Ocena brak

Historia teologii

Autor /Eligia Dodano /23.11.2012

Systematyczne próby zrozumienia i wyjaśnienia objawienia, trwające od czasów Nowego Testamentu po Sobór Watykański II, oraz jego następstwa. Św. Paweł, św. Jan, św. Łukasz i inni autorzy ksiąg Nowego Testamentu - jeszcze bardziej niż ich poprzednicy w Starym Testamencie - pozostawili nam natchnione spojrzenia i podejścia, które jednak nie były systematycznymi traktatami zbudo-wanymi na podstawach filozoficznych.

Z chwilą wystąpienia apologetów i wskutek walk z gnostykami kultura grecka zaczęła wspierać teologię chrześcijańską językiem filozoficznym i filozoficznymi poję-ciami. Ojcowie Kościoła rozwijali teologię, dzięki wielkim sporom teologicznym, przede wszystkim dzięki dyskusjom trynitarnym i chrystologicznym IV i V stulecia, teologię która miała charakter biblijny, liturgiczny, doksologiczny, katechetyczny i duszpasterski.

Wraz z Pseudo-Dionizym Areopagitą (koniec V i początek VI wieku), św. Maksymem Wyznawcą (ok. 580-662) i św. Janem Damasceńskim (ok. 675 - ok. 749), teologia Ojców Kapadockich pozostawiła niezatarte piętno na teologii wschodniej, na przykład poprzez rozróżnienie pomiędzy Bożą istotą a energiami, rozwinięte przez św. Grzegorza Palamasa (ok. 1296-1359). Św. Augustyn z Hippony (354-430), obdarzony wspaniałym umysłem i piórem, wywarł ogromny wpływ na późniejszą naukę o grzechu, łasce, sakramentach i Trójcy Przenajświętszej. Od cza-sów św. Anzelma z Canterbury (ok. 1033-1109) zaczęła się rozwijać scholastyka, którą udoskonalił św. Tomasz z Akwinu (ok. 1225-1274); stworzył on syntezę filozofii arystotelesowskiej i platońskiej z dany-mi objawienia.

Równolegle do akademickich studiów prowadzonych na nowych uniwersytetach, ducho-wą i liturgiczną tradycję Ojców Kościoła rozwijała teologia mistyczna i monastyczna, między innymi św. Bernarda z Clairvaux (1090-1153), św. Hildegardy z Bingen (1098-1179), św. Gertrudy z Helfty (1256 -ok. 1302) i św. Katarzyny ze Sieny (1347-1380). W późnym Średniowieczu scholastyka przerodziła się w nominalizm. Nowy humanizm upowszechniony przez takich uczonych, jak Erazm z Rotterdamu (1469-1536), i sama reformacja zrewolucjonizowały studia nad Pismem Świętym i nad Ojcami Kościoła.

Katolikom Sobór Trydencki dał jasne podstawy pod późniejszą teologię, w której wybitną rolę odegrali tacy ludzie, jak: Jan od św. Tomasza (1548-1617), Dionizy Pétau (1583-1652), Franciszek de Suarez (1548-1617) oraz Gabriel Vasquez (1549-1604). Wielkie wyzwania dla teologów chrześcijańskich przyniosła najpierw filozofia Oświecenia, a następnie dziewiętnastowieczna krytyka biblijna i historyczna, teoria ewolucji, różne odmiany socjalizmu, nowo powstałe nauki psychologiczne i socjologiczne.

W wieku XX szczególnie we Francji, Niemczech i Holandii - ożywiła się teologia katolicka dzięki postępowi w stu-diach filozoficznych i patrystycznych, a także ruchom biblijnym, liturgicznym i ekumenicznym. Równolegle do wielkich teologów protestanckich, takich jak: Karl Barth (1886-1968), Dietrich Bonhoeffer (1906-1945), Rudolf Bultmann (1884-1976) i Paul Tillich (1886-1965) oraz teologów prawosławnych, jak Sergiusz Bułgakow (1871-1944), Włodzimierz Losky (1903-1958) i Dumitru Staniloae (1903-1993) - odnowie teologii katolickiej przewodzili tacy teologowie, jak: Ives Congar (1904-1995) i Karl Rahner (1904-1984).

Po Soborze Watykańskim II zarówno w Kościele katolickim, jak poza nim teologia stała się bardziej antropologiczna, dialogowa i duchowa. Obecnie mniejszy monopol ma w teologii duchowień-stwo i Europa, toteż rozwija się ona żywiołowo w obu Amerykach, w Azji i w innych częściach świata.

Zob. apologeci, arystotelizm, augustynianizm, chwała, doktor kościoła, gnostycyzm, humanizm, istota i energie, jansenizm, kalwinizm, luteranizm, mistyka, modernizm, neopalanizm, neoplatonizm, neoscholastyka, neotomizm, nominalizm, ojcowie kapadoccy, ojcowie kościoła, orygenizm, oświecenie, palamizm, platonizm, protestantyzm liberalny, reformacja, ruch oksfordzki, scholastyka, skotyzm, stoicy, Sobór Trydencki, Sobór Watykański I, Sobór Watykański II, teologia afroamerykańska, teologia aleksandryjska, teologia antiocheńska, teologia dialektyczna, teologia feministyczna, teologia kerygmatyczna, teologia polityczna, teologia wyzwolenia, tomizm, trzej teologowie, Tybinga i jej szkoły, życie monatyczne.

Podobne prace

Do góry