Ocena brak

HISZPANIA, Reino Español, Królestwo Hiszpańskie - LITERATURA

Autor /Scholastyka Dodano /18.10.2012

Zaczątki (twórczość w języku kastylijskim)
znajdują się w glosach i notach w języku romance na marginesach łac. manuskryptów z klasztorów San Milian de
la Cogolla i Santo Domingo de Silos (X w.). Za pierwociny
liryki uważa się odkryte przez S.M. Sterna (1948) tzw. ¡archas,
czyli końcowe 2-4 wersy w romance, zamykające arab.
bądź hebr. utwory liryczne z X w.

Literatura hiszp. rozwinęła się z dziedzictwa hispanołac.
(Seneka Filozof, Lukan) i wizygockiego (Prudencjusz, Izydor
z Sewilli), a w średniowieczu została wzbogacona wpływami
arab. i żyd.; jej rozwój datuje się od XII w., najstarszym zaś
i najwybitniejszym dziełem kwitnącego wówczas nurtu poezji
żonglerskiej (mester de juglaría) jest Cantar del Mío Cid (ok.
1140, Ma 1779; Pieśń o Cydzie, Kr 1970); gatunek bliski recytowanej
poezji heroicznej reprezentuje jeden z najstarszych
w Europie dramatów w języku lud. Auto de los Reyes Magos
(2. poł. XII w.), znany dziś we fragmentach (odnaleziony
został w Toledo w XVIII w. przez F.F. Vallejo, Ma 1863); w
zachowanych 147 wierszach daje się wyodrębnić 5 scen: pojawienie
się gwiazdy i monologi Kaspra, Baltazara i Melchiora,
podróż 3 mędrców, ich rozmowa z Herodem oraz jego monolog
i narada z rabinami; dialogi tego misterium stały się prototypem
wielu późniejszych utworów bożonarodzeniowych;
brak in. dowodów na istnienie teatru liturg. w Kastylii (przy
jego rozkwicie w Katalonii) powoduje kontrowersje wśród
badaczy i bywa wyjaśniany okupacją arab. oraz istnieniem tu
liturg. obrządku mozarab. (ok. 1080 zastąpionego rzym.).

Wraz ze znacznymi postępami —» reconquisty w XII-XIII w.
następowała stabilizacja życia kulturalnego (uniw. w Palencii
1208, Salamance 1215); upowszechniło się szkolnictwo rei.
oraz nastąpił rozkwit poezji uczonych kleryków (mester de
clerecía) o strofie złożonej z 4 jednakowo rymujących się
wierszy aleksandrynem (cuaderna vía); źródłem inspiracji
były zwł. legendy o świętych i cuda NMP.

Najwybitniejszym
reprezentantem uczonego kunsztu i pierwszym znanym z
imienia pisarzem hiszp. był Gonzalo de —> Berceo, którego
twórczość o niepewnej chronologii poświęcona jest w całości
rei. tematyce. Współcześnie z uczoną poezją klerków pojawiły
się (zwł. w Aragonii i Leonie) pisane krótkim wierszem
poematy narracyjne (wpływy franc. i prowansalskie), inspirowane
legendami, żywotami świętych, a zwł. apokryfami NT;
do tego nurtu należą pochodzące z 1. poł. XIII w. Vida de
santa María Egipcíaca (Ma 1841) oraz Libro dels tres Reyes
d'Orient (Ma 1841), nawiązujący do epizodów z dzieciństwa
Chrystusa (zgodnie z treścią w kryt. wyd. M. Alvara pt. Libro
de la infancia y muerte de Jesús, Ma 1965).

Unikalnym
przykładem kasty lij skiej literatury o wyprawach —» krzyżowych
był odkryty i wyd. przez Carmen Pescador tekst Planto
por la caída de Jerusalén (Ma 1960). Z pocz. XIII w. pochodzą
również pierwsze zabytki prozy dydaktyczno-doktrynalnej
- Diálogo del cristiano y el judío (Ma 1914) oraz poradnik
dla spowiedników Diez mandamientos (P 1887), anonimowego
zakonnika z Nawarry.

Za pierwszy przykład kastylijskiej prozy lit. uchodzi La Gran
Conquista de Ultramar (ok. 1293, Sal 1503), łącząca tematykę
wypraw —* krzyżowych z legendami rycerskimi. W XIII w.
(umocnienie supremacji Kastylii po jej zjednoczeniu 1230 z
Leonem) wprowadzenie kastylijskiego jako języka urzędowego
przyczyniło się do upowszechnienia przekładów Biblii. Król —>
Alfons X Mądry (1252-84) popiera! i uprawiał działalność historiograficzną,
przekładową i prawodawczą (Las siete paradas,
1256-65; niepełne wyd. Se 1491, Sal 1555), a napisane przez
niego (zgodnie z obowiązującą konwencją) w języku galicyjskim
maryjne pieśni liryczne Cantigas de Santa Maria (Ma 1889)
pozostają do dziś arcydziełem poezji rei. i kompendium tradycji.

U schyłku XIII w. nastąpiła degradacja mester de clerecía,
a narastające nastroje pesymizmu przejawiły się w ascet. piśmiennictwie
uwzględniającym też krytykę społ., np. w Libro
de miseria de homne (Ma 1919), stanowiącym rozwinięcie traktatu
pap. Innocentego III De contemptu mundi.
Wiek XIV zdominowany zosta! w literaturze hiszp. przez 3
wybitnych twórców, sięgających m.in. do rei. problematyki.

W 1. pol. stulecia był nim J. —» Ruiz; jego arcydzieło Libro
de buen amor (ok. 1340, Ma 1790; Księga dobrej miłości,
Wwa 1980), niejednolite gatunkowo, łączące elementy nabożne
ze zjadliwą satyrą, parodią i humorem, wzbudziło polemiki
(m.in. ujmowano je jako traktat o dobrej miłości Bożej
przeciwstawionej świeckiej); jest ono syntezą prądów kultury
średniow. - klasycznego, łac.kośc. (teologia, elementy liturg.,
modlitwy, wskazania kan. i mor.), arab. i europejskiego.

Uczoną prozę 1. poł. tego wieku reprezentuje Don Juan
Manuel (1282-1349), autor m.in. księgi apologów z różnych
źródeł, wykorzystującej również formułę kazań domin, i parabolę
ewangeliczną Libro de Patronio (1335, Se 1575; Rady
Patroniuszowe, czyli historie i przykłady opowiadane hrabi Lukanorowi
I-II, Pz 1847); w Libro de los Estados (ok. 1330, Ma
1860) natomiast splata religię z rycerskością w poszukiwaniu
ideału rycerza-chrześcijanina. U schyłku XIV w. najwybitniejszym
pisarzem był kanclerz Pero López de Ayala (1332-
-1407), który w autobiogr. poemacie Rimador de Palacio
(1385, Ma 1864) zawarł obok satyry społ. i rad polit, niespotykaną
dotąd rei. intymność; natomiast słynne dzieło dydaktyczne
Juana de Luceny (zm. 1506) Tratado de vida beata
(Zamora 1483) rozważa złudność życia doczesnego.

W XV w. pod wpływem italianizmu, humanizmu i tradycji
klasycznej oraz pogłębiającego się kryzysu Kościoła dotychczasowa
żarliwa twórczość rei. splatała się z nowymi elementami
świeckimi; nastąpił rozkwit liryki w języku kastylijskim,
rozpowszechnianej w licznych zbiorach pieśni (także rei.),
zw. cancioneros, z których najstarszym jest Cancionero de
Baena (ok. 1445, Ma 1851). Uczoną poezję epoki reprezentował
Juan de Mena (1411-56), naśladowca Dantego Alighieri,
alegor. tekstem Laberinto de Fortuna (1444, Ma 1851), oraz
Iñigo López de Mendoza, markiz de Santillana (1398-1458).
Rozwijał się również romans rycerski, nadal kwitło kronikarstwo
i historiografia, a w poł. tego wieku Diego de San Pedro
(zm. 1496) wprowadził romans sentymentalny; nastąpił też
triumf poezji lud. zrodzonej z tematów epiki średniow., tzw.
romances (Romancero, Saragossa 1506). Zróżnicowanego
obrazu lit. „jesieni średniowiecza" dopełnia anonimowy taniec
śmierci Danza general de la muerte (pocz. XV w., Se
1520), a pogodne oczekiwanie śmierci wyzwalającej z doczesnych
cierpień pojawia się w arcydziele elegijnym Coplas a la
muerte de su padre (1476, Zamora 1480) Jorge'a Manrique
(zm. 1479).

Ważnym zjawiskiem było odrodzenie dramatu
rei., zapoczątkowane przez Gómeza Manrique (zm. ok.
1490) w Representación del Nacimiento de Nuestro Señor oraz
Lamentaciones fechas para la Semana Santa (ok. 1450, Ma
1915). Dzieła dramaturga J. — Enciny, zebrane niemal w
całości w Cancionero (Sal 1496, 15092), nawiązywały do tradycji
teatru liturg. (nowością było łączenie lud. języka pasterzy
z formułą przedstawień pasyjnych, rezurekcyjnych i eklogami
bożonarodzeniowymi). Uczniem Enciny był L. —* Fernández,
znany z 3 eklog oraz misterium o dużym dramatyzmie
Auto de la Pasión (Sal 1514). Twórczość prozatorska XV
w. obejmuje m.in. żywoty świętych Alfonsa Martineza de
Toledo zw. Arcipreste z Talavery (zm. 1470) - Vidas de san
Ildefonso y san Isidoro (1444, Ma 1943). U schyłku stulecia
wzrósł udział duchownych w lit. działalności.

Poezję narracyjną
opartą na NT uprawiał J. de —> Padilla, autor Retablo
de la vida de Cristo (Se 1513) oraz Los doce triunfos de los
doce Apóstoles (Se 1521). Franciszkanin I. de —* Mendoza
zasłynął połączeniem tradycji lud. (dialogi pasterzy) z uczoną
w poemacie narracyjnym Vita Christi por coplas (Zamora
1480); A. —* Montesino, także franciszkanin, dokonał przekładu
Vita Christi Landulfa ze Strasburga (Alcalá 1503) w
cyzelowanym stylu, zw. plateresco. Koniec XV w. otworzy!
nową kartę w kulturze hiszp. (przełomowe wydarzenia hist.
- zjednoczenie państw hiszp., zakończenie reconquisty, odkrycie
Ameryki); jedności polit, i językowej towarzyszyć
miała jedność rei., której służyły m.in. reformy kard. F. —>
Ximenesa. Rozwój uniw. studiów human., upowszechnienie druku (po 1470) i utrwalenie hegemonii języka kastylijskiego
zamykały średniowiecze, a utworem symbolizującym swą złożonością
formalną i ideologiczną konfliktowość epoki przejściowej
jest Celestina (Burgos 1499; Celestyna, Ł 1947) Fernando
de Roj asa (zm. 1541).

W XVI w. (polit, potęga H.) nastąpił bezprecedensowy
rozkwit lit.-artyst. (złoty wiek); najpierw triumfował italianizm
(Garcilaso de la Vega, 1501-36) i klasycystyczny humanizm,
natomiast po 1550 apogeum osiągnęło piśmiennictwo
mist.-ascet., jedno z najtrwalszych i najbardziej uniwersalnych
dokonań hiszp. geniuszu w sferze myśli i estetyki literackiej.

Piśmiennictwo rei. nabrało szczególnego znaczenia w
związku z działalnością misjonarską wśród Indian, założeniem
przez —» Ignacego Loyolę Tow. Jezusowego (—> jezuici)
oraz przekształceniem się H. po Soborze Tryd. w ostoję kat.
reformy Kościoła. Nurt świecki reprezentowały różne odmiany
powieści (pasterska, łotrzykowska, mauretańska), ale wiele
nowych dokonań artystycznych wiązało się z literaturą rei.
(ponad 3000 książek: komentarzy bibl., żywotów świętych,
podręczników konfesyjnych, dzieł chrzęść, ascetyki).

Na
pocz. stulecia pojawił się dramat symboliczno-alegoryczny
Gila Vicente (zm. ok. 1536), choć formy średniow. nadal cieszyły
się popularnością (obszerny anonimowy zbiór Códice
de autos viejos, Ba 1901). Ok. 1520 powstały specyficznie
hiszp. formy dramatyczne o charakterze alegor. oparte na temacie
Eucharystii i związane z uroczystościami Bożego Ciała,
tzw. —» autos sacramentales.

Ideał religijności wewn. propagowali
wówczas wyznawcy erazmianizmu bracia Alfonso (zm.
1532) i Juan de Valdés (zm. 1541), autor rozprawy o doktrynie
chrzęść. Diálogo de la doctrina cristiana (Alcalá 1529),
Alfabeto cristiano (Ve 1546) oraz Instrucción cristiana para
los niños (Mleko duchowne, Kri 1556). Wybitnym erudytą i
moralistą byt A. de —» Guevara OFM, autor Relox de príncipes
o „Libro áureo" del emperador Marco Aurelio (Valladolid
1529; Horologium principis seu de vita Marci Aurelii, Kr
1611; Zegar monarchów, Lw 1885) oraz dzieł rei. Oratorio
de religiosos (Valladolid 1542) i Libro llamado Monte Calvarlo
(Valladolid 1545). Popularna była twórczość hagiograficzna
P. de —» Ribadeneyry, zwł. Vida de san Ignacio (Na 1583)
i Libro de las vidas de los santos (Ma 1599).

Mistycyzm nie
miał w Hiszpanii poza Katalonią tradycji średniow. (najstarszym
zachowanym dziełem tego nurtu jest anonimowy Tratado
de la vida y estado de perfección, Sal 1499); prekursorami
i inspiratorami najwybitniejszych mistyków byli Bernardino
de Laredo (zm. 1540), Alejo Venegas del Busto (zm. 1554),
—» Franciszek z Osuny - autor Abecedario espirituale (I-III,
Toi 1527-30, Ma 1972; Elementarz życia duchownego, Wwa
1908), —» Piotr z Alkantary, znany z Tratado de la oración y
meditación (1555; Jak człowiek powinien się modlić, Wwa
1894), epistolograf —* Jan z Avila i —* Alfons z Orozco. Żarliwością
i artyst. subtelnością w ukazywaniu doświadczalnego
poznania boskiej obecności oraz harmonijnym połączeniem
idealizmu i realizmu wyróżnia się twórczość mistyka —» Ludwika
z Grenady OP (popularny w Polsce w XVI-XVII w.),
który zasłynął zwł. jako autor ascet. podręcznika wyznaniowego
Guía de pecadores (Li 1556; Przewodnik grzesznych
ludzi, Kr 1567, 15793), sławiącego cnotliwe życie i pouczającego
jak unikać grzechu. Rozkwit mistycyzmu wiąże się z
osobą i dziełem —> Teresy Wielkiej; jej twórczość cechuje
piękno języka oraz odkrywczość symboliki i metafor stworzonych
dla ekspresji niewyrażalnych stanów duszy. Pod względem
lit. najwybitniejszym mistykiem-poetą był L. de —» León
OESA, którego La morada del cielo i A la Ascension del
Señor (Sal 1585) odznaczają się niezwykłą harmonią stylistyczną;
jego rozprawa dialogowa De los nombres de Cristo (I-
-II, Sal 1583-85) stanowi natomiast kompendium poglądów
autora na temat Boga, przyrody i człowieka. W jego kręgu i
szkoły salamantyńskiej tworzył P. —* Malón de Chaide, zw.
metafizykiem miłości, autor popularnej i błyskotliwej parafrazy
ewangelicznej La conversión de la Magdalena (Ba 1588).

Ostatnim z wybitnych mistyków był —> Jan od Krzyża. Dzieła
mistyków nadały ostateczny kształt nowoczesnej hiszpańszczyźnie,
m.in. dzięki wrażliwości i wzbogaceniu języka
uczonego mówionym. Odrębne miejsce, choć o znacznie
mniejszej randze lit., zajmuje, pozostający pod wpływem mistyków
z pn., Jan od Aniołów (zm. 1609), autor m.in. Triunfos
del amor de Dios (Medina 1590) i Diálogos de la conquista
del secreto reino de Dios (Ma 1595). Znaczące są także
dzieła ascety Dydaka z Estelli OFM (zm. 1578), m.in. De la
vanidad del mundo (Alcalá 1565) i Cien meditaciones devotísimas
del amor de Dios (Sal 1578). W dziedzinie liryki rei. za
arcydzieło uważany jest anonimowy sonet z końca wieku Soneto
al Cristo Crucificado (Ma 1628), natomiast epikę rei.
reprezentuje przede wszystkim La Crlstiada (Se 1611) D. de
-> Hojedy OP.

Pierwszą poł. XVII stulecia zalicza się jeszcze do złotego
wieku dzięki wybitnym osobowościom twórczym, które radykalnie
przetworzyły tradycję lit. różnych gatunków. W ewolucji
prozy narracyjnej dzieło M. de —> Cervantesa Saavedry
zajmuje miejsce analog, do tego, jakie w teatrze osiągnął
Lope de —> Vega, twórca hiszp. teatru nar. (m.in. sztuki La
buena guarda, La fianza satisfecha, Barlaam y Josefat, Lo
fingido verdadero). W kategorii teatru sakr. ważne są też dokonania
Antonio Miry de Amescua (zm. 1644), traktującego
o problemach woli, zbawienia i predestynacji, sięgającego też
do żywotów świętych (m.in. El esclavo del demonio, Ma
1612).

Wybitnym dramaturgiem był Gabriel Téllez (zm.
1648), znany pod pseud. —> Tirso de Molina, podejmujący
(m.in. w El burlador de Sevilla, Ma 1630) zagadnienie zbawienia
w kategoriach teol. i ludzkich (jednak uniwersalność
stworzonego przez niego mitu Don Juana przyćmiła liczne
dokonania w rei. teatrze).

Pełnię baroku i ówczesnego teatru
rei. ucieleśniło dzieło P. —» Calderona de la Barca, całkowicie
podporządkowane teol. modelowi świata. Oryginalność,
różnorodność i bogactwo estetyczne baroku hiszp. znajduje
także odbicie w poezji L. de —» Góngory y Argote i w satyrycznych
wizjach Francisco de Quevedo y Villegasa (zm. 1645),
którego traktaty ascet. stanowiące wykładnię ewangelicznej
doktryny - Providencia de Dios (Ma 1641) i La cuna y la
sepultura (Ma 1635) oraz polit.-mor. Política de Dios, gobierno
de Cristo (Ma 1626; Polityka Boża, Kr 1633), ukazują
dekadencję H. Wśród licznych autorów dydaktycznych wyróżniał
się teoretyk i mistrz konceptyzmu B. —> Gracián SJ,
którego traktaty mor., podobnie jak powieść alegor.-filoz. El
criticón (I-III, Saragossa 1651, Ma 1657), skupiają się wokół
myśli o złudności życia doczesnego. Konceptystą podejmującym
tematy rei. był również doskonały stylista Alonso de Bonilla,
autor m.in. Peregrinos pensamientos de misterios divinos
(Baeza 1614). Wszechstronną gatunkowo twórczość rei.
uprawiał José de Valdivielso, autor m.in. prostych piosenek
dziecięcych inspirowanych tematyką sakr. Romancero espiritual
del Santísimo Sacramento (Toi 1612) oraz obszernego poematu
narracyjnego Vida de san José (Toi 1604).

Pozostałą
twórczość rei. XVII w. cechował przede wszystkim mistycyzm,
m.in. niezwykle popularny powieściowy żywot MB Mistica
ciudad de Dios (Ma 1670; Mistyczne miasto boskie, Kr
1730) Marii de —* Agredy. Heterodoksyjną doktrynę mist.
(—» kwietyzm) propagował M. de Molinos, autor wpływowego
dzieła Guía Espiritual (R 1675). Barokową strukturą i stylistyką
wyróżniały się ascet.-mor. traktaty Juana Eusebio Nieremberga
SJ (zm. 1658), np. Aprecio y estima de la Divina
Gracia (Ma 1638).

Oświecenie eur. z jego atakami przeciwko Kościołowi i
edukacji rei. napotkało w H. silny, choć nie zawsze skuteczny
opór (1767 wygnanie jezuitów przez Karola III). Nowego ducha
epoki wyrażało dzieło B.L —> Feijóo y Montenegra oraz
wszechstronna twórczość Gaspara Melchiora de Jovellanosa
(zm. 1811), a także proza dydaktyczno-satyryczna José Cadalsa
(zm. 1782). Szeroko dyskutowaną wykładnię nowej poetyki
wprowadził Ignacio Luzán (zm. 1754) w La poètica o reglas de la poesía (Saragossa 1737).

Rozpowszechnione piśmiennictwo
erudycyjne epoki obejmowało także problematykę
rei., a pomnikowym dziełem tego nurtu jest España sagrada
(I-XXIX, Ma 1747-75) E. -> Floreza; Diego de Torres
Villaroel (zm. 1770) pozostawił natomiast poza poczytnym
dziełem pseudoautobiogr. Vida (Ma 1742) liczne żywoty
świętych (do dziś popularne).
Klasycyzm i romantyzm nie wniosły znaczących dzieł do
hiszp. literatury rei. (zmalał udział duchownych w życiu intelektualnym
kraju).

W XIX w. nastąpił jednak zwrot ku tematyce
rei., a próbę pogodzenia ducha romantycznego z chrystianizmem
stanowi ocalenie bohatera dramatu Don Juan Tenorio
(Ma 1844; Don Juan Tenorio, Wwa 1915) José Zorilli,
który był czołową postacią hiszp. romantyzmu obok dramaturga
księcia de Rivasa (zm. 1865), prozaika Mariano José
de Larry (zm. 1837) i poety José de Esproncedy (zm. 1842).
Niepokój rei. cechuje lirykę najwybitniejszego postromantyka
Gustavo Adolfo Bécquery (zm. 1870), autora niedokończonej
historii świątyń hiszp. (Historia de los templos de España,
Ma 1857). Retoryczne umiejętności Juana Donoso
Cortesa (zm. 1853) ujawniły się natomiast w porównawczej
rozprawie konfrontującej protestantyzm z katolicyzmem Ensayo
sobre el catolicismo, el liberalismo y el socialismo considerados
en sus principios fundamentales (Ma 1851).

W prozie
narracyjnej ważne miejsce zajmowała twórczość Pedro Antonio
de Alarcón (zm. 1891), kostumbrysty, broniącego katolicyzmu
jako podstawy moralności (m.in. w powieściach z tezą
El escándalo, Ma 1875; Zgorszenie, Wwa 1884, i El niño de la
bola, Ma 1880; Dziecię globu, Wwa 1884). Wielu znaczących
twórców hiszp. powieści regionalistycznej obnażało fałszywą
religijność, m.in. Armando Palacio Valdés (zm. 1938) i Juan
Valera (zm. 1905).

Wyrazem niepokojów duchowych i rei.
były też liczne powieści mistrza realizmu Benito Pereza Galdósa
(zm. 1920) oraz powieść La regenta (I-II, Ba 1884-
-85) Leopoldo Alasa (zm. 1901), zawierająca psychol. analizę
bohaterki rozdartej między mistycyzmem a doczesnymi pokusami.
Spośród pisarzy tego okresu niewspółmierną do artyst.
wartości popularność (także w Polsce) osiągnęła twórczość
Luisa Colomy SJ (zm. 1915), m.in. dzięki powieści Kurrita
(Ma 1890; Kurrita, Wwa 1893).

Narastające na przełomie wieków pragnienie radykalnej
odnowy polit., duchowej i kulturalnej znalazło odbicie także
w literaturze (m.in. ruch Pokolenie 1898). Spośród pisarzy
tej generacji problematyka życia wiecznego i Boga nurtowała
M. de —» Unamuno, ukazującego rozdarcie między wiarą i
rozumem, m.in. w fundamentalnym eseju Del sentimiento
trágico de la vida (Ma 1912), w powieści San Manuel Bueno,
mártir (Ma 1933; San Manuel Dobry, męczennik, Kr 1985)
oraz w poemacie El Cristo de Valázquez (Ma 1920).

W początkach
XX w. w hiszp. literaturze często pojawiał się motyw
poszukiwania Boga, m.in. w poezji A. Machado, czołowego
modernisty pozostającego pod wpływem tradycji augustyńskiej,
oraz w liryce J.R. Jiméneza, będącego przywódcą awangardowego
ugrupowania poetyckiego Pokolenie 27, które nawiązywało
do tradycji złotego wieku. Jorge Guillen (zm.
1984) w poemacie Cántico (Ma 1928, BA 19504) podjął „tradycję
kontemplacyjną" Jana od Krzyża. Natomiast franciszkańskie
podłoże i zmysł mist, cechuje utwory Gabriela Miró
(zm. 1930), szczególnie w malowniczych scenach bibl. Figuras
de la pasión del Señor (Ma 1916). Lirykę rei. uprawiał też
początkowo jeden z czołowych poetów współcz. Luis Rosales
ur. 1910), znany z Retablo sacro del nacimiento del Señor
Ma 1940).

Angel Valbuena Prat opublikował natomiast Antología
de la poesia sacra (Ma 1940). Do tematyki rei. sięgali
również Miguel Hernández (zm. 1942), którego liryka stanowi
pomost między Pokoleniem 27 i współczesnością, oraz późniejszy
czołowy przedstawiciel poezji zaangażowanej Blas de
Otero (zm. 1979), nawiązujący w Càntico espiritual (Ma
1942) do Jana od Krzyża.

Za najwybitniejszego hagiografa 1.
poł. XX w. uznaje się Justo Pereza de Urbela (ur. 1895), autora m.in. Semblanzas benedictinas (Ma 1928) i dzieła
obejmującego żywoty świętych Año cristiano (TV, Ma 1930)
oraz Vida de Cristo (Ma 1941).

Hiszpańską literaturę XX w. charakteryzuje narastająca
polaryzacja ideologiczna (dramatyczną kulminacją stała się
wojna domowa 1936-39 i dyktatura frankistowska); po 1936
nastąpiło rozbicie na twórczość emigracyjną i krajową oraz
rozwój tonacji społecznie zaangażowanej. Po okresie dominacji
konwencji realistycznej (w prozie lat 40-50) nastąpił
rozkwit nowatorskich technik narracyjnych, zwł. w powieści,
której poezja i dramat nie dorównują oryginalnością.

Do
najwybitniejszych pisarzy współcz. należą Camilo José Cela
ur. 1916), Miguel Delibes (ur. 1920), Luis Martín Santos
1924-64), Juan Goytisolo (ur. 1935) i Juan Benet (ur.
1928).

 

S. Ciesielska-Borkowska, Mistycyzm hiszpański na gruncie polskim, Kr 1939; A. del Río, Historia de la literatura española I-II, NY 1948 (Historia literatury hiszpańskiej I-II, Wwa 1970-72); H. Hatzfeld, Estudios literarios sobre la mística española. Ma 1955; J.L. Flecniakoska. La formation de l' „auto" religieux en Espagne avant Calderon, 1550-1635, Montpellier 1961; M. Darbord, La poésie religieuse espagnole des rois catholiques à Philippe II, P 1965; M. Strzałkowa, Historia literatury hiszpańskiej. Zarys, Wr 1966, 19682; A.D. Deyermond, A Literary History of Spain, the Middle Ages, Lo 1971; J.L. Alborg, Historia de la literatura española I-IV, Ma 1977; K. Niklewiczówna, Piśmiennictwo hiszpańskie w Polsce w okresie staropolskim, w: Literatura staropolska w kontekście europejskim, Wr 1977. 91-110.

Do góry