Ocena brak

IMPRESJONIZM

Autor /SkadWiesz Dodano /23.02.2012

IMPRESJONIZM, kierunek występujący na przełomie XIX i XX w. w sztukach piast., muzyce i literaturze. Znaczenie i zakres terminu „i" są określane różnie i nieraz rozbieżnie; pochodzi on z franc. impression - wrażenie. Nie funkcjonował samodzielnie jako prąd lit., łączył bowiem elementy heterogeniczne - od naturalist. po symbolistyczne. Na gruncie pol. termin i. pojawił się w l. dziewięćdziesiątych XIX w. w wystąpieniach kryt. A. Langego, P. Chmielowskiego, S. Tarnowskiego, J. Weyssenhoffa i L. Rydla dla określenia charakterystycznego dla > Młodej Polski typu poetyki, stosowanego w prozie, dramacie, a przede wszystkim w poezji. Nazwą tą określano specyficzne nasycenie emocjonalne dzieła lit. będące wynikiem przedstawiania świata zmysłowego w sposób zsubiektywizowany i wyrazisty emocjonalnie ze szczególnym upodobaniem do zapisu stanów psych, przelotnych, jednostkowych i niewyrażalnych pojęciowo. I. akcentował odrębność przeżycia indywidualnego, u którego podstaw leżały instynkt i podświadomość. Przeżycie to metoda impresjonistyczna unaoczniała przez odwołania do konkretu zmysłowego wedle zasady odpowiedniości obrazu i stanu psychicznego. W sferze poznawczej dzieła literackiego i. cechowało ujmowanie rzeczywistości jako projekcji emocjonalnej podmiotu przeżywającego, niechęć do ideowego określania stosunku do świata przedstawionego, brak precyzji pojęciowej i specyficzny aintelektualizm, wynikający z położenia nacisku na bierność intelektualną podmiotu i nieokreśloność jego doznań. W zakresie formy dzieła literackiego i. podkreślał zmysłową konkretność świata przedstawionego, przypisując znaczną rolę atmosferze, oświetleniu, zabarwieniu uczuciowemu przedmiotu lub pejzażu, w czym wyrażała się jego zależność od i. plastycznego. W stylu impresjonistycznym obserwuje się przewagę rzeczowników konkretnych nad pojęciowymi, przymiotników nad rzeczownikami, a zwł. dążność do wzbogacania walorów brzmieniowych wypowiedzi i zbliżenie jej przez odpowiednią instrumentację do utworu muzycznego.

Metoda impresjonistyczna w poezji wyrażała się gł. predylekcją do zapisywania ulotnych stanów psych, przez grę swobodnych skojarzeń zmysłowych oraz paralelizm stanów duszy i krajobrazu. Poezja impresjonistyczna pozostawała w wyraźnej opozycji wobec intelektualizmu poezji parnasistowskiej. Gł. przedstawicielami tego nurtu byli K. Tetmajer, B. Ostrowska, M. Wolska, S. i W. Korab Brzozowscy. W prozie metoda ta polegała na stosowaniu kompozycji luźnej lub fragmentarycznej, rozluźnieniu spójności psych, postaci, podkreślaniu roli podświadomości w ich zachowaniach i motywacjach. Bohaterów tej prozy cechuje hipertrofia uczucia przy równoczesnym niedowładzie woli (tzw. choroba wieku). Prozaicy impresjonistyczni z reguły autonomizowali partie liryczne w powieści i subiektywizowali narrację, co wyrażało się w częstym stosowaniu formy monologu lub mowy pozornie zależnej. Gł. przedstawicielami tej metody byli S. Witkiewicz, W.S. Reymont, S. Przybyszewski, S. Żeromski, W. Berent. Na terenie dramatu i. wyrażał się w redukcji akcji na rzecz konstruowania nastroju (np. dzięki leitmotivom zdarzeniowym), rezygnacji z realizmu psychol. i konkretności świata przedstawionego, rozchwianiem kompozycyjnym (Przybyszewski, Rydel, M. Szukiewicz). I. wykształcił również własny typ krytyki lit., której cechami charakterystycznymi są: brak prób obiektywizacji wartości dzieła, świadome przyjęcie założenia o każdorazowej indywidualnej percepcji utworu, postulat adekwatności przeżyć emocjonalnych autora i odbiorcy-krytyka (S. Lack, J. Sten).

M. DES LGGES I. w literaturze, Spraw. TNW 41 (1948); H. MARKIEWICZ Młoda Polska i ,,izmy", w: Przekroje i zbliżenia, W. 1967.

Andrzej Z. Makowiecki

Podobne prace

Do góry