Ocena brak

HILARIÓN z GAZY Św.

Autor /Dobrochna Dodano /18.10.2012

ur. 291 w Tabatha k. Gazy,
zm. 371 na Cyprze, organizator eremityzmu w Palestynie.

Wg świadectw św. Hieronima (Vita sancii H., PL 23,29-54;
Żywot świętego H., PSP X 32-59) i HE Sozomena (PG
67,593-1630; Historia Kościoła, Wwa 1980, passim) H. zostal
wysłany przez rodziców do Aleksandrii w celu ugruntowania
podstaw wiary (—» aleksandryjska szkoła egzegetyczna); 311
zetknął się prawdopodobnie z — Antonim Pustelnikiem i zachęcony
jego przykładem, podjął próbę przeszczepienia w
Palestynie eremityzmu (—» anachoreci); kilka lat samotnie
przebywał w lepiance, nast. „w domku z cegieł, wiórów i
słomy" (—» cela), a 329 zorganizował w Maiumas wspólnotę
mniszą, pozyskując dla niej licznych zwolenników; w analog,
celach przebywał na Sycylii, w Dalmacji, a od 366 w Pafos
na Cyprze.

Po śmierci H. jego uczeń Hezychiusz przeniósł
ciało H. do Gazy, która od 570 stała się głównym miejscem
kultu; rozszerzył się on nast. w patriarchatach Antiochii, Jerozolimy
i Konstantynopola, a także w Wenecji, Pizie i od
czasów Karola Wielkiego - w państwie Franków.

 

P. Winter, Der liierarische Charakter der „Vita H. ", Zittau 1904; P. de Labriolle, Vie de Paul de Thèbes et vie de saint H., P 1906; E. Coleiro, Saint Jerome's Lives of the Hermits, VigCh 11(1957) 161-178; B. Kotting, LThK V 334; P.T. Camelot, Catholicisme V 736; G.D. Gordini, BS VII 731-733; J. Gribomont, DIP IV 1631; BBKL II 831.

 

W  i k o n o g r a f i i przedstawiany jest jako starzec o ascet.
twarzy z długimi włosami i brodą, w habicie zak. lub w przepasce
z liści na biodrach (rzadko jako młodzieniec), z księgą
lub krucyfiksem i różańcem w dłoni; indywidualnym atrybutem
H. (stosownie do legendy) jest smok.

Najstarsze wyobrażenie H. z końca X w. znajduje się w
miniaturze Menołogium Bazylego II (BWat). W sztuce wsch.
we wczesno- i średniobizant. malowidłach najliczniejsze są
przedstawienia H. w otoczeniu eremitów, np. półpostać z
krzyżem w dłoni obok Andronika i Cyriaka (kościół w Asine
i klasztor Hagios Neofytos na Cyprze, w Hosios Lukas w Fokidzie
z XII w., w kościele św. Jerzego w Staro Nagoričane z
XIV w. i w Woroneżu z poł. XVI w.).

Na Zachodzie H. występuje zwykle w ujęciach indywidualnych:
jako orant, obnażony do pasa (italobizant. mozaika z
XIII w. w kościele S. Marco w Wenecji), w stroju mnicha z
otwartą księgą w dłoni (fresk z XIII w. na sklepieniu w klasztorze
S. Croce, Florencja), jako pustelnik-opat (skrzydło wł.
tryptyku - relikwiarza Adoracji krzyża z 1. poł. XV w.,
MNWwa), na tle swej pustelni jako młodzieniec klęczący ze
złożonymi rękoma przed otwartą księgą i krzyżem leżącymi
na ziemi (sztych J. Sadelera z ok. 1600, Staatliche Sammlung,
Monachium) oraz siedzący u boku MB w scenie Adoracji
Dzieciątka (obraz F. Lippi z 1450, Uffizi).

Popularność zyskała
legendarna scena Pokonania smoka (zwycięstwo nad
szatanem) realizowana w średniow. iluminatorstwie (miniatura
w zbiorze legend z Cîteaux, Bibliothèque Municipale, Dijon)
i malarstwie ściennym, ukazującym H. czyniącego znak
krzyża i zmuszającego tym uskrzydlonego smoka do wstąpienia
na płonący stos (sceny z życia eremitów w Campo Santo
w Pizie z XIV w.); w sztuce pol. scenę tę ukazano na awersie
skrzydła Poliptyku św. Jana Jalmużnika z 1504 (MNKr).

 

E. Ricci, Mille santi nell'arte, Mi 1931, 355-356; Künstle II 308; Kaftal I 479-482; Reau III 2, 649-650; M.C. Celletti, BS VII 733-735; K. Secomska, Ołtarz św. Jana Jalmużnika, SRen 4(1964) 244-330; G. Kaster, LCIk VI 531-532.

Podobne prace

Do góry