etap badania logopedycznego dziecka z przypuszczalną wadą słuchu?

Autor /gorgiiiii Dodano /14.03.2013

I etap - Określenie problemu

1. Badania wstępne

Badaniem wstępnym będzie szczegółowy wywiad z matką dziecka podejrzewanego o wadę słuchu, przeprowadzony w celu uzyskania następujących informacji:

czy w rodzinie (nawet dalszej) występowały przypadki upośledzeń słuchu, czy między rodzicami istnieją jakiekolwiek więzy pokrewieństwa (co sprzyja ujawnieniu się cech recesywnych u dzieci),

czy u rodziców ujawnił się konflikt serologiczny krwi. czy nastąpiły zaburzenia wczesnego okresu ciąży, zwłaszcza w pierwszych jej trzech miesiącach (wszak w tym czasie kształtuje się narząd słuchu), czy matka w czasie ciąży przechodziła choroby wirusowe, zatrucie ciążowe, czy przyjmowała w tym czasie leki; toksoplazmoza, choroby metaboliczne matki,

czy ciąża była donoszona (wcześniactwo może być przyczyną patologicznej żółtaczki dziecka, która z kolei prowadzi do uszkodzeń słuchu),

jaki był przebieg porodu i okresu okołoporodowego (czy nie miały miejsca zakłócenia akcji porodowej, czy dziecko urodziło się silami natury, czy w inny sposób, czy występowało niedotlenienie),

■jak był stan dziccka bezpośrednio po urodzeniu - ustala się to na podstawie książeczki zdrowia dziecka (skala Apgar), czy dziecko przebywało w inkubatorze,

czy przechodziło powtarzające się, częste choroby uszu (a zwłaszcza przewlekłe nieżyty trąbek słuchowych) i inne choroby wymagające leczenia farmakologicznego,

czy dziecko doznało urazów mechanicznych i akustycznych. Obserwacja zachowania dziecka nie zawsze jest możliwa w trakcie przeprowadzania wywiadu z matką. Czasami (dopiero podczas drugiego lub trzeciego spotkania) konieczne jest zaaranżowanie sytuacji, w której udu się ją przeprowadzić. Obserwacja daje możność nie tylko ogólnej oceny dziccka (tj. jego preferencji co do typu zabawek, koncentracji uwagi, ruchliwości, aktualnego stanu psychicznego, sposobu poruszania się), lecz również poznania jego stanu emocjonalnego (czy przejawia ono zaburzenia emocjonalne, czy jest zalęknione. czy łatwo nawiązuje kontakt nie tylko słuchowy lecz również wzrokowy. co jest ważne dla procesu nauczania odczytywania wypowiedzi z ust oraz stanowi istotną wstępną informację, sugerującą rodzaj nicdosłuchu; dzicci, któ-rc uważnie patrzą na twarz osoby mówiącej cierpią najczęściej na odbiorcze uszkodzenie słuchu).

W zasadzie już na etapie obserwacji wykonuje się orientacyjne badanie słuchu, czemu służy obserwacja reakcji dziecka na glos logopedy w czasie wydawania prostych poleceń i zadawania pytań oraz reakcji na różne dźwięki (klapnięcie za plecami, uderzenie przedmiotem o przedmiot itp.). Ważne jest, by logopeda różnicował natężenie swojego głosu (głośno - cicho). W trakcie tego badania wykorzystuje się też materiał obrazkowy, który należy lak dobrać, by nazwy zawierały głoski o niskich (np. b, m, n. u, u) i wysokich (np. i, s, sz, k, i) częstotliwościach. Dobór głosek musi być dostosowany do etapu rozwoju mowy dziecka.

Orientacyjne badanie sprawności komunikacyjnej przeprowadza się poprzez zadawanie dziecku prostych pytań i poleceń. Zwraca się uwagę: czyje rozumie, co rozumie i ile rozumie; jaki posiada dziecko stopień zdolności rozumienia na podstawie kontekstu wypowiedzi; czy jego zachowania językowe są dostosowane do sytuacji, do osoby, z którą rozmawia itd.; jak dalece rozwinięta jest jego zdolność percepcji i ekspresji mowy czy w ogóle mówi, czy też zastępuje odpowiedź gestami; jeśli mówi, to na jakim etapie znajduje się rozwój mowy (istotne jest ustalenie, czy jest to etap melodii, wyrazu, czy zdania).

2. Badania specjalistyczne

Jeżeli zgłasza się do logopedy matka z bardzo małym pacjentem (do 2 roku życia) i wyraża zaniepokojenie brakiem reakcji słuchowych dziecka, pierwszą czynnością tego specjalisty (jeżeli nic wykonał tego lekarz) powinno być skierowanie dziecka na badania słuchu.

W przypadku starszych dzieci w zasadzie już w trakcie obserwacji i orien-lacyjncgo badania słuchu logopeda może wstępnie ocenić, czy problemy dotyczące mowy dziecka są związane z defektem słuchu. Jeżeli istnieje takie przypuszczenie, logopeda w pierwszym rzędzie kieruje dziecko do audiologa. Jednak gdy defekt słuchu zostanie wykluczony jako przyczyna braku rozwoju mowy, wówczas logopeda kieruje dziccko do psychologa, neurologa, psychiatry bądź do innego specjalisty z zakresu zaburzeń komunikacji językowej (gdyż brak rozwoju mowy może być związany z autyzmem, mutyzmem, afazją rozwojową, agnozją słuchową itp ).

Powstałe w trakcie obserwacji wątpliwości dotyczące rozwoju emocjonalnego czy też innych funkcji (orientacyjno-poznawczych, intelektualnych bądź wykonawczych) powinny również skłonić logopedę do skierowania dziecka do psychologa w celu ustalenia poziomu tego rozwoju, gdyż tego rodzaju informacje są niezbędne przy planowaniu programu terapii.

Jeżeli zaburzenia mowy dziccka są związane z uszkodzeniem narządu słuchu, to przechodzi się do dalszych etapów postępowania diagnostycznego.

11 etap - S fo r m u 1 o w a n i c hipotezy

3. Badania podstawowe

Szczegółowe badania przeprowadza się wtedy, gdy logopeda uzna, że istnieje ich sens i potrzeba.

Badanie rozumienia (percepcji) mowy. Proponowany schemat tego badania należy dostosować do każdego indywidualnego przypadku. Jeżeli we wstępnych czynnościach stwierdzony został brak lub slaby rozwój rozumienia mowy, to na obecnym etapie badania tego nie przeprowadzamy wcale lub prowadzimy je w węższym od niżej podanego zakresie. Głównym celem badania jest ustalenie stopnia rozwoju percepcji mowy, Logopeda może je przeprowadzić tylko wtedy, gdy będzie całkowicie przekonany, żc nawiązał pełny kontakt z dzieckiem i żc wykazuje ono chęć współpracy, Badanie to przebiega następująco:

a)    na poziomic prostych wyrazów i poleceń: aranżuje się zabawę lub sytuację jak najbardziej zbliżoną do naturalnej, Następnie, nazywając konkretne przedmioty lub obrazki, prowokuje się dziecko do ich wskazywania. Jeżeli nic wykazuje ono zrozumienia polecenia (co może wynikać z faktu, że go prawidłowo nic usłyszało przy pierwszej próbie), logopeda jesl zobowiązany w tej samej formie je powtórzyć. Jeśli dziecko nadal nie wykonuje polecenia, wówczas badający powinien inaczej je sformułować. Gdy i ten zabieg nic przynosi skutku, można mówić o pełnym braku rozumienia mowy;

b)    na poziomic złożonych zdań (poleceń)', jeżeli dziecko wykazuje dobre rozumienie mowy na poziomie prostych wyrazów i prostych poleceń, przechodzi się do sprawdzania tej zdolności na poziomic poleceń złożonych, np prosi się dziecko o podanie książki leżącej na półce, uważając przy tym, by mowie nie towarzyszył gest i znaczące spojrzenie (daj książkę, która leży na półce). Takich próh wykonuje się kilka lub kilkanaście, gdyż przy okazji umożliwiają one ustalenie zasobu słownictwa biernego dziecka.

Badanie mówienia (ekspresji językowej) przeprowadza się w przypadku dzicci. których mowa jest już w pewnym stopniu rozwinięta. Na pierwszym miejscu należy ustalić zasób leksykalny dziecka i czy znane słowa używa ono we właściwym kontekście (nic tylko zdaniowym, lecz i sytuacyjnym); następnie sprawdza się poprawność gramatyczną wypowiedzi i na końcu przeprowadza się dokładne badanie artykulacji (zob. podrozdział 8 1 dotyczący metodyki ogólnej diagnozy i terapii logopedycznej). Ustalenie zasobu i jakości realizacji fonemów, zasobu leksykalnego ild. pozwala rozeznać się w umiejętnościach, jakimi dysponuje dziecko w chwili badania, i określić, od czego można wyjść w terapii, co sprawia dziecku największą trudność: czy jesl nią artykulacja, ubogi zasób słownictwa, prozodia mowy, emisja głosu, zaburzenia oddechu, czy wszystkie te czynności razem wzięte. Najczęściej trudności te są ze sobą sprzężone i występują w całym spektrum.

Badanie ekspresji językowej prowadzi się w trakcie dialogu dziecka lub przy próbie konwersacji z dzieckiem.

Badanie czytania i pisania, dotyczące dzieci starszych z uszkodzonym narządem słuchu, przeprowadza się według metodyki ogólnej (podrozdział 8.1).

4. Badania uzupełniające

Dysfunkcja słuchowa najczęściej pociąga za sobą niską sprawność narządów artykulacyjnych. Ma to związek z brakiem naturalnych ćwiczeń artykula-cyjnych, do których niewątpliwie należy mówienie (i bezwiedne, i celowe). U normalnie rozwijających się dzieci proces rozwoju tej sprawności trwa od urodzenia i wciąż się doskonali, natomiast u dzieci nicslyszących (rzadko podejmujących próby mówienia) jest on zahamowany lub upośledzony. Z tego też względu wszystkie dzieci z uszkodzonym narządem słuchu mają niską sprawność narządów mowy (oddechowego, fonacyjnego i artykulacyjncgo). Fakt ten uzasadnia wykonywanie odpowiedniego badania, lecz tylko po to. by został stwierdzony poziom zaburzenia sprawności artykułacyjnej. Sposób przeprowadzenia tego badania jesl przedstawiony w metodyce ogólnej diagnozy i terapii logopedycznej (t. 2, podrozdz. 3.1), podobnie jak następne badania uzupełniające, które przeprowadza się w przypadku dzieci z zaburzeniami słuchu. Należą tu:

-    badanie słuchu fonematycznego, badanie pamięci słuchowej,

-    badanie płynności i prozodii mowy, badanie emisji głosu, orientacyjne badanie latcralizacji.

Po dokonaniu szczegółowych badań można przystąpić do opracowania programu terapii logopedycznej, czyli do ustalenia, jakie są możliwości w zakresie mowy dziecka (co zależy od stopnia i rodzaju uszkodzenia narządu słuchu, wieku dziecka, chęci posługiwania się mową itd.), od jakich ćwiczeń należy terapię rozpocząć, jakie są rokowania itd.

III etap - Weryfikacja hipotezy

Rzadko się zdarza, by mylnie została postawiona diagnoza odnośnie do przyczyny zaburzeń mowy dzieci z uszkodzonym narządem słuchu. W związku z tym brak efektów prowadzonej terapii logopedycznej może być związany z:

-    niewłaściwie dobraną protezą słuchową,

-    złym jej wykorzystaniem,

brakiem współpracy ze strony środowiska wychowawczego,

- zbyt wielkimi wymaganiami stawianymi dziecku w stosunku do jego naturalnych możliwości,

złą oceną rozwoju psychofizycznego dziecka ze strony logopedy, zbyt małym doświadczeniem logopedy.

Problem, który może wystąpić w toku weryfikacji hipotez będzie zatem dotyczył nie trudności w ustaleniu, czy dane dziecko ma zaburzenia słuchu, ale occ-ny, czy jest ono objęte właściwą opieką logopedyczną, audiologiczną. pedagogiczną ild.

Do góry