Ocena brak

Hieny

Autor /Jana Dodano /31.01.2012

Żyjące niemal na całym kontynen­cie afrykańskim, Bliskim Wschodzie i w Indiach, hieny mają opinię padlinożerców. Tymczasem jeden z gatunków hieny należy do najbardziej agresywnych mięsożer­nych myśliwych wśród zwierząt.
Hieny pojawiły się pod koniec ery mioceń­skiej, między 254 a 255 milionami lat temu. Ich przodkami były małe ssaki mięsożerne. Nawet na tym etapie ewolucji zęby hien były zdolne miażdżyć najtwardsze kości. Takie silne uzębienie jest cechą charakterystycz­ną jednego z trzech żyjących obecnie gatunków.
W czasie plejstocenu, który zaczął się około dwa miliony lat temu, żyło zwierzę zwane hieną jaskiniową, będące dwukrotnie większe od naj­większej współczesnej hieny.
Gatunki hieny.
Hiena cętkowana jest największym przedstawi­cielem gatunku, najbardziej rozpowszechnionym w całej Afryce. Żyje w rozmaitych środowiskach - na pustyni, w jałowym buszu i na terenach leśnych - od południowej części Sahary do Afryki Południowej, z wyjątkiem dorzecza Konga i tere­nów wysuniętych najdalej na południe. Zasięg występowania hieny cętkowanej zachodzi na tereny występowania pozostałych dwóch gatun­ków. Zwierzę to jest często pokryte dość długim, szorstkim futrem, koloru płowożółtego lub khaki, z nieregularnymi, czarnymi plamami. Łapy, pysk i koniuszek ogona są ciemnobrązowe lub czarne. Na szyi i ramionach znajduje się krótka, szczeciniasta grzywa.
Hiena brunatna ma najmniejszy zasięg wystę­powania, ale zamieszkuje najróżnorodniejsze śro­dowiska. Można ją spotkać na pustyni, w zagaj­nikach, terenach trawiastych, otwartych terenach leśnych i wybrzeżach Afryki Południowej. Jej ciemnobrązowe futro jest dużo dłuższe i bardziej kudłate niż futro hieny cętkowanej, i tworzy gęstą narzutkę na ramionach i plecach. W ten sposób hiena brunatna wygląda na dużo większą niż jest w rzeczywistości.
Hiena pręgowana - najmniejsza z hien - żyje na terenach najdalej wysuniętych na północ, wybie­rając otwarte, często skaliste, rejony wschodniej i północnej Afryki, oraz terytorium Bliskiego Wschodu, Arabii, Indii i niektórych południowo-zachodnich części byłego Związku Radzieckiego. Rzadko oddala się bardziej niż 10 km od źródła wody. Jej szare lub jasnobrązowe, długie, kudłate futro jest ozdobione kilkoma brązowymi pręgami otaczającymi ciało. Wzdłuż kręgosłupa rozciąga się grzywa sztywnych włosów o długości sięgają­cej 20 centymetrów.
Wszystkie hieny mają znacznie wyżej położo­ne ramiona od zadnich części, więc ich plecy są wyraźnie pochylone do tyłu. Zwierzęta poruszają się inochodem, to znaczy obie nogi jednego boku poruszają się jednocześnie, przez co ciało charak­terystycznie kołysze się podczas chodzenia. Hieny cętkowane mają zaokrąglone uszy, pod­czas gdy brunatne i pręgowane mają uszy o spi­czastych końcach.
Życie hien.
Chociaż często można je zobaczyć podczas dnia, hieny są aktywne głównie o zmroku i w nocy. Dzień spędzają na odpoczynku w swoich kryjów­kach lub w ich pobliżu. Zwykle są to powiększo­ne nory innych zwierząt lub też ustronne miejsca wśród skał czy w zaroślach.
Hieny są zwierzętami terytorialnymi, zajmują­cymi dobrze strzeżony, ściśle oznaczony obszar wokół nory oraz szerszy rejon polowań. Powierzchnia tego ostatniego bywa bardzo różna, uzależniona od ilości dostępnego pożywienia.
Hieny oznaczają granice terytoriów wokół jaskini wydzielinami z gruczołów odbytu, mo­czem i kałem. Hiena brunatna ma najlepiej rozwi­nięte gruczoły o najwyraźniejszym zapachu. Zostawia ona na źdźbłach trawy wydzieliny dwo­jakiego rodzaju - najpierw białą, potem czarną.
Hiena cętkowana jest chyba najbardziej towa­rzyskim zwierzęciem z wszystkich hien. Żyje w dużych grupach, swego rodzaju „klanach", mogących liczyć nawet 80 jednostek. Najczęściej spotyka się grupy składające się z mniej więcej piętnastu członków. Co jest rzadkie wśród zwie­rząt mięsożernych, osobnikami dominującymi są większe od samców samice.
Zwierzęta obu płci i wszystkich grup wieko­wych zawsze witają się w wysoce ceremonialny sposób - każde unosi do góry jedną nogę, by dru­gie mogło powąchać jego genitalia. Poza tym utrzymują kontakt za pośrednictwem rozmaitych odgłosów i dźwięków, z których tylko część jest słyszalna dla ludzkiego ucha. Każdy osobnik ma swój charakterystyczny głos, który może roz­brzmiewać na kilka kilometrów. To właśnie chi­choczący głos hieny cętkowanej sprawił, że zdo­była ona sobie rozgłos jako śmiejąca się hiena.
Hiena brunatna bardziej lubi samotność, zwłaszcza podczas swoich wypraw łowieckich, ale prowadzi życie w swego rodzaju poszerzonej rodzinie, dzieląc się swoim terytorium z cztere­ma, sześcioma krewniakami. Również jej przed­stawiciele witają się wąchaniem łbów i reszty ciała, a także stroszeniem grzywy. Hiena brunat­na nie wydaje tak wielu różnorodnych odgłosów jak hiena cętkowana.
Zdobywanie pokarmu
Do niedawna wszystkie hieny miały opinię padli­nożerców żywiących się resztkami pozosta­wionymi przez inne zwierzęta. Tymczasem hiena cętkowana, obdarzona ostrym wzrokiem i wyczu­lonym węchem oraz posiadająca umiejętność grupowej współpracy, jest jednym z najskutecz­niejszych i budzących największą grozę łowców.
Hiena cętkowana może polować pojedynczo, ale częściej ściga upatrzoną zdobycz w stadach. Jest w stanie poruszać się z prędkością do 65 km na godzinę, więc może dogonić i zabić takie zwierzęta jak na przykład zebry. Hieny chwytają ofiarę za nogi i boki, wczepiając się tak mocno, że uciekające zwierzę przewraca się. Wtedy całe stado dosłownie rozdziera zdobycz na strzępy, pożerając do 15 kg mięsa na raz. Hieny uczą się podchodzenia do pasących się zwierząt w czasie, kiedy zwierzęta, na które polują, mają młode, ponieważ cielęta stanowią łatwy łup dla dorasta­jących drapieżników.
Szczęki hieny pręgowanej należą do najsilniej­szych wśród wszystkich mięsożernych; są dość potężne, by odstraszyć Iwy i tygrysy. Pozwalają właścicielom miażdżyć największe kości bydła i bawołów. Układ pokarmowy hien jest w stanie trawić kości - biały kolor kału pochodzi od wyso­kiej zawartości wapnia w zjedzonych kościach.
Dieta hieny cętkowanej zależy od rejonu, w jakim żyje i od pory roku, ale wiadomo, że nie pogardzi ona mięsem nosorożca, lwa, lamparta, słonia i bawoła. Poza tym poluje na wszystkie rodzaje antylop, jakie mieszkają w jej rejonie, je także owady, gady i pewną ilość trawy. Bez wąt­pienia nie wzgardzą żadną napotkaną padliną, nie cofną się też przez przeszukaniem wysypisk śmieci. Pożywiające się hieny konkurują ze sobą, czasami wyrywając ze zdobyczy jak największą ilość mięsa i uciekając z nią na bok, by nie zosta­ła wyrwana im z pyska.
Hieny brunatne i pręgowane nie są tak agre­sywnymi myśliwymi i zwykle żywią się padliną, znajdując ją przy użyciu swojego czułego zmysłu węchu. Zazwyczaj polują samotnie bądź parami, zabijając też małe kręgowce i udomowione owce i kozy. Dopełnieniem ich pożywienia są owady, jaja, owoce i warzywa. Jeśli hiena brunatna natknie się na duże martwe zwierzę, czasami odgryza kawałki mięsa i zanosi je w sobie znane miejsce, aby zjeść później. Hieny brunatne żywią się też martwymi rybami i innymi zwierzętami morskimi.
Ilość czasu poświęconego na polowanie lub szukanie pożywienia zależy od obfitości pokar­mu. Wiadomo, że hieny brunatne potrafią aktyw­nie szukać pożywienia przez dziesięć godzin dziennie, a nawet dłużej.
Hieny mogą się rozmnażać w dowolnej porze roku, choć większość młodych hieny brunatnej przychodzi na świat między sierpniem a stycz­niem. W przypadku hien cętkowanych pary two­rzą się zwykle % członków jednego klanu, jednak wędrujące samce hieny brunatnej mogą łączyć się z samicami tej grupy, przez której terytorium właśnie przechodzą.
Hieny cętkowane rodzą młode po okresie ciąży trwającym około 110 dni. W miocie są zwykle dwa młode. Poród odbywa się w piecza­rach - w tym przypadku są nimi duże wgłębienia na otwartych przestrzeniach porosłych trawą -i zdarza się, że wiele samic skupia się razem w większych grupach, by wydać młode. W prze­ciwieństwie do prawie wszystkich innych mięsożernych zwierząt lądowych, szczenięta hieny bru­natnej rodzą się z szeroko otwartymi oczami; w dodatku mają zęby i w razie potrzeby potrafią biec niemal natychmiast po urodzeniu.
Nowonarodzone młode pozostają w pieczarze, a opiekuje się nimi jedna lub dwie samice. Zwykle wychodzą na powierzchnię w porze kar­mienia, ale dopiero w wieku około ośmiu miesię­cy opuszczają bezpieczne schronienie. Mniej więcej w tym czasie zaczynają udawać się na wyprawy łowieckie lub łupieżcze w towarzystwie matki - ani ona, ani inne osobniki dorosłe nigdy nie przynoszą młodym pożywienia do jaskini. Prawdopodobnie chodzi o to, by drapieżniki nie zlokalizowały ich kryjówki podążając za zdradli­wym zapachem jedzenia.
Cętki stają się widoczne w wieku czterech miesięcy. Karmienie piersią trwa od jednego do półtora roku.
Okres ciąży jest krótszy u hieny brunatnej i pręgowanej - trwa około 90 dni. Hiena brunatna zwykle rodzi dwa młode, hieny pręgowane mogą rodzić do pięciu szczeniąt w jednym miocie. W obu przypadkach młode są ślepe i bezbronne, a ich oczy otwierają się dopiero po dwóch tygo­dniach. W grupach rodzinnych hieny brunatnej inne samice poza matką również mogą karmić młode. Wszyscy członkowie rodziny przynoszą jedzenie dla młodych, które ukończyły trzeci miesiąc życia.
Potomstwo przestaje ssać matkę po 12 miesią­cach, ale zwykle jeszcze przez kilka miesięcy nie opuszcza swojej rodzinnej grupy.
Ochrona.
Wszystkie gatunki hien zniknęły z wielu miejsc, w których występowały niegdyś powszechnie. Główną tego przyczyną była działalność człowie­ka: polowania, trucie, zakładanie sideł. Czasami polowano na hieny dla sportu, ale częściej dlate­go, że uważano je za zagrożenie dla zwierząt domowych. Na początku wieku hienę cętkowana uznano za szkodnika, zagrażającego innym dzi­kim zwierzętom i wytępiono. Jednak pomimo takiej rzezi ze strony człowieka, kooperacja w po­lowaniach i dzielenie się pożywieniem z innymi członkami stada sprawiły, że hieny cętkowane radzą sobie lepiej niż dwa pozostałe gatunki.
Zarówno hieny brunatne, jak i pręgowane, są w niektórych rejonach zagrożone wytępieniem. Taka sytuacja jest wynikiem prześladowań ze strony człowieka, gdyż zwierzęta te okrzyknięto mordercami żywego inwentarza. Poza tym nastą­piła redukcja ich środowisk życiowych, zarówno w wyniku rozwoju cywilizacji, jak i konkurencji ze strony bardziej zaradnej hieny cętkowanej.

■ W przeciwieństwie do psów i wilków wyjące hieny zwieszają łby nisko ku ziemi?
Język hieny jest uważany za przysmak w niektórych częściach Indii, gdzie panuje wiara, iż może być lekiem na guzy.
■ Chociaż łapy hieny przypominają łapy psa, z pięcioma asymetrycznymi poduszkami, czterema palcami i ruchomymi pazurami, ślady tych zwierząt znacznie się różnią; przednie łapy hieny zostawiają większe ślady od tylnych.
■ Poległych w bitwach mieszkańców centralnej i północnej Afryki porzucano poza granicami wioski na pożarcie hienom.
Narządy płciowe samca i samicy hieny cętkowanej wyglądają na zewnątrz tak sa­mo, co wywołało wśród tubylców przy­puszczenia, że zwierzęta te mogą zmieniać płeć albo są hermafrodytami.
■ Szczęki hieny są tak silne, że zęby przed-trzonowe mogą wywierać nacisk 800 kg.
■ 90% pożywienia hieny cętkowanej sta­nowią ssaki ważące ponad 20 kg, będące ich własnym łupem.
■ Samotna hiena cętkowana może zabić dorosłego bawoła ważącego trzy razy tyle, co ona. Potrafi go ścigać przez ponad pięć kilometrów z prędkością 60 km na godzinę.
■ Hiena cętkowana jest większa od pozos­tałych mięsożernych z wyjątkiem 4 najwięk­szych niedźwiedzi i 3 największych kotów.
■ Hiena brunatna nazywana jest czasem przybrzeżnym wilkiem, gdyż chętnie zjada zwłoki wyrzuconych na ląd wielorybów.
■ Cały potrzebny hienie brunatnej zasób płynów pochodzi od zabitej zwierzyny i specjalnych odmian melonów i ogórków.

Hyaenidae
Trzy gatunki w trzech rodzajach

Hiena cętkowana (Crocuta crocuta)
Długość łącznie z łbem: 120-160cm
Długość ogona: 25-35cm
Wysokość do barków: 70-90cm
Waga: 50-85kg
Długość życia: 25 lat na wolności. Do 40 lat w niewoli

Hiena brunatna (Hyaena brunnea)
Długość łącznie z łbem: 100-135cm
Długość ogona: 18-25cm
Wysokość do barków: 65-88cm
Waga: 37-50kg
Długość życia: 24 lata na wolności. Do 13 lat w niewoli

Hiena pręgowana (Hyaena hyaena]
Długość łącznie z łbem: 95-120 cm
Długość ogona: 26-45 cm
Wysokość do barków: 60-85 cm
Waga: 25-45 kg
Długość życia: do 13 lat w niewoli

Podobne prace

Do góry