Ocena brak

HYMN, pieśń liturgiczna

Autor /SkadWiesz Dodano /23.02.2012

HYMN, pieśń liturgiczna wchodząca w skład —» oficjum rymowanego (brewiarzowego), należąca do podstawowych form lirycznych średniowiecza. Tradycja literacka h. sięga wczesnego chrześcijaństwa, jednak w Polsce oryginalna twórczość hymniczna rozwinęła się stosunkowo późno (XIII w.), w związku z kanonizacjami świętych: Stanisława (1253) i Jadwigi (1267). Z okazji kanonizacji świętego układano: żywot, —» sekwencję, oficjum rymowane oraz h. Te najwcześniejsze, kanonizacyjne h. zwykle przewyższały popularnością układane później pieśni o tym samym świętym. H. jest utworem stroficznym o formie metrycznej lub rytmicznej; h. późnośredniowieczne są najczęściej rymowane. Ostatnia strofa, tzw. doksologia, zawiera wezwanie do Trójcy Świętej. Długi h. dzielono nadivisiones, mogące stanowić oddzielne całości. W Polsce zachowały się 3 h. o św. Stanisławie, ale najbardziej powszechny był najstarszy, Gaudę, Mater Polonia, autorstwa —» Wincentego z Kielc. Większość z 13 h. o św. Jadwidze powstała na Śląsku; niektóre swą treścią wyraźnie podkreślają polskość jej kultu, np. Crebris pollet Polonia i Gaudę, felix Polonia-, najbardziej zaś powszechny i najstarszy był h. Exultent hodie iugiter, śpiewany we wszystkich pol. diecezjach. Ku czci św. Wojciecha powstało 8 h. (jednak żaden nie pochodzi z Gniezna), o św. Jacku ułożono 11 h., wszystkie proweniencji dominikańskiej. Pozostałe polsko-łacińskie h. odnoszą się do różnych świętych. Stosunkowo dużą grupę (z utworów) stanowią h. maryjne. Twórczość hymniczna w Polsce nie była tak uboga, jak się jeszcze do niedawna przypuszczało: wynosi ok. 60 utworów. H. niekiedy zawierają —» akrostychy. Dzięki jednemu z nich udało się zidentyfikować autora h. o św. Stanisławie Alma per eius merita (divisio: Pollens doxis promi-cuit). Jest nim —» Adam Świnka z Zielonej (w. XIV/XV), drugi znany z imienia autor h., obok Wincentego z Kielc.

Trydencka reforma brewiarza położyła wprawdzie kres spontanicznemu rozwojowi twórczości hymnicznej w Europie, jednak jej całkowicie nie zahamowała, jak to się stało z sekwencjami. W każdym razie w Officium Proprium Regni Poloniae z polskich h. średniowiecznych znalazł się tylko h. Gaudę, Mater Polonia. Trzy h. o św. Wojciechu w tym oficjum stanowią naśladownictwo h. średniowiecznych.

Hymnologia średniowieczna, wyd. w Analecta Hymnica Medii Aevi, t.1-55, Lipsk 1886-1922; H. średniowieczne, tłum. J. Gamska-Łempicka, wstęp J. Birkenmajer, Lw. 1934; H. kościelne, przekł. T. Karyłowski, oprac. M. Korolko, wstęp S. Windakiewicz, W. 1978. B. GŁADYSZ O łacińskich h. kościelnych z polskich źródeł średniowiecznych, „Przegl: Teol." 1930; H. KOWALEWICZ Zasób, zasięg terytorialny i chronologia polsko-łacińskiej liryki średniowiecznej, Poz. 1967.

Henryk Kowalewicz

Podobne prace

Do góry