Ocena brak

Herbert von Karajan

Autor /kama02 Dodano /19.04.2012

Praca na prestiżowych stanowiskach, bogaty dorobek płytowy i, co za tym idzie, mocna pozycja finansowa sprawiły, że Herbert von Karajan był przez ponad trzydzieści lat jedną z najbardziej wpływowych osób w środowisku związanym z muzyką klasyczną.

Wspaniały dyrygent Herbert von Karajan wiódł prym w środowisku muzyków klasycznych od lat pięćdziesiątych do swej śmierci. W ciągu trzydziestu czterech lat swojej współpracy z Berlińską Orkiestrą Filharmoniczną doszedł do prawdziwej perfekcji.

Dzieciństwo Karajana było idyllą, która upłynęła w austriackiej mekce muzyków, Salzburgu, oraz w letnim domu w Grundlsee otoczonym przez malownicze góry i jeziora. Przodkowie matki byli Słowakami, natomiast ojciec urodził się w rodzinie o korzeniach grecko-macedońskich.

Już jako dziecko Karajan uczył się gry na fortepianie w nowo wówczas otwartym Mozarteum w Salzburgu. Tam właśnie Bernard Paumgartner namówił go do dyrygentury. Niedługo potem przyszły mistrz rozpoczął naukę w wiedeńskiej Akademii Muzyki i Sztuk Scenicznych pod kierunkiem najwybitniejszych artystów tamtych czasów - Wilhelma Furtwanglera oraz Richarda Straussa.

Zorganizowany na własny koszt, promocyjny koncert Karajana zaowocował w roku 1929 pierwszą poważną posadą w Operze Państwowej w niemieckim mieście Ulm. Młody dyrygent prowadził tam niewielką orkiestrę do roku 1934, kiedy stanął przed wielką szansą objęcia stanowiska dyrektora artystycznego opery w Akwizgranie.

Już jako dwudziestolatek Herbert von Karajan był znany i podziwiany za wybitne interpretacje muzyki operowej. Sukcesy na niemieckich scenach operowych wywołały lawinę zaproszeń na gościnne występy, między innymi od tak szanowanych instytucji muzycznych, jak Filharmonia Wiedeńska.

Co do kariery po latach, tłumacząc się ze swej przynależności do partii nazistowskiej, Karajan twierdził, że dzięki niej mógł utrzymać posadę w operze w Akwizgranie. Wiadomo jednak, że artysta zgłosił swój akces do partii jednocześnie w Niemczech i w Austrii wiosną 1933 roku, zaledwie dwa miesiące po dojściu Hitlera do władzy.

W kręgu władzy

W roku 1938, po błyskotliwym debiucie z Filharmonią Berlińską Furtwanglera, Herbert von Karajan został zaproszony przez Heinza Tietjena - szefa Pruskiego Teatru Narodowego, a zarazem gorliwego wykonawcę rozkazów Hermanna Góringa, który był twórcą Luftwaffe oraz Gestapo - do dyrygowania orkiestrą Narodowej Opery Berlińskiej. Po brawurowym wykonaniu Tristana i Izoldy - opery autorstwa Richarda Wagnera Harty ście nadano przydomek „Cudowny Karajan". Sukcesy młodego dyrygenta wzbudziły zazdrość Wilhelma Furtwanglera. Ostra walka pomiędzy artystami trwała całe cztery lata.

W rzeczywistości zarówno Furtwangler, jak i Karajan byli narzędziami w rękach Goringa i ministra propagandy - Goebelsa, którzy konkurowali o względy Hitlera. Karajan przejął stanowisko Furtwanglera w Narodowej Operze Berlińskiej skazując się tym samym na okres ciężkiej pracy przez siedem dni w tygodniu i dojazdy z Akwizgranu do stolicy. W 1939 r. Karajan był stopniowo odsuwany od ważniejszych przedsięwzięć kulturalnych w Berlinie. Stało się tak prawdopodobnie na rozkaz Goebelsa, tym bardziej, że wiele z jego funkcji przejął właśnie Wilhelm Furtwangler. Tietjen ostrzegał Karajana: „Gdy zjawi się tu Furtwangler, uciekaj tylnymi drzwiami, nie próbuj nic zrozumieć. Wszystko rozgrywa się na górze".

Zawarte w październiku 1942 roku drugie małżeństwo, z Anitą Gutermann, której dziadkowie byli Żydami, również nie było mile widziane w kręgach władzy. W niedługim czasie, podczas swego tournee we Włoszech, Karajan dostał wiadomość o utracie posady w Akwizgranie. Na szczęście, w tym samym momencie pozwolono mu wrócić do Berlina, gdzie występował do końca drugiej wojny światowej. Na wiosnę 1945 roku wyjechał z Niemiec i skrył się wśród włoskich jezior.

Rehabilitacja

Pod koniec wojny Herbert von Karajan występował z Filharmonią Wiedeńską, jednak już wkrótce rozpoczęło się dochodzenie w sprawie jego współpracy z nazistami, skutkiem czego dostał zakaz koncertowania zarówno w Austrii, jak i w Niemczech, aż do wyjaśnienia postawionych mu zarzutów. Mimo to dyrygent nie wycofał się z czynnego życia artystycznego, pracując jako doradca przy Festiwalu Muzyki w Salzburgu, oraz występując w Szwajcarii i Wielkiej Brytanii.

Niewymuszona przynależność Karajana do partii nazistowskiej i jego ostentacyjny brak skruchy po wojnie nie sprzyjały szybkiej rehabilitacji. Artysta twierdził, iż partię traktował zawsze instrumentalnie, jako narzędzie do utrzymania stanowiska - „leżał przede mną papier, dzięki któremu mogłem otrzymać władzę prawie nieograniczoną... Pomyślałem sobie - Do diabła! - i podpisałem." Głównym motywem działania Karajana, była zawsze chęć grania i stworzenia sobie najlepszych ku temu warunków. Kierując się tym założeniem, pod koniec 1947 roku sąd w pełni oczyścił artystę z postawionych mu zarzutów.

Powrót do łask

Teraz nic już nie było w stanie przeszkodzić Karajanowi w karierze . Posypały się propozycje współpracy z najlepszymi orkiestrami i scenami operowymi w Berlinie, Wiedniu, Londynie, Salzburgu i Mediolanie. Efektem tego były wspaniałe przedstawienia operowe w międzynarodowej gwiaz-dorskiej obsadzie. Najważniejsze przedsięwzięcia miały miejsce na deskach Opery Wiedeńskiej w latach 1956-64. Karajan dokonał również szeregu wybitnych nagrań studyjnych z orkiestrami filharmoników z Berlina, Wiednia i Londynu.

Nadludzka energia twórcza i przemożna chęć grania znalazły wyraz w kolejnych podróżach wypełnionych koncertami i w szybkim tempie życia, nawet w wieku dojrzałym.

W roku 1964 Karajan wszedł w konflikt z Operą Wiedeńską, by powrócić do niej dopiero po trzynastu latach. W tej sytuacji dyrygent zmuszony był zrezygnować ze swych planów połączenia sześciu największych scen operowych świata z jedną instytucję. Konflikt wiedeński nie wpłynął na stosunki Karajana z organizatorami festiwalu w Salzburgu, gdzie w roku 1967 artysta zorganizował pierwssąj edycję Festiwalu Wielkanocnego.

Herbert von Karajan dyrygował niemal wszystkimi ważnymi dziełami klasyki operowej. Są wśród nich tak znaczące przedstawienia, jak Rosenkavalier Straussa, Tristan i Izolda, Parsifal, oraz Meistersinger Wagnera, a także Don Carlos, II Trovatore, Otello i Łucja z Lammermoor Verdiego. Artysta dyrygował także w popularnych przedstawieniach o charakterze bardziej lirycznym. Jego interpretacje wielkich dzieł W. A. Mozarta, jak Czarodziejski flet, Wesele Figara czy Don Giovanni zachwycały mistrzostwem i perfekcją wykonania tysiące widzów.

Nagrania studyjne

Do największych osiągnięć w całej twórczości Herberta von Karajana zalicza się jego nagrania studyjne. Melomani na całym świecie, najprawdopodobniej w swych kolekcjach płytowych mają niejeden album z muzyką w wykonaniu filharmoników prowadzonych przez austriackiego dyrygenta. Artysta pozostawił po sobie około dziewięciuset nagrań, wśród których poczesne miejsce zajmują trzy odrębne cykle symfonii Ludwiga van Beethovena oraz dzieła Brahmsa, Brucknera, Richarda Straussa, Wagnera, Mozarta, Sibeliusa, Mahlera, Debussy'ego oraz Verdiego.

Dzięki bliskim kontaktom z prezesem japońskiej firmy Sony, Akio Moritą, oraz z jego zastępcą, Norio Ohgą, Karajan wydatnie przyczynił się do wprowadzenia na szeroką skalę płyt kompaktowych. W momencie śmierci, w roku 1989, Karajan był w połowie realizacji ogromnego projektu utrwalenia osiemdziesięciu najważniejszych symfonii na laserowych dyskach.

Niestety, współpraca artysty ze środowiskiem muzycznym nie zawsze przebiegała tak gładko. Na przykład próba wprowadzenia do zespołu filharmoników berlińskich faworyzowanej przez mistrza klarnecistki Sabinę Meyer w 1983 roku omal nie zakończyła się definitywnym zerwaniem współpracy. Konflikt udało się wprawdzie zażegnać, jednak niechęć pozostała i w wielu spośród późnych nagrań, na przykład w brawurowej wersji Symfonii Nr 7 Brucknera towarzyszyła artyście orkiestra Filharmonii Wiedeńskiej.

Ważniejsze daty

1908

5 kwietnia, narodziny artysty w Salzburgu

1920

Studia na Akademii Muzyki i Sztuk Scenicznych w Wiedniu

1929

Posada dyrygenta w Operze Narodowej w Ulm

1934

Posada dyrektora artystycznego w Operze Państwowej w Akwizgranie

1938

Posada pierwszego dyrygenta w operze w Berlinie

1947

Posada dyrektora artystycznego w Vienna Musikfreunde

1950

Posada pierwszego dyrygenta w Filharmonii Londyńskiej

1955

Posada dyrektora artystycznego Filharmonii Berlińskiej

1956

Posada dyrektora artystycznego festiwalu w Salzburgu i Opery Wiedeńskiej

1967

Pierwsza edycja Festiwalu Wielkanocnego w Salzburgu

1989

Śmierć artysty w wieku 81 lat

Podobne prace

Do góry