Ocena brak

HONORIUSZ z AUTUN OSB

Autor /Nepomucen Dodano /19.10.2012

Zw. Augustodunensis, ur.
ok. 1080, zm. ok. 1150, filozof i teolog.

Prawdopodobnie byl irl. mnichem ze szkoc. klasztoru św.
Jakuba w Ratyzbonie (być może przebywał również w Canterbury
jako uczeń Anzelma). Walory syntetyczno-popularyzacyjne
pism H. (głównie o charakterze encyklopedycznym), stanowiących
pomoc w działalności dydaktycznej i duszpast., zadecydowały
o ich popularności aż do XVI w. (zachowało się
po kilkaset rękopisów jego prac); preferując ujęcia podręcznikowe
i asymilując w konstruowaniu instrumentarium dydaktycznego
osiągnięcia staroż. dialektyki H. był współtwórcą metody
scholast. (—» scholastyka);

jako kontynuator nurtu neoplatońskiego
wykorzystał wybiórczo rozwiązania Augustyna,
Jana Szkota —* Eriugeny (II) i —» Anzelma z Canterbury (II
B); w uzasadnieniu istnienia Boga przejął argumentację Anzelma
sformułowaną w Monologionie, a za Eriugeną uznał w
Bogu zasadę jedności harmonii i porządku świata (odrzucił jednak
przypisywany Eriugenie —» panteizm i emanatyzm; —»
emanacja), której szczególnym przypadkiem jest struktura
człowieka jako mikrokosmosu; w psychologii wykorzystał głównie
rozwiązania —> augustynizmu (I 2, II 1);

wywyższenie
człowieka uznał za ostateczny cel —> wcielenia; wykorzystał
też doktrynę o wszechobecności ciała —» Jezusa Chrystusa po
jego zmartwychwstaniu (—> ubikwizm) jako formę uzasadnienia
—» przeistoczenia eucharyst.; nawiązując do ujęć neoplatońskich,
przyjął alegor. interpretację —» egzegezy biblijnej (I
C, II B 2); podejmując wątki prawno-społeczne, w duchu —»
gregoriańskiej reformy, uznał za nieważne sakramenty sprawowane
przez ekskomunikowanego kapłana oraz podkreślił
władzę papieża nad cesarzem również w sprawach doczesnych.

Oprócz pierwszego w średniowieczu zbioru — Elucidarium
H. pozostawił m.in. pisma encyklopedyczne, jak np. Imago
mundi (PL 172,115-188; wyd. V.U. Flint, AHDLMA 49
(1982), przyr. - Clavis physicae (wyd. P. Lucentini, R 1974),
będące popularnym wykładem De divisione naturae Eriugeny,
komentarze bibl. - De neocosmo seu Hexameron (PL 172,253-
-266; wyd. R.D. Crouse, C 1970), bibliogr. zarys literatury
chrzęść. De luminaribus Ecclesiae (PL 172,197-234), kompendium
hist. Summa totius de omnímoda historia (PL 172,187-
-196) oraz zbiór kazań wykorzystujących dorobek ojców łac.
Speculum Ecclesiae (PL 172,813-1108).

W Polsce najbardziej
znane były pisma liturg. H. - Sacramentarlum (PL 172,737-
-806), a zwł. obszerniejsze Gemma animae (PL 172,541-738),
dające symboliczną wykładnię liturgii (—» expositio missae);
znajdowały się one w bibliotekach m.in. w Gnieźnie i Poznaniu,
i były wykorzystywane przez pol. teologów (Jana z Kluczborka
oraz prawdopodobnie Jana Isnera i Mikołaja z Błonia).

 

Y. Lefèvre, L'elucidarium et les lucidaires, P 1954; tenże, DSAM VII 730-737; M. Kurdzialek, Średniowieczne doktryny o człowieku jako obrazie świata, RF 19(1971) z. I, 5-39; M. Zahajkiewicz, Msza święta w Polsce przed Soborem Trydenckim w świetle rodzimych komentarzy (Expositìones missae), TŚP I 141-332; M.O. Garrigues, Quelques recherches sur l'oeuvre d'H. Augustodunensis, RHE 70(1975) 388-425; BBKL II 1024-1026 (bibliogr.); R.D. Crouse, Intendo Moysi. Bede, Augustine, Eriugena and Plato in the Hexaemeron of H. Augustodunensis. Dionysius 2 (1978) 137-157; Ff. Freytag, Die deutsche Literatur des Mittelalters, B 1983, IV 122-132 (bibliogr.); M.L. Arduini, ,J<erum mutabilitas". Welt, Zeit, Menschenbild und „Corpus Ecclesiae-Christianitatis" bei H. von Regensburg (Augustodunensis). Zum Verständnis eines politischen Rationalismus im 12. Jahrhundert, RTAM 52(1985) 78-108; R. Haacke, M.L. Arduini, TRE XV 571-578; S. Gersh, H. Augustodunensis and Eriugena. Remarks on Method and Content of the „Clavis physicae", w: Eriugena redivivus. Zur Wirkungsgeschichte seines Denkens im Mittelalters und im Übergang zur Neuzeit, Hei 1987, 162-173.

Podobne prace

Do góry