Ocena brak

Humanizm i odrodzenie we Włoszech

Autor /Twardoslaw Dodano /10.05.2012

 

Słowo „humanizm” podkreśla wizję świata ówczesnych uczonych, pisarzy, artystów, którzy całą uwagę skupili na człowieku.

Słowem „odrodzenie” posłużył się po raz pierwszy w połowie XVI w. malarz i architekt, flamandzki, Giorgio Vasari. Miał on świadomość, że dzieła „najwspanialszych malarzy, rzeźbiarzy i architektów” jego czasów są czymś zupełnie nowym i przeciwstawnym temu, co znała sztuka europejska przed XV w., są odnowieniem klasycznej sztuki Greków i Rzymian.

Filozofowie i pisarze epoki Odrodzenia zwrócili się po naukę i wzory do swoich starożytnych poprzedników. W ich twórczości szukali inspiracji i poglądów, podziwiali piękno klasycznej greki i łaciny. Mówiono i pisano o „boskim” Platonie, „świętym” Sokratesie, poważano Arystotelesa, a pisma Cycerona stawiano za wzór piękna języka i elegancji wysławiania się.

Humanizm, który narodził się we Włoszech w drugiej połowie XIV w., w ciągu XV i XVI w. stał się ruchem umysłowym całej niemal Europy. Poprzez środowiska uniwersyteckie i dzięki wynalazkowi druku nowe idee rozpowszechniły się niezwykle szybko.

Ponieważ w centrum idei humanistycznych był człowiek, nowy prąd umysłowy ogarnął wszystkie dziedziny kultury duchowej: literaturę, sztukę i naukę. Humaniści pragnęli uformować nowego człowieka i nowe sprawiedliwe społeczeństwo.

Droga do tego prowadziła, jak sądzili, poprzez wykształcenie humanistyczne. Składały się na nie inne niż w średniowieczu dyscypliny. Były to przede wszystkim – filologia, rozumiana jako poznawanie i studiowanie języków starożytnych, znajomość antycznej literatury pięknej, zgłębienie historii i dzieł politycznych, zwłaszcza rzymskich, a także studia prawa rzymskiego.

Wielki wpływ na kulturę Odrodzenia wywarły dwory monarsze. Humanizm i sztuka Renesansu narodziły się wprawdzie w miastach-państwach włoskich, ale ich patrycjat przesiąknięty był ideałami i stylem życia arystokracji.

Dwory papieży, Juliusza II i Leona X, książąt Gonzaga czy Medyceusza, Wawrzyńca Wspaniałego, roztaczały mecenat nad artystami, skupiły także uczonych i pisarzy, stały się rodzajem humanistycznego „salonu”. Podobnie we Francji, Anglii, Hiszpanii, na Węgrzech i w Polsce, dwory królewskie i arystokracji feudalnej ściągały architektów i rzeźbiarzy do budowania okazałych pałaców, malarzy do portretowania mecenasów.

Ojczyzną sztuki renesansowej były Włochy. Jej styl skrystalizował się ok. 1500 r. i był wynikiem dwuwiekowego rozwoju, w trakcie którego rozwiązano wszystkie problemy „techniczne”, jakie stawały przed artystami pragnącymi odwzorować świat i człowieka. „Człowiek jest modelem świata” – stwierdzał Leonardo da Vinci, należało go więc dobrze poznać i pozbawić tajemnic. Zaczęto badać budowę roślin i zwierząt z nieznaną dotąd precyzją, badano anatomię i odkrywano sekrety ludzkiego ciała oraz mechanizm jego mięśni. Rzeźba i malarstwo stały się środkiem poznania rozumowego.

W tych artystycznych i zarazem naukowych odkryciach wzorowano się na sztuce grecko-rzymskiej. Starano się naśladować jej koncepcje piękna. Polegało ono na „harmonijnej proporcji części, z których składa się całość”. W architekturze i muzyce były to proporcje matematyczne.

Jedną z cech kultury Odrodzenia była wszechstronność i geniusz jej twórców. Spośród plejady imion i nazwisk wielkich pisarzy i artystów trzy uosabiają sztukę Renesansu najpełniej: Leonardo da Vinci, Rafael Santi i Michał Anioł Buonarroti.

Literatura, podobnie jak sztuka, poddawała się wpływom humanistycznym. Zainteresowanie prozą i poezją starożytnych, podziw dla piękna klasycznej łaciny, zaowocowały zarówno szerszym obiegiem tej twórczości, jej przekładami, rozwojem nowej nauki – filologii, jak i dążeniem do doskonalenia języków narodowych. Literatura epoki Renesansu nie odrywała się jednak od swoich korzeni średniowiecznych.

Prawdziwą karierę zrobiła nowela, krótka opowiastka, którą tak udanie rozwinęli w drugiej połowie XIV w. Toskańczycy, z Giovannim Boccaccio (1313-1375) na czele. Jej spontaniczność, realizm, a często także dosłowność obscenicznych opisów przeciągały bardzo szerokie grono czytelników.

W XVI w. w świat teatru także wkroczyły głębokie zmiany. Popularne stały się pantomima i „żywe obrazy”, które towarzyszyły szczególnie ważnym i aktualnym wydarzeniom, jak na przykład przy wjeździe monarchy do miasta.

Teatr w końcu XVI w. budował swoje stałe siedziby w Anglii, Hiszpanii, we Włoszech, w Niemczech, ale wkraczał także na dwory, gdzie stał się ulubioną rozrywką. Epoce Renesansu kultura światowa zawdzięcza największego w historii literatury dramaturga, geniusza teatru, Williama Szekspira (1564-1616).

Symbolem przełomu nowożytnego jest stworzona przez Mikołaja Kopernika teoria heliocentryczna, wyłożona przez niego w dziele O obrotach sfer niebieskich (1543). Kolejni astronomie podważyli koncepcje Ptolemeusza, ustalili nieistnienie stworzonych przez niego sfer.

Nowoczesne podstawy mechaniki były dziełem Galileudza (1564-1642), włoskiego uczonego i astronoma, propagatora teorii kopernikańskich. Naukowe drogi podważania tradycyjnego światopoglądu okazały się jednak trudniejsze niż te, które wybrali artyści.

Trybunały inkwizycyjne obejmowały zakazem rozpowszechniania odkrycia astronomów, skazywały na stos uczonych (Giordano Brunao), podejrzliwie odnosili się do przeprowadzonych sekcji zwłok ludzkich.

Podobne prace

Do góry