Ocena brak

Humanizm i chrześcijaństwo

Autor /Zula Dodano /23.04.2013

Umysłowy i kulturalny prąd Odrodzenia, nazwany humanizmem, kształtował nie tylko intelektualne, ale imoralne postawy człowieka. Słusznie podkreślał doniosłość wszelkich spraw ludzkich, zwłaszcza poszanowaniewolności i godności człowieka oraz troskę o jego rozwój umysłowy i duchowy. Nie było tosprzeczne z ideałami Kościoła, w którym ongiś święty Franciszek i Joachim da Florę oraz devotio modernapracowali nad odrodzeniem człowieka, bardziej jednak w sensie mistycznych przeżyć niż rozwojukultury codziennego życia. Jeden z prekursorów humanizmu, poeta i historyk Francesco Petrarca (zm.1374) łączył szerokie zainteresowania kulturą antycznego świata i pragnienie odnowienia świetności starożytnego Rzymu z głębokimi przeżyciami religijnymi.

Dostrzega się u niego dążność do połączenia antycznejmądrości z prawdami chrześcijańskimi. W tym kierunku poszli inni humaniści, mówi się więc whistorii o chrześcijańskim neoplatonizmie XV wieku, według którego fundamentalne prawdy religiiChrystusowej tkwią w duszach mądrych ludzi ze wszystkich narodów, nawet niechrześcijańskich. Humanistaniezwykłej erudycji, Pico della Mirandolla (zm. 1494), który wśród swoich dzieł zostawił rozprawęO godności człowieka, głosił, że w chrześcijaństwie skupiają się wszystkie dawniejsze owoce ludzkiego myślenia.

Humanizm wydał pozytywne owoce dla życia religijnego. Wymienia się z nich przede wszystkim: kultegzegezy biblijnej, optymistyczną koncepcję człowieka, szeroką interpretację dogmatów, przywiązywaniewiększego znaczenia do przeżyć mistycznych niż do teologicznych dysertacji, pragnienie Kościoła ewangelicznegoi tolerancyjnego, lecz także wierność wobec Kościoła rzymskiego (P. Pierrard). Kościół zawdzięczałte wartości humanistom duchownym i świeckim. Przykładowo można wymienić kardynałaMikołaja z Kuzy (zm. 1464), który jak wielu innych wybitnych uczonych wyszedł ze szkół Braci życiawspólnego. Aktywny jako dyplomata i legat papieski, utalentowany kaznodzieja i reformator, łączył wsobie zainteresowania mistyką i humanizmem. Podczas licznych podróży zebrał wiele rękopisów antycznychautorów, sam pisał dzieła o tematyce filozoficznej i teologicznej. Jako jeden z pierwszych odrzucał geocentryzm i opowiadał się za naukową, lecz nie dosłowną interpretacją Biblii, zastosował humanistycznykrytycyzm do oceny Darowizny Konstanty na Wielkiego.

Humanista Lorenzo Valla (zm. 1457), kapłan, sekretarz papieski, a potem profesor retoryki na uniwersytecierzymskim, prowadził nienaganne życie moralne, lecz poddał szerokiej krytyce Darowiznę Konstantyna,a z nią świecką władzę papieża i tyrańskie - jak to określał - panowanie duchownych. Dostrzegałon różnice w życiowych postawach humanistów i przedstawił je w rozprawie O rozkoszy i prawdziwymdobru (1431). Dzieło to ujął w formę trzech dialogów, które prowadzą współcześni mu humaniści.

Pierwszy z nich, Leonardo Bruni (zm. 1444), kanclerz republiki florenckiej, nauczyciel filozofii stoickiej,propaguje też o styczności chrześcijańskiej nauki moralnej z poglądami głównych szkól filozoficznychgreckich, zwłaszcza stoickiej. Drugi, Antonio Beccadelli (zm. 1471), zwany Panoramitą, bo pochodził zPalermo, poeta i dworzanin Viscontich w Mediolanie, założyciel Akademii w Neapolu, występuje jakozwolennik epikureizmu i nieograniczonej swobody w życiu erotycznym. Natomiast trzeci, Niccolň Niccolini(zm. 1437), wybitny humanista florencki, według Valli obrońca prawdziwego dobra, uznaje, żenaukowe poszukiwania, sięgające do starożytności, muszą iść w parze z religijnością chrześcijańską.

Wymienionych trzech ludzi można uważać za reprezentatywne typy ówczesnych humanistów, którzy nieprzestając być chrześcijanami, przyjmują odmienne dominanty w kształtowaniu swoich postaw życiowychi poglądów na moralność: filozofię stoicką, filozofię epikurejską i chrześcijańską teologię moralną.W naukowych badaniach nie kwestionuje się, że wszyscy ludzie XV wieku, nie wyłączając wybitnychhumanistów, byli faktycznie chrześcijanami, lecz u jednych było to głębokie chrześcijaństwo, u innychspłycone i zmieszane z poglądami pogańskich filozofów starożytności. Według podanej rozprawy Valli,uczestnicy dialogów przyznali zwycięstwo poglądom Niccolň Niccolini. Tę postawę uważano bowiem,przynajmniej w teorii, za jedynie słuszną w życiu humanisty.

O religijnych zainteresowaniach humanistów świadczy fakt, że na ogólną liczbę wszystkich wydanych wlatach 1445-1520 druków szacunkowo 75% stanowią dzieła o treści religijnej.

Wybitnymi ośrodkami renesansu stały się najpierw Florencja i Rzym w Italii, potem Paryż z Collčge deFrance i Montpellier we Francji, Alcala z swoim uniwersytetem w Hiszpanii, Lejda (Leiden) jako centrumartystycznego tkactwa i malarstwa w Niderlandach, Norymberga i Bazylea w cesarstwie niemieckim.

Podobne prace

Do góry