Ocena brak

Jak można pomóc choremu, który rozumie wypowiedzi innych, ale wypowiada tylko pojedyncze słówa?

Autor /gorgiiiii Dodano /14.03.2013

Jedną z najlepszych metod w pracy z takimi pacjentami jesi terapia intona-cyjno-mclodyczna (ang. Melodie Intonatinn Therapy MIT; Helm-Estabrooks, Nicholas, Morgan 1989). Program MIT składa się z trzech części (poziomów). W trakcie dwu pierwszych części wprowadza się monosylabiczne słowa oraz często występujące wyrażenia wraz z odpowiednią intonacją melodyczną. W części trzeciej wprowadza się dłuższe lub bardziej skomplikowane fonetycznie wypowiedzi.

Dłuższe wypowiedzi są najpierw intonowane, następnie wypowiadane z przesadną prozodią, a w końcu wypowiadane normalnie. W przypadku wszystkich intonowanych wypowiedzi lerapcula wystukuje lewą ręką chorego rytm odpowiadający każdej sylabie. Intonacja odpowiadająca poszczególnym wypowiedziom jest wytwarzana ciągłym głosem, a kontur melodyczny odpowiada typowej prozodii zdań.

Do terapii z wykorzystaniem programu informacyjno-metodycznego kwalifikuje się pacjentów na podstawie następujących kryteriów selekcji:

głęboka afazja niepłynna. ewentualnie z powtarzaniem bezsensownych slcrcolypów, np. otni-omi, nikolu. nikolu, wynikająca z jednostronnego, pouda-rowego ogniska w lewej półkuli mózgu, obejmującego okolicę Broca lub leż isiolę białą w głębi mózgu od okolicy Broca,

- rozumienie wypowiedzi zachowane w zakresie wykonywania poleceń i rozumienia prostych zdań,

powtarzanie zaburzone nawet w przypadku pojedynczych słów,

-    nieprawidłowa artykulacja,

dobra motywacja, brak labilności emocjonalnej, dobra koncentracja uwagi.

Terapia informacyjno-melodyczna pacjenta staje się natomiast bezcelowa przy:

1. poprawnym wypowiadaniu słów o długości od czterech liter wzwyż,

2.    prawidłowej artykulacji przynajmniej w przypadku znanych słów i wyrażeń,

3.    dobrym powtarzaniu słów, głównie dwusylabowych i kilkusylabowych.

Należy pamiętać, żc niektórzy pacjenci, pomimo ukończenia programu MIT,

nadal nic potrafią się porozumiewać. Praktyka kliniczna wskazuje na niską efektywność terapii tym programem w następujących przypadkach:

-    afazja wynikająca z zamkniętego urazu mózgu lub dwustronnego uszkodzenia mózgu,

afazja płynna związana z rozległym uszkodzeniem okolicy Wcrnickcgo, albo lewej cicśni skroniowej,

słabe rozumienie wypowiedzi,

-    znaczna labilność emocjonalna i lub efekt rzekomoopuszkowy, zła motywacja. obniżona zdolność koncentracji uwagi.

Należy podkreślić, że ponieważ celem programu MIT jest poprawa umiejętności porozumiewania się chorych z ograniczoną ekspresją słowną, przeto tylko uzyskanie owej poprawy świadczy o efektywności tego programu Na przykład niektórzy chorzy z transkorową afazją motoryczną potrafią wykonać poszczególne zadania programu, lecz nic prowadzi lo do poprawy ich umiejętności komunikowania się z otoczeniem, gdyż istota ich problemu leży gdzie indziej.

Do zajęć terapeutycznych trzeba przygotować napisy wraz z odpowiadającymi im obrazkami oraz arkusz do zapisywania (patrz: Pąchalska 1999). Dobrze jest nagrać wypowiedzi chorego w trakcie ćwiczeń, w celu dokonywania bieżącej analizy postępów pacjenta. Należy ćwiczyć z mm często występujące wyrazy (przynajmniej dwusylabowc), wyrażenia i zdania, unikając wyrazów zbyt trudnych (np. zbitek spółgłoskowych). Lepiej zaczynać ćwiczenia od głosek widocznych (wargowych). Można też początkowo wydawać choremu proste polecenia typu: Podaj rękę, Siadaj, Otwórz drzwi i stopniowo przechodzić do bardziej złożonych, typu: Pokaż swoje prawe oko i lewe ucho. Korzystne jest uwzględnianie indywidualnych potrzeb chorego, włączanie imion bliskich mu osób oraz nazw przedmiotów z jego otoczenia.

Każda wypowiedź powinna być ilustrowana obrazkiem luh powinna wynikać bezpośrednio z bieżącej sytuacji. Należy unikać bodźców abstrakcyjnych lub hipotetycznych. Aby zapobiec perseweracjom, od początku wykorzystujemy możliwie różnorodne wypowiedzi. Siedzimy naprzeciw chorego, umożliwiając mu obserwowanie naszej twarzy i ust. Prawą ręką trzymamy lewą rękę pacjenta i wystukujemy nią rytm odpowiadający każdej sylabie. Lewą ręką sygnalizujemy. kiedy powinien słuchać, a kiedy inionować. Przez cały czas staramy się unikać staccato, intonując nasze wypowiedzi ciągłym giosem, gdyż stymuluje to chorego do mówienia.

Na szczególną uwagę zasługuje procedura stosowana w pierwszym poziomic terapii MIT, która obejmuje następujące etapy:

1.    Nucenie. Zaczynamy od nucenia wzorca melodycznego danej wypowiedzi, wskazując jednocześnie na odpowiedni obrazek lub sytuację. Następnie intonujemy (śpiewamy) daną wypowiedź dwa razy, zachowując odpowiedni wzorzec intonacyjny. Jednocześnie wystukujemy rytm ręką pacjenta. Na tym etapie nic oczekujemy odpowiedzi od chorego.

2.Wspólne    śpiewanie. Śpiewamy dany wzorzec intonacyjny wspólnie z pacjentem, wystukując rytm jego lewą ręką, Jeżeli chory nic potrafi powtórzyć danego wzorca po czterech próbach, przestajemy ćwiczyć ów wzorzec. Następnie wprowadzamy nowy wzorzec, zaczynając od etapu 1 Jeżeli chory dobrze wykonuje dane zadanie, przechodzimy do etapu 3.

3.    Wspólne śpiewanie z wyłączeniem się. Śpiewamy i wystukujemy dany wzorzec intonacyjny razem z pacjentem, lecz w połowic wyłączamy się, zmuszając go do samodzielnego skończenia danego wzorca. Nic powinniśmy poruszać ustami, gdyż w len sposób podpowiadamy choremu, a powinien on dokończyć dany wzorzec samodzielnie.

4.    Powtarzanie po przerwie. Śpiewamy i wystukujemy dany wzorzec, podczas gdy chory słucha. Następnie prosimy go o powtórzenie danego wzorca i wystukujemy jednocześnie rytm ręką. Jeżeli pacjent wykona zadanie, przechodzimy do etapu 5.

5.    Odpowiadanie na pytania testowe. Zaraz po udanym powtarzaniu wzorca szybko zadajemy odpowiednie pytanie sprawdzające (np. Co mówiłeś?). Nic wystukujemy rytmu pylania. lecz możemy wystukać rytm odpowiedzi. Jeżeli chory udzieli prawidłowej odpowiedzi na pytanie, przechodzimy do ćwiczenia nowego wzorca, zaczynając od etapu 1.

Całość procedury MIT, sposób prowadzenia ćwiczeń, etapów i kolejnych kroków ćwiczeń, w tym wprowadzanie normalnej prozodyki wypowiedzi przy jednoczesnym zastosowaniu bardziej złożonych zdań, wykorzystanie procedur opóźnień między bodźcem i reakcją, stosowanie wzmocnień, a także sposób oceny efektów uzyskanych przez chorych z afazją przedstawiła autorka w przywoływanej tu już wielokrotnie pracy pl. A/azjologia (Pąchalska 1999).

Do góry