Ocena brak

JAJ(K)O

Autor /franek1956 Dodano /22.03.2012

Ab ovo łac., 'od jaja', od samego początku; od Adama i Ewy. Horacy (Sztuka poetycka, 147) sławi Homera, że nie rozpoczął Iliady „od jaja" Ledy, z którego wykluła się Helena, ale przystąpił od razu do sedna rzeczy, łac. in medias res. W Satyrach, 1, 3, 6, Horacy używa wyrażenia ab ovo usque ad mala dosł.: 'od jajka aż do jabłek; od zakąski aż do deseru; od początku do końca'. Cienkie i grube końce zob. Cienki. Dzielić się jajkiem zgodnie z polską tradycją wielkanocną: brać ze wspólnego talerza kawałki święconych, twardych jaj, składając sobie wzajem życzenia.

Jaja norymberskie zob. Norymberga. Jaje chce być mędrsze od kury przysł., młody chce uchodzić za mądrzejszego niż stary; dziecko krytykuje zdanie rodziców. Jajko barwione, malowane, kraszane pisanka (we wzorki, ornamenty); kraszanka (gładko malowana) wielkanocna.

Jajko Kolumba zaskakująco prosty pomysł rozwiązania skomplikowanego zadania, zawiłego problemu; por. Węzeł (gordyjski). Stara hiszp. opowiastka lud. o głupim Jasiu, który potrafił postawić jajko na sztorc na marmurowym blacie (nadtłukując co prawda skorupkę), czego nie umieli dokonać mędrcy, przerobiona w 1550 przez architekta wł. Vasariego na anegdotę o Brunelleschim i kopule katedry florenckiej, a w 1565 przez Benzoniego - o Kolumbie.

Jajko wielkanocne a. święcone ugotowane na twardo, jako tradycyjna polska potrawa wielkanocna. Dawny symbol stworzenia, rodzenia się, powrotu wiosny, jako symbol Wielkanocy przyszedł z Niemiec i prawdop. wziął się z kośc. zakazu spożywania jaj w czasie wielkiego postu i upragnionego ich powrotu na stoły w czasie Świąt.

Jajo druidów a. wężowe bajeczne jajo złożone wspólnie przez wiele wężów i unoszone w powietrzu przez ich wspólny syk. Kto je pochwyci, musi zmykać, ile sił w nogach, aby go węże nie zagryzły. Jeśli jednak ujdzie cało, wygra w każdym współzawodnictwie i będzie ulubieńcem każdego władcy. Jajo filozoficzne śrdw. odtrutka i lek przeciw zarazie: skorupkę surowego jaja przekłuć na obu końcach, białko wydmuchać, a miejsce po nim wypełnić szafranem.

Jajo świata wiele staroż. ludów Bliskiego i Dalekiego Wschodu żywiło przekonanie, że świat ma kształt jaja a. wykluł się z jaja złożonego przez Stwórcę; w niektórych mitologiach ptak składa jajo świata na fale praoceanu. Kłaść wszystkie jaja do jednego koszyka, fr. mettre tous les oeufs dans un meme panier, stawiać wszystko na jedną kartę.

Kukułcze jajo podrzutek, wyrodek. Nie można zrobić omletu nie tłukąc jaj , fr. on ne sauraitfaire une omelette sans casser des oeufs (tzn. cel uświęca środki), powiedzenie przypisywane Robespierre'owi a. Napoleonowi, ale starsze od nich obu.

Omne vivum ex ovo łac., 'wszystko, co żyje, pochodzi z jaja', słynne zdanie, przypisywane Williamowi Harveyowi, fizjologowi ang., 1578-1657. Ptak, który znosi złote jaja zob. Złoty., Stoi za jąje dawn. za nic; nic nie wart.

Podobne prace

Do góry