Ocena brak

Ireneusz i teologowie zachodni

Autor /LucjaG Dodano /17.04.2013

Ireneusz z Lyonu (ok. 120-200), pochodził ze Smyrny w Azji Mniejszej, był kapłanem, potem biskupemw Lyonie. Ogłoszony świętym i Ojcem Kościoła, przysłużył się nauce chrześcijańskiej bogatą twórczościąw języku greckim. Zachowały się, niestety, tylko dwa dzieła: Zdemaskowanie i zbicie fałszywej gnozyoraz Wykaz nauczania apostolskiego. Ostrzegając w nich przed błędami gnostyckimi, autor wskazujena podstawy prawdziwej wiary: kanon Pisma świętego, tradycję apostolską i nauczanie biskupów. Z jegopism korzystali inni autorzy teologiczni.

Hipolit Rzymski (ok. 170-235) był jednym z nich. Urodzony i wychowany na Wschodzie, myślał i pisałpo grecku. Gdy przybył do Rzymu, znalazł się w środowisku niechętnym spekulacjom na temat SłowaBożego. Przez pewien czas stał na czele opozycyjnej grupy chrześcijan, przeciwnych poglądom papieżaKaliksta na temat pokuty. Nie ma jednak żadnego dowodu źródłowego, by kazał się wyświęcić na schizmatyckiegobiskupa rzymskiego natomiast nie jest wykluczone, że należał przez pewien czas do schizmynowacjańskiej.

W swoich dziełach Zwalczanie wszelkich herezji (Philosophumena) i Syntagma trafnieocenił gnostycyzm, wskazując, że jego nauka nie ma źródła w Piśmie świętym, ale w traktatach filozofówgreckich, w misteriach wschodnich, astrologii i magii. Hipolit z upodobaniem zajmował się Biblią,którą wyjaśniał alegorycznie, choć stosował tę metodę bardziej umiarkowanie niż Orygenes. Troska ozachowanie apostolskiego nauczania skłoniła go do napisania Tradycji apostolskiej. Podaje w niej zasady i formy udzielania duchownym święceń oraz sprawowania chrztu i eucharystii. Jego dzieło pozwala odtworzyćrzymski symbol wiary z III wieku.

Nowacjan, rzymski kapłan, którego koleje życia są mało znane, napisał (ok. 250) swe główne dzieło O Trójcy Świętej, w którym podkreślił rolę Ducha Świętego w Kościele i konieczność zachowania w nimświętości i prawdy. Wpatrzony w ideał Kościoła ludzi świętych, nie widział miejsca dla grzeszników,zwłaszcza dla odstępców (lapsi) od wiary, choćby nawet gotowi byli odbyć pokutę. Na tym tle powstałaschizma nowacjańska, gdy biskupem rzymskim wybrano (251) jego kontrkandydata Korneliusza, łagodniepostępującego z grzesznikami. Synod rzymski, z udziałem 60 biskupów, ekskomunikował Nowacjanai jego zwolenników. Trwając w schizmie, nazwali się Kościołem czystych (kataroi). Według historykaSokratesa, Nowacjan zginął jako męczennik podczas prześladowania cesarza Waleriana. Jako autor wykazałznaczne wykształcenie filozoficzne i teologiczne. Był pierwszym piszącym w Rzymie teologicznerozprawy po łacinie.

Tertulian (ok. 160 - ok. 222), znany już jako autor apologii, był synem rzymskiego oficera, urodził się idziałał w Kartaginie, ale pisał po łacinie. Chrześcijaństwo przyjął jako dorosły człowiek, pociągniętywiernością wyznawców i męczenników podczas prześladowań. W nauczaniu i pismach demaskował błędygnostyków, Hermogenesa i Walentyniana, krytycznie omówił naukę Marcjona, dał z Pisma świętegopozytywny wykład zagadnień, źle ujmowanych przez gnostyków i przedstawił je w pismach O cieleChrystusa i O zmartwychwstaniu ciał.

Kościołowi przysłużył się dziełem Preskrypcja heretyków, w którymwnikliwie określił sens i wartość apostolskiej tradycji przeciw roszczeniom błędnowierców, zwłaszczagnostyków, że tylko oni posiadają prawdziwą naukę Chrystusa. Pisarstwem zajmował się w latach195-220, lecz ok. 207 r. złączony z montanizmem, pisał odtąd rygorystycznie, czasem błędnie. W rozprawieO wieńcu gani służbę wojskową jako niezgodną z wiarą chrześcijańską, w piśmie O bałwochwalstwiezwalcza sprawowanie przez chrześcijan urzędów, związanych choćby pośrednio z kultem pogańskim,w dziele O wstydliwości przedstawia montanistyczną naukę o pokucie, odmawiając Kościołowiprawa do odpuszczania grzechów. Polemizuje w nim z jakimś najwyższym kapłanem, który wydał dekretrozstrzygający (edictum peremptorium) o odpuszczaniu grzechów cudzołóstwa i wiarołomstwa. Dziśprzyjmuje się, że Tertulian prowadził polemikę z biskupem kartagińskim Agrypinem, a nie z papieżemKalikstem.

W licznych dziełach moralno-ascetycznych z wcześniejszego, przedmontanistycznego okresuw jego życiu, a zwłaszcza w pismach apologetycznych i dogmatycznych daje Tertulian poprawną naukęchrześcijańską. Jego wywody chrystologiczne i trynitarne przejęli późniejsi teologowie, choć dostrzegli uniego subordynacjanizm. Skorzystano z opracowanych przez mego pojęć teologicznych trójca, substancja,osoba. Odrzucono zdecydowanie jego koncepcję Kościoła bez hierarchii, którą wyraził w zdaniu:gdzie trzech, choćby to byli laicy, jest już Kościół.

Cyprian (ok. 200-258), biskup kartagiński, przed nawróceniem retor, stał się wielkim pisarzem chrześcijańskim,którego rozprawy i listy służyły rozwiązywaniu aktualnych problemów, ale stanowią znacznywkład do teologii i wywarły wpływ na cały Kościół w następnych okresach. Tertuliana nazywał swoimmistrzem, różni się jednak od niego większym uwzględnieniem Pisma świętego. W dziele O JednościKościoła ukazuje biskupa jako przedstawiciela i gwaranta tej jedności. Według niego, biskup jest związanyz innymi biskupami wspólnym posłannictwem. Piotr zaś zajmuje wśród wszystkich szczególne stanowisko,gdyż Chrystus tylko jemu powierzył władzę wiązania i rozwiązywania. Cyprian wszakże nie widziw tym biblijnym fakcie uzasadnienia dla jurysdykcyjnej władzy biskupa rzymskiego w całym Kościele.Przypisuje mu raczej tylko honorowe pierwszeństwo z tytułu działalności i śmierci Piotra w Rzymie.

Nieuznał więc decyzji rzymskiej za obowiązującą innych biskupów w spornej sprawie ważności chrztu heretyków.Konieczność należenia do Kościoła ujął w formułę poza Kościołem nie ma zbawienia. Wedługniego, należeć do Kościoła powinny już dzieci od najwcześniejszych lat życia. Ich chrzest wydał mu siępraktyką samo przez się zrozumiałą. Podkreślał, że wierność Kościołowi podczas prześladowania zasługujena najwyższe uznanie, a kto ponosi męczeństwo, zdobywa bezpośrednie oglądanie Boga. Cypriansam oddał swe życie za wiarę i Kościół, zginął (258) podczas prześladowania Waleriana. Jego życie opisałdiakon Pontius, tworząc pierwszą chrześcijańską biografię.

Owocem działalności teologów w III wieku było wypracowanie pojęcia apostolska tradycja i apostolskasukcesja oraz określenie kanonu Pisma świętego w tzw. Fragmencie Muratoriego. Ustalili oni, że tylko teksięgi są kanoniczne, które sięgają czasów apostolskich i stale były uznawane przez Kościoły lokalne, aich prawdziwość gwarantują tylko ci przełożeni kościelni, którzy wykazują nieprzerwany ciąg swej sukcesjiod Apostołów.

Wypracowano także drugą zasadę, że chrześcijanina obowiązują prawdy wiary zawarte w symboluchrzcielnym, dokładnie ustalonym już w połowie II wieku.

Podobne prace

Do góry