Ocena brak

INFORMATYCZNE WSPARCIE SYSTEMÓW RACHUNKOWOŚCI

Autor /Blandyna Dodano /13.08.2013

Informatyczne systemy rachunkowości (i.s.r.), systemy finansowo-księgowe, rachunkowość informatyczna, księgowość informatyczna, system rachunkowości wspomaganej komputerem, komputerowe wspomaganie rachunkowości, obejmuje związek rachunkowości z technologią informatyczną, funkcjonującą w środowisku informatycznym. Jego istota sprowadza się do kształtowania środowiska funkcjonowania rachunkowości. Na środowisko informatyczne rachunkowości składają się: zasoby sprzętu, oprogramowanie i zbiory danych, personel informatyków, księgowych i innych użytkowników, ich wiedza i umiejętności oraz organizacja zasobów i personelu wraz z otoczeniem.

Kształtowanie jest działaniem doboru i łączenia składników środowiska informatycznego w celu uzyskania synergicznych efektów informacyjnych z rachunkowości. Zasoby środowiska informatycznego, w powiązaniu z rachunkowością, przyjmują formę systemu, nazywanego systemem finansowo-kięgowym, systemem rachunkowości wspomaganej komputerem lub systemem informatycznym rachunkowości, zależnie od odmiany. Wszystkie odmiany rachunkowości w środowisku informatycznym nazywamy informatycznymi systemami rachunkowości.  

Proces informatyzacji rachunkowości. Proces informatyzacji rachunkowości to kompleks niezbędnych działań informacyjnych i realizacyjnych od momentu podjęcia decyzji o wprowadzeniu systemu informatycznego do rozpoczęcia jego eksploatacji użytkowej. Celem tych działań jest zapewnienie efektywnego funkcjonowania właściwego systemu rachunkowości i tych komórek organizacyjnych przedsiębiorstwa, które rachunkowość obsługuje. Sposób, w jaki realizuje się współczesne przedsięwzięcia informatyczne, cechuje korzystanie z zaawansowanych metod i technik wspomagających zarządzanie i administrowanie projektem, stosowanie komputerowego wspomagania aspektów merytorycznych projektu, używanie nowoczesnych metod modernizacyjnych, zwłaszcza reinżynierii procesów gospodarczych, informacyjnych i komunikacyjnych, stała i pełna kontrola budżetu oraz harmonogramu realizacji przedsięwzięcia, realny wpływ użytkownika na jakość i efektywność ostatecznych rozwiązań, a  co za tym idzie częste stosowanie metod uczestniczących (maksymalna partycypacja przyszłego użytkownika). Odpowiedni wybór systemu informatycznego ma bardzo duże znaczenie praktyczne, gdyż błędy popełnione na tym etapie przez przyszłego użytkownika powodują poważne problemy realizacyjne (np. opóźnienia, przekroczenia budżetu, konieczność modyfikowania systemu) w dalszym procesie implementacji. Po zakończeniu działań związanych z opracowaniem lub zakupem systemu informatycznego rachunkowości należy wprowadzić system do eksploatacji.  

Składniki. I.s.r. obejmuje: 1) sprzęt komputerowy do celów przechowywania, przesyłania i przetwarzania danych księgowych, wraz z niezbędnym oprogramowaniem podstawowym; 2) technologię przetwarzania danych księgowych w informację finansową, struktury i procedury zawarte w oprogramowaniu użytkowym; 3) dane jako stany wejść w systemie (dane księgowe lub dane potrzebne do właściwego przetworzenia danych księgowych); 4) informację finansową jako zawartość stanów wyjść z systemu (zestawienia informacyjne będące produktem systemu rachunkowości skomputeryzowanej); 5) zespoły ludzkie, pracowników służb księgowych, adresatów informacji, pracowników obsługi informatycznej, ich wiedzę i umiejętności związane ze środowiskiem informatycznym; 6) organizację podziału i przebiegu pracy związanej z obsługą procesów automatycznego przetwarzania danych, przyjmującą formę stereotypów zachowań, schematów, organigramów, operogramów, instrukcji użytkowania i obsługiwania; 7) związki z otoczeniem (wewnętrznym i zewnętrznym przedsiębiorstwa) w odniesieniu do środowiska informatycznego. Zespolenie tych składników w funkcjonalną całość następuje przez odpowiednią organizację. W każdym systemie rachunkowości wspomaganej komputerem powinien wystąpić każdy z wymienionych składników.  

Podsystemy. W i.s.r. wyodrębnia się na ogół następujące rodzaje podsystemów: 1) księgowy albo finansowo-księgowy, w którym obowiązuje zasada podwójnego zapisu i następuje agregowanie zaszłości gospodarczych w systematyce kont księgowych; 2) gospodarki finansowej, obejmujący księgi pomocnicze rozrachunków i środków pieniężnych; 3) rachunku kosztów, w którym odbywa się systematyka nakładów na wytwarzanie produktów; 4) gospodarki materiałowej, ujmujący obrót magazynowy głównie surowcami do produkcji; 5) gospodarki środkami trwałymi, obejmujący środki trwałe w budowie i eksploatacji, ich zużywanie się i odnawianie; 6) gospodarki zatrudnieniowo-płacowej, ujmujący pracowników i zużycie pracy; 7) gospodarki produktami, jeśli mają formę materialną, ujmujący obrót magazynowy wyrobami.

Podsystem finansowo-księgowy jest centralnym elementem i.s.r. Za nietypowe należy uznać przypadki, w których komputerowe wspomaganie rachunkowości odbywa się bez tego podsystemu. Inaczej trzeba się odnieść do pozostałych podsystemów. Wiele firm, szczególnie małych lub prowadzących nietypową działalność, nie stosuje wszystkich wskazanych podsystemów, komplementarnych do podsystemu finansowo-księgowego.  

Charakterystyczne czynności. W wyodrębnionych podsystemach kolejno występują charakterystyczne czynności, które składają się na pętlę obiegu informacji, a  mianowicie: 1) wystawianie dokumentów własnych; 2) przyjmowanie dokumentów obcych; 3) kontrola dokumentów; 4) kwalifikowanie, w szczególności dekretowanie dokumentów; 5) wprowadzanie dekretów do systemu informatycznego; 6) kontrola wprowadzonych dekretów i ewentualne poprawianie błędów; 7) aktualizacja ksiąg rachunkowych; 8) kontrola i prezentacja wyników, przy czym przetwarzanie komputerowe obejmuje przede wszystkim czynności 5-8.  

Atrybuty wiarygodności. Wiarygodność rachunkowości w środowisku informatycznym mają zapewniać następujące atrybuty i.s.r.: 1) dyspozycyjność jako gotowość do funkcjonowania (availability); 2) niezawodność działania, czyli zapewnienie ciągłości funkcjonowania (reliability); 3) bezpieczeństwo, czyli zapewnienie użytkownikowi uniknięcia katastrofalnych skutków w różnych warunkach działania i.s.r. (safety); 4) ochrona zasobów - w i.s.r. powinny być zastosowane środki i metody kontroli zapewniające ochronę (reglamentację) dostępu do zbiorów danych księgowych, integralność tych danych, ochronę innych zasobów tego systemu (security); 5) naprawialność - w razie awarii powinna istnieć możliwość łatwego przywrócenia i.s.r. do stanu prawidłowego funkcjonowania (maintainability); 6) skuteczność, czyli zdolność do osiągania celu, a  więc dostarczania usługi w postaci informacji o pożądanych cechach, co najmniej wymaganych przez MSR (effect-iveness); 7) sprawność, czyli wykonywanie przez i.s.r. funkcji przede wszystkim prowadzenia ksiąg rachunkowych dla osiągnięcia celu w postaci użytecznej informacji (efficiency); 8) zgodność z uwarunkowaniami właściwego wykonywania funkcji - w szczególności zapisy w księgach rachunkowych powinny odznaczać się ciągłością metodyczną, chronologią, kompletnością, systematyką, sprawdzalnością i trwałością (conformability); 9) prawdziwość zapisów w księgach rachunkowych - w systemie finansowo-księgowym musi być zapewniony algorytmiczny związek między zapisami operacji gospodarczych w księgach rachunkowych a źródłowymi zapisami tych operacji w dowodach księgowych (reality); 10) legalność - wymagana jest dokumentacja opisująca zgodnie z prawem (zwłaszcza z ustawą o rachunkowości) przyjęte przez jednostkę zasady rachunkowości (legality). Wiarygodność i.s.r. w wykonywaniu funkcji rachunkowości mieści w sobie określenie zgodności omawianego rodzaju systemu przede wszystkim z obowiązującymi przepisami prawa. Wiarygodność jest wyrazem zaufania do działania systemu, że dostarczy oczekiwanych usług.  

Technologicznym celem systemu rachunkowości jest dostarczanie usługi w postaci informacji sprawozdawczej o cechach określonych przez MSR (Ramowa Koncepcja MSR). Jest tu miejsce na określenie wymagań informacyjnych firmy, która poszukuje odpowiedniego systemu finansowo-kięgowego, spełniającego następujące cechy jakościowe: zrozumiałość, trafność, istotność, wiarygodność, dokładność, przewaga treści nad formą, neutralność, ostrożność, kompletność, porównywalność, aktualność, równoważenie korzyści i kosztów, równoważenie cech jakościowych oraz prawdziwy i uczciwy obraz (uczciwa prezentacja). Istnieją ścisłe związki między wymaganymi cechami informacji z rachunkowości a  atrybutami zapisów w księgach rachunkowych, atrybutami wiarygodności systemu rachunkowości.  

Robotyzacja rachunkowości. Rozwój technologii informatycznych coraz częściej wpływa na zmiany w konstruowaniu organizacji i funkcjonowania systemów informatycznych. Stanowią one także podstawę tworzenia niekonwencjonalnych s.i.r., oczywiście w powiązaniu z odpowiednimi modelami księgowymi, które w konsekwencji określane są mianem zrobotyzowanych systemów rachunkowości. Robotyzację rachunkowości można przeprowadzać w podobny sposób jak robotyzację procesów produkcyjnych: 1) konieczne jest dokonanie atomizacji jej dotychczasowych struktur danych (co w procesach produkcyjnych przejawia się podziałem wyrobu na części, części na detale). Struktury danych w tej sytuacji mogą przenosić elementarną treść informacji księgowej. Struktury atomiczne będą odwzorowywały jednorodne informacje tylko w jednym miejscu, co w dotychczasowych rozwiązaniach nie występowało; 2) konieczne jest dokonanie elementarnego ujęcia procesów przeprowadzanych na poszczególnych rodzajach struktur danych oraz określenie chronologii ich występowania, co pozwoli na sformalizowanie synchronizacji procesów, a  w konsekwencji na pełną ich robotyzację; 3) należy wprowadzić najbardziej korzystne rozwiązania metodologiczne rachunkowości z punktu widzenia technologicznej realizacji.

Najdogodniejszym modelem pod względem komputerowej realizacji jest model rachunkowości zdarzeniowej (model G. Sortera). Wymienione segmenty czynności stanowią niezbędne warunki do przeprowadzenia robotyzacji systemu rachunkowości w powiązaniu z systemami do niej stycznymi.  

Przez robotyzację rachunkowości rozumiemy zastępowanie człowieka w wykonywaniu wielu czynności (od obserwacji, pomiaru, rejestracji zdarzeń gospodarczych aż do bilansu) związanych z prowadzeniem rachunkowości przez odpowiednie środki techniczne i procedury programowe. Efektem tego procesu jest uzyskanie wysoce zaawansowanego technologicznie zrobotyzowanego systemu rachunkowości. System taki charakteryzuje się automatycznym wykonywaniem szeregu zsynchronizowanych ze sobą czynności, których zadaniem jest rejestracja i księgowanie operacji gospodarczych na kontach księgowych i w innych przekrojach ewidencyjnych oraz czynności manipulacyjnych bez bezpośredniego udziału człowieka. Jedyną rolą człowieka w tym procesie jest udział w rejestracji pierwotnego zdarzenia gospodarczego, choć nie we wszystkich przypadkach jest to konieczne. Przez czynności manipulacyjne rozumie się tu badanie, czy obiekty informacyjne znajdują się we wzajemnej homeostazie, drukowanie dowodów dokumentujących procesy zachodzące w rzeczywistości gospodarczej i księgowej (wydruk poleceń przelewu, not odsetkowych, wydruk upomnień z tytułu niezapłaconych należności). Funkcjonowanie systemu rachunkowości polega na wykonywaniu czynności mających na celu odzwierciedlenie procesów gospodarowania metodami księgowymi. Do czynności tych należy zaliczyć: obserwację zdarzeń gospodarczych, pomiar zdarzeń gospodarczych, rejestrację (dokumentację) zdarzeń gospodarczych, przesyłanie udokumentowanych zdarzeń gospodarczych, dekretację dokumentów księgowych. Każda z wymienionych czynności może podlegać automatyzacji. Im większy zakres tychże czynności objętych jest automatyzacją, tym bardziej zaawansowany technologicznie jest system rachunkowości.

Według kryterium stopnia automatyzacji czynności księgowych wyróżnia się klasyczne systemy rachunkowości, częściowo zrobotyzowane systemy rachunkowości i całkowicie zrobotyzowane systemy rachunkowości. Podkreślić należy, że częściowo i całkowicie zrobotyzowane systemy rachunkowości w znacznym zakresie obejmują czynności wykonywane w systemie rachunkowości. Jednakże by to uzyskać, należy dokonać podziału ksiąg rachunkowych (inaczej bazy danych księgowych) na zatomizowane elementy. Dotychczas funkcjonujące bazy danych księgowych odzwierciedlają księgowe obiekty informacyjne. Na ogół zawierają one znaczną liczbę atrybutów opisujących unikatowy fragment rzeczywistości księgowej. Czas życia tychże atrybutów jest zróżnicowany, w związku z czym staje się uzasadniona dekompozycja tych obiektów na mniejsze elementy zwane atomami. Z teoretycznego punktu widzenia przyjmujemy, że atom składa się z następujących atrybutów: symbolu zjawiska (obiektu związku), wartości zjawiska, daty wystąpienia zjawiska. Na przykład atom ,,przychód materiału” ma atrybuty: symbol materiału, ilość przychodu, wartość przychodu, data przychodu. Skutkiem tego procesu jest zatomizowana baza danych księgowych, w której dopiero mogą być realizowane elementarne czynności odwzorowywania procesów gospodarczych metodami księgowymi.

W zrobotyzowanych systemach rachunkowości można wyróżnić dwa modele baz danych księgowych: 1) pragmatyczny model zatomizowanej bazy danych księgowych - składa się z trzech rodzajów baz: zatomizowanej bazy faktów (księgowych), zatomizowanej bazy ksiąg (rachunkowych) i bazy wiedzy; każda z baz występuje w postaci rekordów pamiętanych (jawnych); 2) idealny model zatomizowanej bazy danych księgowych składa się również z powyższych trzech rodzajów baz danych, z tą jednak różnicą, że zatomizowana baza ksiąg występuje w postaci procedur, rekordów wirtualnych, a nie jawnych atomów księgowych (rekordów w bazie danych).

Każdy model bazy danych księgowych cechuje się zaletami i wadami w konkretnych warunkach wdrożeniowych. Jego wybór zależy od liczby elementarnych zdarzeń gospodarczych, parametrów technicznych sprzętu komputerowego i rodzaju oprogramowania systemowego. Wybór pragmatycznego modelu bazy danych należy zaliczyć do rozwiązania kompromisowego, wynikającego z obecnych możliwości środków technicznych i metod informatyki. Kompromis ten polega na tym, że zapamiętywane w bazie faktów zdarzenia gospodarcze w postaci atomów aktywnych są na bieżąco klasyfikowane z wykorzystaniem bazy wiedzy i natychmiast odnoszone (najczęściej agregowane) w bazie ksiąg rachunkowych, czyli w pasywnych atomach księgowych.  

Atom aktywny odwzorowuje opis zmian, które zaistniały w rzeczywistości (czyli odzwierciedla różnego rodzaju operacje gospodarcze ujęte w dokumentach źródłowych). Atom pasywny odwzorowuje stałą strukturę zatomizowanej bazy danych księgowych, a  w tradycyjnym ujęciu odzwierciedla różnego rodzaju elementy kartotek (np. kont syntetycznych, analitycznych). W wyniku tego zabiegu pasywne atomy księgowe wykazują permanentną aktualność. Jeśli pojawi się żądanie informacyjne, to jego realizacja polega na ogół na wyszukiwaniu odpowiedniego atomu księgowego (określa się, czego szukać, a  nie jak szukać), gdyż zawiera on już zazwyczaj użytkową, gotową informację. W tej sytuacji nie są realizowane procedury klasyfikacyjno-agregacyjne, gdyż zostały one wykonane wcześniej, tj. w chwili rejestracji zdarzenia gospodarczego w trybie just in time.

W idealnym modelu bazy danych pamiętane są tylko zdarzenia gospodarcze w postaci aktywnych atomów księgowych. Wszelkie atomy pasywne są realizowane w sposób wirtualny (niejawny), czyli w formie procedur. Rozwiązanie to powoduje zmniejszenie zajętości przez bazę danych, ale wymaga permanentnej klasyfikacji i wykonywania procedur agregacyjnych na atomach aktywnych w chwili pojawienia się żądania informacyjnego. Skutkiem tego jest wydłużony czas realizacji odpowiedzi na żądane pytanie, co w niektórych przypadkach spowoduje quasi-konwersacyjny tryb przetwarzania danych. Realizacja każdego żądania informacyjnego wymaga bowiem przetworzenia wszystkich atomów aktywnych spełniających zadany przez nas warunek, skutkiem czego jest wydłużony czas reakcji systemu. Idealny model bazy danych może być praktycznie stosowany, gdy baza danych jest niewielka (kilka tysięcy rekordów aktywnych), natomiast gdy jest ich więcej, wówczas rozwiązanie to jest niekonkurencyjne w porównaniu do pragmatycznego modelu baz danych. Rozwiązaniem w tej sytuacji może stać się sprzęt informatyczny o dużej mocy obliczeniowej wynoszącej miliardy lub biliony operacji na sekundę i jednocześnie tak niedrogi, że zastosowanie go będzie uzasadnione ekonomicznie. Wówczas wirtualna realizacja pasywnych atomów księgowych mogłaby się stać rzeczywistością w konwersacyjnym przetwarzaniu danych.

Węzłowym komponentem zrobotyzowanej rachunkowości jest baza wiedzy. Zawiera ona informacje o sposobie wykonywania elementarnych procesów na zatomizowanej bazie faktów i zatomizowanej bazie ksiąg. W bazie wiedzy zrobotyzowanego systemu rachunkowości lewa część reguły określająca warunek zazwyczaj będzie oznaczała nazwę zdarzenia oraz nazwę operacji będącej (będących) jego skutkiem, a  prawa część reguły będzie określała sposób realizacji tejże (tychże) operacji na bazie danych. Wiedzę w bazie wiedzy możemy przykładowo przedstawić za pomocą metody reguł tworzących (produkcji), którą wyrazić można w sposób następujący: ,,Jeśli WARUNEK, to DZIAŁANIE”. Utworzone reguły noszą również nazwę granul wiedzy. W bazie wiedzy zrobotyzowanego systemu rachunkowości lewa część reguły określająca warunek zazwyczaj będzie oznaczała nazwę (numer) zdarzenia, operacji będącej (będących) jego skutkiem oraz nazwę atomu aktywnego, a  prawa część reguły będzie określała sposób realizacji tejże operacji na pasywnych atomach wejściowych. Każda operacja technologiczna jest wykonywana na podstawie dwóch atomów (wejściowego i wyjściowego). Z zasady atomem wejściowym jest atom aktywny, który modyfikuje bądź też aktualizuje atom(y) pasywny(e). Sposób ten można przedstawić w postaci granul wiedzy, które tworzą bazę wiedzy. Poszczególne granule definiują dane wejściowe procesu, dane wyjściowe oraz sposób przekształcania danych wejściowych na wyjściowe. Granula wiedzy zbudowana jest w następujący sposób: 1) numer zdarzenia; 2) numer operacji; 3) atom wejściowy; 4) atom wyjściowy.

Wszystkie rodzaje zdarzeń zachodzących w przedsiębiorstwie są odpowiednio opatrzone symbolem (numerem) zdarzenia. Każde zdarzenie wywołuje co najmniej jeden rodzaj operacji, a  jej zadaniem jest odzwierciedlenie zmian w atomach. Atom wejściowy jest to z reguły atom aktywny będący wynikiem działania analizatora zdarzeń, uruchomionego na skutek powstania zdarzenia inicjującego.  

Atom wyjściowy jest to z reguły atom pasywny. Na nim są przeprowadzane zmiany na skutek pojawienia się odpowiedniego atomu aktywnego. Atom wyjściowy ma prawie taki sam opis atrybutów. W przypadku gdy zdarzenie jest z obszaru rachunkowości, wówczas opisane jest ono dodatkowo w bazie wiedzy zdarzeń księgowych. Baza ta zawiera zasady korespondencji kont do każdego zdarzenia (w tym wypadku księgowego).

Funkcjonowanie zrobotyzowanego systemu rachunkowości jest możliwe po spełnieniu następujących warunków organizacyjnych: 1) każde zdarzenie gospodarcze wywołane czynnikami zewnętrznymi w przedsiębiorstwie musi być natychmiast zarejestrowane, np. otrzymanie faktury obcej za dostarczone towary, materiały; 2) każde zdarzenie wewnętrzne jest realizowane z udziałem systemu zrobotyzowanego; polega to na tym, że każdy proces realny mający odzwierciedlenie w rachunkowości jest wykonywany z wykorzystaniem zasobów bazy danych księgowych, gdyż baza ta zawiera informacje sterujące, czyli umożliwia podjęcie decyzji o wykonywaniu procesów realnych bądź ich wstrzymaniu w razie niespełnienia odpowiednich warunków; zasoby danych stanowią w tym wypadku lustrzane odbicie stanów obiektów i procesów realnych; 3) konsekwentne stosowanie pojęć określających rodzaje zdarzeń księgowych, gdyż to one w ostateczności decydują o merytorycznej prawidłowości zasobów bazy danych księgowych; 4) opracowanie aktualnego zbioru atomów księgowych (aktywnych, pasywnych), odzwierciedlających specyfikę danej jednostki gospodarczej, do odwzorowania rzeczywistości księgowej; 5) ustanowienie zakresu obowiązków dla pracowników służb księgowych; 6) ustanowienie nowego obiegu dokumentów księgowych, przy czym nie należy tu myśleć tylko o ich fizycznym przemieszczaniu, czyli o tradycyjnej formie obiegu, gdyż dokument księgowy w systemie zrobotyzowanym nie musi mieć formy papierowej, a  coraz częściej będzie występował w postaci ,,elektronicznej”; 7) włączenie każdego stanowiska pracy związanego z danymi księgowymi do sieci i.s.r.; 8) zapewnienie bieżącej trwałej rejestracji zdarzeń gospodarczych. Funkcjonowanie zrobotyzowanego systemu rachunkowości przejawia się w stałym obserwowaniu rzeczywistości i wykonywaniu procesów modyfikujących atomy informacyjne (głównie księgowe) tworzące zatomizowaną bazę danych. W funkcjonowaniu można wyodrębnić cztery rodzaje procesów: proces analizy zdarzeń, proces interpretacji atomów, proces testowania homeostazy atomów, proces wydobywania informacji. Powyższe rodzaje procesów będą obsługiwane przez odpowiednie oprogramowanie zwane mechanizmem systemowym. Pierwszym takim mechanizmem jest analizator zdarzeń. Wykonuje on czynności będące na styku rachunkowości z innymi rodzajami ewidencji oraz niektóre typowo rachunkowe, jak obserwacja, pomiar, rejestracja zdarzeń gospodarczych oraz przesyłanie ich opisów do zatomizowanej bazy faktów. Analizator zdarzeń składa się ze zbioru indywidualnych programów.

Zadaniem każdego z nich jest odzwierciedlenie ściśle określonego procesu realnego. W praktyce sprowadza się to do udokumentowania tego procesu (sporządzenia dokumentu elektronicznego w postaci atomów aktywnych). Analizator zdarzeń zaczyna funkcjonować na skutek pojawienia się zdarzenia inicjującego. Może ono wystąpić w wyniku procesu realnego podjętego przez człowieka lub automatycznie wskutek pewnych właściwości homeostazy bazy danych, bądź też upływu czasu (np. koniec dnia, miesiąca). Zdarzenie inicjujące może wywołać następne zdarzenia, składające się na obsługę określonego procesu realnego. Zdarzenia te zachodzą tylko wtedy, gdy atomy informacyjne cechują się pożądanym stanem wartości atrybutów. Drugim mechanizmem systemu rachunkowości zrobotyzowanej jest interpreter atomów.

Zadaniem jego jest rozpoznanie atomów aktywnych za pomocą ich nazw oraz odpowiednie ich interpretowanie, czyli odnoszenie (aktualizowanie) w zatomizowanej bazie ksiąg. Jest to mechanizm uniwersalny, gdyż umożliwia interpretację bazy faktów według zawartości informacyjnej bazy wiedzy. Sposób działania interpretera zależy od wyboru modelu zatomizowanej bazy danych. W razie wyboru pragmatycznego modelu zatomizowanej bazy danych działanie interpretera przejawia się w stałej klasyfikacji zdarzeń wywołującej modyfikację lub tworzenie atomów z nim związanych.

Znaczy to, że po każdym zdarzeniu następuje uaktualnienie atrybutów atomów lub tworzenie nowych, gdy cykl życia poprzednich się zakończył. Natomiast w razie wyboru idealnego modelu zatomizowanej bazy danych działanie interpretera atomów zaczyna się dopiero w chwili pojawienia się żądania informacyjnego. Żądania informacyjne są formułowane w postaci odwołań do pasywnych atomów (pasywne atomy w tym modelu wyrażone są za pomocą procedur programowych, czyli wirtualnie). Trzecim mechanizmem jest tester atomów. Zadaniem jego jest prowadzenie analizy homeostazy atomów pozostających we wzajemnych związkach zależności. Analiza ta może być prowadzona po każdym procesie realnym, który został odzwierciedlony w bazie danych, bądź też po upływie zadanego czasu. W praktyce mogą być zastosowane oba rozwiązania jednocześnie. Stan homeostazy atomów jest określony przez atomy pasywne. W wyniku działania testera atomów przywraca się, przez odpowiednie ukształtowanie wartości stanów atomów, automatyczny stan równowagi systemu.

Ostatnim elementem omawianego systemu jest mechanizm wydobywania informacji. Jego zadaniem jest ułatwienie pobierania informacji ze zatomizowanej bazy danych (faktów, ksiąg). Standardowe zestawy informacji, a  szczególnie notarialnych (względnie stałych), mogą być uzyskiwane z wykorzystaniem programów określonych funkcji (np. zestawienie obrotów i sald kont syntetycznych, zestawienie sald kontrahentów). Natomiast informacje niestandardowe będą uzyskiwane z wykorzystaniem języków zapytań (np. SQL), opartych na zatomizowanej bazie faktów i ksiąg. Przedstawiona idea robotyzacji rachunkowości charakteryzuje się pełnieniem funkcji infosterującej w przebiegu realnych procesów gospodarczych, natychmiastowym ujmowaniem zdarzeń gospodarczych i ich odzwierciedlaniem w trybie just in time w bazie danych, bieżącym tworzeniem półproduktów informacyjnych (atomów informacyjnych księgowych), znaczną eliminacją pracy ludzkiej w procesie informacyjnym i w procesie funkcjonowania rachunkowości.

Należy podkreślić, że tworzenie i.s.r. jako systemów zrobotyzowanych będzie znajdowało coraz powszechniejsze zastosowanie. Kierunek ten wynika głównie z tendencji do eliminowania pracy ludzkiej jako najbardziej powolnego i drogiego ogniwa z procesów funkcjonowania systemów informatycznych oraz potrzeby uzyskiwania natychmiastowej informacji dla celów decyzyjnych.  

Podobne prace

Do góry